Opieńkowa zgnilizna korzeni

Opieńka miodowa

Objawy. Choroba całej rośliny, nie liści. Pierwsze symptomy to zahamowanie wzrostu, przejaśnienie pędów, żółknięcie i brązowienie, a końcowym etapem zamieranie. U nasady pędów zakażonych roślin kora pęka i odchodzi od drewna; po odchyleniu kory widać białawą grzybnię. Patogen rozwija się w glebie, tworząc sznury grzybniowe przerastające kolejno od rośliny do rośliny — w nasadzeniach widać to jako stopniowe zamieranie kolejnych roślin w jednej linii. Metodyka wskazuje, że grzyb występuje tam, gdzie do gleby dodaje się korę lub przykrywa się nią powierzchnię gleby wokół roślin, i że bywa zawlekany z lasu.

Profilaktyka

• Nie ściółkować korą nieznanego pochodzenia i nie przywozić kory z lasu — metodyka wskazuje to jako główną drogę zawleczenia.
• Usuwać zamarłe rośliny wraz z korzeniami; przed nowym nasadzeniem wymienić glebę w tym miejscu.
• Przy zakupie roślin oglądać szyjkę korzeniową — pod korą ma być białe drewno, nie brązowe.

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Kora pod drzewem — wygodna ściółka, ale to nią przywleka się opieńkę
• Zamieranie drzewa — sprawdź korę u nasady pnia

Objawy. Pierwsze symptomy to zahamowanie wzrostu, przejaśnienie pędów, żółknięcie i brązowienie, a końcowym etapem jest zamieranie rośliny. U nasady pędów kora pęka i odchodzi od drewna; po odchyleniu kory widać białawą grzybnię. Patogen rozwija się w glebie, tworząc sznury grzybniowe przerastające kolejno od rośliny do rośliny — w nasadzeniach żywopłotowych widać to jako STOPNIOWE ZAMIERANIE KOLEJNYCH ROŚLIN W RZĘDZIE. To odróżnia opieńkę od fytoftorozy, która wybiera pojedyncze krzewy.

Profilaktyka

• Nie zakładać nasadzeń na terenach poleśnych ani w pobliżu lasów iglastych — grzyb występuje często w lasach i stamtąd jest zawlekany do ogrodów
• Metodyka ogrodów przydomowych wskazuje wprost: opieńka występuje tam, gdzie do gleby dodaje się korę lub przykrywa się nią powierzchnię gleby wokół roślin — ta sama kora, która chroni przed fytoftorozą, może przynieść opieńkę; używać kory kompostowanej z pewnego źródła
• Usuwać chore rośliny wraz z bryłą korzeniową i palić; miejsca po obumarłych roślinach odkażać
• Przy pierwszej zamierającej roślinie w żywopłocie sprawdzić sąsiednie krzewy w rzędzie — sznury grzybniowe przerastają od rośliny do rośliny

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

Opieńka miodowa

Objawy. Pierwsze symptomy to zahamowanie wzrostu, przejaśnienie pędów, żółknięcie i brązowienie, a końcowym etapem zamieranie rośliny. U nasady pędów kora pęka i odchodzi od drewna; po odchyleniu kory widać białawą grzybnię. Patogen rozwija się w glebie, tworząc sznury grzybniowe przerastające od rośliny do rośliny — w nasadzeniach żywopłotowych widać to jako stopniowe zamieranie kolejnych roślin w rzędzie. Metodyka wskazuje drogę, którą grzyb trafia do ogrodu, i jest to informacja bezpośrednio praktyczna: „występuje tam, gdzie do gleby dodaje się korę lub też przykrywa się nią powierzchnię gleby wokół roślin”, a do ogrodów zawlekany jest z lasu. W tabeli patogenów glebowych figuruje jako choroba „wielu gatunków drzew i krzewów”.

Profilaktyka

• Nie ściółkować korą leśną — zamiast niej używać skoszonej trawy, dobrze przekompostowanych zrębków, kompostu albo agrowłókniny.
• Usuwać porażone rośliny wraz z korzeniami, bo grzyb przerasta w glebie od rośliny do rośliny.
• Nie sadzić roślin ozdobnych od strony lasu i zadrzewień.

