Holenderska choroba wiązów

Holenderska choroba wiązów (grafioza)

Objawy. Jedna z najbardziej znanych niszczycielskich chorób drzew. Charakterystycznym objawem jest nagłe więdnięcie i przedwczesne opadanie liści, przy czym bardzo często więdnięcie obserwuje się początkowo wyłącznie po jednej stronie drzewa. Rośliny mogą całkowicie zamierać już w pierwszym roku porażenia; przy przebiegu przewlekłym widać sukcesywnie postępujące przerzedzanie listowia w całej koronie. Cecha rozstrzygająca: na przekroju poprzecznym gałązki widać zbrunatnienie naczyń w postaci regularnych pierścieni bądź przerywanych kresek albo kropek, a na przekroju podłużnym, pod korą — ciemne, przerywane pasma. Mechanizm: grzybnia wnika do naczyń, patogen wydala metabolity toksyczne dla drzewa, a drzewo, broniąc się, zatyka światło naczyń substancjami gumowymi (wcistkami), co prowadzi do załamania gospodarki wodnej. Grzybnia przeżywa w drzewie zwykle nie dłużej niż rok, więc postęp choroby zależy przede wszystkim od corocznie powtarzanych zakażeń; przerastanie grzybni z zeszłorocznego pierścienia do nowego zdarza się rzadziej, głównie u starszych drzew. DROGA ZAKAŻENIA: grzyby rozprzestrzeniane są przez ogłodki, które rozwijają się pod korą drzew osłabionych albo ściętych, ale nie do końca zamarłych; do infekcji dochodzi wiosną, podczas żeru uzupełniającego na cienkich gałązkach (najczęściej w rozwidleniach), oraz w sierpniu, gdy ogłodki wyprowadzają drugą generację. Gdy wiązy rosną blisko siebie, zakażenie może przejść przez zrosty korzeniowe, bez udziału owadów. RÓŻNICOWANIE: objawy bywają mylone z werticiliozą, która również infekuje wiązy i daje podobne zbrunatnienie pierścieni drewna, oraz z żółtaczką fitoplazmatyczną, przy której liście gwałtownie żółkną, drobnieją i charakterystycznie zwijają się do dołu wzdłuż głównego nerwu.

Profilaktyka

• Usuwać (do 15 kwietnia) wszelkie drewno wiązowe z nienaruszoną korą, które uległo zniszczeniu w wyniku uszkodzeń mechanicznych, wiatru, śniegu lub suszy, porażenia przez inne choroby albo zniszczenia przez szkodniki.
• Wszystkie fragmenty bądź całe rośliny usuwać i spalić albo przynajmniej okorować; zniszczenia wymagają konary o średnicy większej niż 1,5 cm, a główny wysiłek sanitarny kierować na starsze drewno.
• Pozostawione pniaki bezwzględnie okorować — pniaki, zniszczone i obumierające konary oraz drzewa zniszczone przez suszę i wiatr stanowią idealne warunki do rozmnażania ogłodków.
• Prowadzić regularną inspekcję drzew na obecność ogłodków (raz na dwa lata): pierwszy raz w czerwcu, drugi na przełomie lipca i sierpnia.
• Zaatakowane drzewa usuwać w terminie 14 dni, a w wyjątkowych sytuacjach najpóźniej do maja następnego roku.
• Ograniczać zrosty korzeniowe, jeżeli wiązy rosną od siebie w odległości mniejszej niż 15 m.
• Sadzić odmiany mieszańcowe o zwiększonej odporności albo brzostnicę japońską (Zelkova serrata) jako substytut.
• Odkażać narzędzia tnące alkoholem o stężeniu minimum 75% lub płynem do odkażania narzędzi ogrodniczych — po każdym drzewie, a przy podejrzeniu choroby naczyniowej po każdym cięciu.

W kalendarzu rośliny

• Do 15 kwietnia usuń z działki całe drewno wiązowe z korą — to najważniejszy zabieg roku · sty–kwi — Jeżeli przy wiązie masz zapamiętać jedną rzecz, to tę. Grzyby wywołujące holenderską chorobę wiązów przenoszą ogłodki — chrząszcze, które rozwijają się pod korą drzew osłabionych albo ściętych, ale nie do końca zamarłych. Poradnik profilaktyki chorób drzew miejskich nazywa to wprost: wszelkie drewno wiązowe z nienaruszoną korą — pniaki, zniszczone i obumierające konary, drzewa zniszczone przez suszę i wiatr — stanowi idealne warunki do rozmnażania chrząszczy. Do podstawowych zabiegów fitosanitarnych należy więc usunięcie do 15 kwietnia wszelkiego drewna wiązowego z nienaruszoną korą, które uległo zniszczeniu wskutek uszkodzeń mechanicznych, wiatru, śniegu lub suszy, porażenia przez inne choroby albo zniszczenia przez szkodniki. Stos gałęzi wiązowych odłożony pod płotem „na opał na potem” to nie oszczędność, tylko wylęgarnia wektora dla wszystkich wiązów w promieniu 150 metrów.
• Od maja co dwa tygodnie patrz w koronę — nagłe więdnięcie po jednej stronie · maj–wrz
• Zwiędła gałąź? Zetnij ją i obejrzyj przekrój — tam jest odpowiedź
• Dwa razy w sezonie sprawdź pień i konary na obecność ogłodków · cze–sie
• Drzewo zasiedlone przez ogłodki albo chore na grafiozę trzeba usunąć — i to szybko — To najtrudniejszy zabieg przy wiązie i jedyny, przy którym źródło nie zostawia miejsca na negocjacje: zaatakowane drzewa powinny zostać usunięte w terminie 14 dni, a w wyjątkowych sytuacjach można to zrobić do maja następnego roku. Leczenie zainfekowanych drzew — szybkie wycinanie zaatakowanych gałęzi, a poza zasięgiem działkowca zabiegi specjalistyczne w pniu — jest możliwe, ale bardzo kosztowne i nie daje gwarancji całkowitego wyleczenia. Grzybnia patogenu przeżywa w porażonym drzewie nie dłużej niż rok, więc o losie drzewa decydują nowe, corocznie powtarzane zakażenia — a te przychodzą razem z kolejnym wylęgiem ogłodków. Zostawione chore drzewo to nie „danie mu szansy”, tylko utrzymywanie ogniska dla wszystkich wiązów w okolicy.
• Dwa wiązy bliżej niż 15 m — zaraza może przejść pod ziemią
• Odkażaj narzędzia — przy chorobie naczyniowej to nie przesada