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Wyściółkuj krzew — ale nie korą, jeśli w okolicy była opieńka · kwi–maj — PZD zaleca przy dereniu mulczowanie wprost: „Rośliny lubią mulczowanie, dlatego w sezonie warto wykładać pod nie skoszoną trawę. Dzięki temu unikniemy strat wody i zahamujemy wzrost chwastów”; z Arboretum w Bolestraszycach pochodzi dokładniejsze zalecenie — skoszona trawa, iglaste zrębki przekompostowane przez dwa lata z dodatkiem nawozów azotowych albo agrowłóknina. Metodyka dokłada ostrzeżenie, o którym mało kto pamięta: opieńka miodowa „występuje tam, gdzie do gleby dodaje się korę lub też przykrywa się nią powierzchnię gleby wokół roślin”, a do ogrodów trafia z lasu właśnie z korą.

Opieńka miodowa

Objawy. Pierwsze symptomy to zahamowanie wzrostu, przejaśnienie pędów, żółknięcie i brązowienie, a końcowym etapem jest zamieranie roślin. U nasady pędów zakażonej rośliny kora pęka i odchodzi od drewna, a po jej odchyleniu widać białawą, płatowatą grzybnię. Patogen rozwija się w glebie, tworząc sznury grzybniowe przerastające kolejno od rośliny do rośliny — w nasadzeniach żywopłotowych objawia się to stopniowym zamieraniem kolejnych roślin w rzędzie.

Profilaktyka

• Ostrożność ze ściółką: opieńka występuje tam, gdzie do gleby dodaje się korę lub przykrywa się nią powierzchnię gleby wokół roślin
• Niesprowadzanie na działkę kory świeżej, materiału niewiadomego pochodzenia i ziemi po karczowanych drzewach — grzyb zawlekany jest z lasu
• Usuwanie i palenie całych porażonych roślin razem z bryłą korzeniową; wymiana ziemi w dołkach przed dosadzeniem
• Uwaga diagnostyczna specyficzna dla grabu: brązowienie liści na całej długości żywopłotu w zimie nie jest objawem opieńki. Podejrzane jest dopiero brązowienie postępujące od rośliny do rośliny w sezonie wegetacyjnym

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Wyściółkuj pas pod żywopłotem — przy grabie to głównie kwestia wody · kwi–maj — Metodyka IO zaleca ściółkowanie grubą warstwą kory jako metodę zapobiegającą kiełkowaniu i wzrostowi chwastów, dzięki czemu w ogrodzie przydomowym nie ma potrzeby sięgania po herbicydy; kompostowana kora sosnowa poprawia przy okazji właściwości gleby i jej potencjał antychorobowy, ograniczając rozwój patogenów glebowych. Przy grabie dochodzi powód najważniejszy: grab rośnie naturalnie na glebach świeżych, niezbyt suchych (Wikipedia), a ściółka to najtańszy sposób, żeby wierzchnia warstwa gleby w wąskim, wydeptanym pasie pod żywopłotem nie wysychała. Haczyk źródło wymienia wprost i akurat dla żywopłotu jest on poważny: z korą istnieje ryzyko wprowadzenia do ogrodu opieńki miodowej, która rozchodzi się sznurami grzybniowymi od rośliny do rośliny — czyli dokładnie wzdłuż rzędu.
• Rośliny zamierają po kolei wzdłuż rzędu — sprawdź nasadę pędów pod korą

Objawy. Wzrost drzewka zostaje zahamowany, pędy przejaśniają, igły żółkną i brązowieją, aż roślina zamiera. U nasady pnia kora pęka i odchodzi od drewna; po jej odchyleniu widać białawą, płatowatą grzybnię, a w glebie i na powierzchni korzeni brązowe albo czarne sznury grzybni (ryzomorfy), które przerastają od rośliny do rośliny. W nasadzeniach żywopłotowych widać to jako stopniowe zamieranie kolejnych roślin w rzędzie.

Profilaktyka

• Nie sadzić jodły na terenach poleśnych ani w pobliżu lasów iglastych — to najskuteczniejsza profilaktyka i jedyna, która naprawdę działa
• Uwaga na korę i ściółkę: opieńka bywa wnoszona do ogrodu razem z korą dodawaną do gleby lub rozsypywaną wokół roślin
• Chore rośliny usuwać razem z bryłą korzeniową i palić; miejsce po nich odkazić przed dosadzeniem
• Usuwać z otoczenia resztki roślinne, korzenie i karpy po wyciętych drzewach
• Objawy ujawniają się po stresie: przesuszeniu, zalaniu, przemarznięciu albo uszkodzeniu mechanicznym

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Nie sadź jodły w zastoisku mrozowym ani na terenie poleśnym — Trzy najczęstsze sposoby zepsucia jodły na kolejne kilkanaście lat rozstrzygają się w dniu sadzenia. Zagłębienie terenu, sąsiedztwo rzeki albo strumienia to zastoisko mrozowe, w którym wiosenne przymrozki co roku niszczą nowo pojawiające się pędy. Miejsce po lesie albo tuż przy lesie iglastym to opieńka: jej sznury grzybni zostają w ziemi w korzeniach po wykarczowanych drzewach. Gleba, na której po deszczu stoi woda, to prosta droga do fytoftorozy. Osobna sprawa to sąsiedztwo świerka — ochojnik jodłowy jest gatunkiem dwudomnym i krąży między jodłą a świerkiem.

Opieńka miodowa

Objawy. Pierwsze symptomy to zahamowanie wzrostu, przejaśnienie pędów, żółknięcie i brązowienie, a końcowym etapem jest zamieranie roślin. U nasady pędów zakażonych roślin kora pęka i odchodzi od drewna, a po jej odchyleniu widać białawą grzybnię. Patogen rozwija się w glebie, tworząc sznury grzybniowe przerastające kolejno od rośliny do rośliny — w nasadzeniach żywopłotowych objawia się to stopniowym zamieraniem kolejnych roślin w rzędzie.

Profilaktyka

• Ostrożność ze ściółką: opieńka występuje tam, gdzie do gleby dodaje się korę lub przykrywa się nią powierzchnię gleby wokół roślin
• Niesprowadzanie na działkę kory świeżej, materiału niewiadomego pochodzenia i ziemi po karczowanych drzewach — grzyb zawlekany jest z lasu
• Usuwanie i palenie całych porażonych roślin razem z bryłą korzeniową; wymiana ziemi w dołkach przed dosadzeniem

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Wyściółkuj pas pod żywopłotem — ale wiedz, czym ryzykujesz · kwi–maj — Metodyka IO zaleca ściółkowanie grubą warstwą kory jako metodę zapobiegającą kiełkowaniu i wzrostowi chwastów, dzięki czemu w ogrodzie przydomowym nie ma potrzeby sięgania po herbicydy; kompostowana kora sosnowa poprawia przy okazji właściwości gleby i jej potencjał antychorobowy, ograniczając rozwój patogenów glebowych. Pod żywopłotem ma to szczególną wartość, bo pas wzdłuż rzędu jest wąski, zacieniony i fatalnie się w nim pieli. Haczyk źródło wymienia wprost i akurat dla żywopłotu jest on poważny: z korą istnieje ryzyko wprowadzenia do ogrodu opieńki miodowej, która rozchodzi się sznurami grzybniowymi od rośliny do rośliny — czyli dokładnie wzdłuż żywopłotu.
• Rośliny zamierają po kolei wzdłuż rzędu — sprawdź nasadę pędów pod korą

Opieńka miodowa

Objawy. Grzyb glebowy porażający korzenie i podstawę pnia. Pierwsze symptomy są niespecyficzne: zahamowanie wzrostu, przejaśnienie korony, żółknięcie i brązowienie liści, a końcowym etapem zamieranie rośliny. Objaw rozstrzygający znajduje się u nasady pnia — kora pęka i odchodzi od drewna, a po jej odchyleniu widać białawą, watowatą grzybnię. Patogen rozwija się w glebie, tworząc sznury grzybniowe przerastające kolejno od rośliny do rośliny. Metodyka wskazuje jako drogę zawleczenia korę dodawaną do gleby albo rozsypywaną wokół roślin oraz sąsiedztwo lasu.

Profilaktyka

• Nie ściółkować korą nieznanego pochodzenia i nie usypywać ściółki bezpośrednio pod pień — metodyka wiąże opieńkę wprost z korą dodawaną do gleby i rozsypywaną wokół roślin.
• Zachować co najmniej 10 cm odstępu ściółki od nasady pnia (standard pielęgnacji drzew m.st. Warszawy: ściółka przylegająca do pnia sprzyja rozwojowi grzybów).
• Raz w roku, na bezlistnym drzewie, obejrzeć nasadę pnia i szyję korzeniową pod kątem owocników grzybów i odchodzącej kory.
• Nie sadzić nowych roślin w miejscu po wykarczowanym drzewie bez wymiany ziemi w zasięgu systemu korzeniowego.
• Widoczne owocniki grzybów rozkładających drewno na pniu lub korzeniach zgłosić zarządowi ROD i poprosić o ocenę specjalisty — standard przeglądów dendrologicznych traktuje je jako oczywistą oznakę zagrożenia bezpieczeństwa.

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Drzewo słabnie bez powodu — sprawdź korę u nasady pnia
• Ściółka pod koroną — dobra, ale nie z kory nieznanego pochodzenia · kwi–maj

Objawy. Zahamowanie wzrostu, przejaśnienie pędów, żółknięcie i brązowienie, w końcu zamieranie rośliny. U nasady pędów kora pęka i odchodzi od drewna, a po jej odchyleniu widać białawą grzybnię. Patogen rozwija się w glebie, tworząc sznury grzybniowe przerastające od rośliny do rośliny — w nasadzeniach widać to jako stopniowe zamieranie kolejnych krzewów.

Profilaktyka

• Uwaga na ściółkę: metodyka wskazuje, że opieńka „występuje tam, gdzie do gleby dodaje się korę lub też przykrywa się nią powierzchnię gleby wokół roślin”, a do ogrodów trafia najczęściej z lasu — używać wyłącznie kory kompostowanej z pewnego źródła
• Nie sadzić roślin ozdobnych od strony lasu i zadrzewień
• Usuwać i palić całe zamarłe rośliny wraz z korzeniami
• Uwaga na sprzeczność, którą trzeba rozstrzygnąć na własnej działce: ta sama kora sosnowa ogranicza fytoftorozę i jest dla różanecznika zalecana, a jednocześnie jest drogą wejścia opieńki

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

Objawy. Metodyka wskazuje, że opieńka występuje tam, gdzie do gleby dodaje się korę lub przykrywa się nią powierzchnię wokół roślin, i że poraża głównie rośliny iglaste. Pierwsze symptomy to zahamowanie wzrostu, przejaśnienie pędów, żółknięcie i brązowienie, a końcowym etapem zamieranie rośliny. U nasady pędów kora pęka i odchodzi od drewna, a po jej odchyleniu widać białawą grzybnię. W glebie grzyb tworzy sznury grzybniowe (ryzomorfy) przerastające kolejno od rośliny do rośliny — w nasadzeniach widać to jako stopniowe zamieranie sąsiadujących roślin.

Profilaktyka

• Nie sadzić sosen na terenie po wykarczowanym lesie ani po usuniętym drzewie iglastym
• Nie zwozić kory ani ściółki z lasu — grzyb występuje tam pospolicie i stamtąd jest zawlekany do ogrodów
• Chore rośliny usuwać razem z korzeniami i palić
• Charakterystyczny objaw kierunkowy: kolejne zamierające rośliny w jednej linii to niemal na pewno opieńka, nie fytoftoroza

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Ściółkuj kompostowaną korą — ale sprawdź, skąd pochodzi · kwi–maj — Metodyka poleca kompostowaną korę sosnową jako komponent ograniczający rozwój patogenów glebowych i zabezpieczający przed infekcją rośliny szczególnie podatne na fytoftorozę, a sosnę wymienia w tej grupie obok cyprysika i różanecznika. W tym samym zdaniu stawia jednak zastrzeżenie: z korą istnieje ryzyko wprowadzenia opieńki miodowej — grzyba, który występuje pospolicie w lasach i stamtąd trafia do ogrodów, a raz wprowadzony rozchodzi się sznurami grzybni od rośliny do rośliny.

Objawy. Igły tracą naturalną barwę i połysk, matowieją, żółkną i brązowieją; drzewko rośnie wolniej i stopniowo zamiera (zwykle egzemplarze dwuletnie i starsze). Kora przy podstawie pędu brązowieje i pęka podłużnie, odsłaniając drewno; między korą a drewnem powstaje charakterystyczna poduszka powietrzna. Po zdjęciu kory widać płatowatą, zwartą, białą grzybnię oraz czarne lub brązowe sznury (ryzomorfy). Te same sznury są widoczne na powierzchni korzeni.

Profilaktyka

• Nie sadzić świerka na terenach poleśnych — poradnik wskazuje wprost, że w ogrodach działkowych i nasadzeniach przydomowych zakładanych po lesie opieńka bywa poważnym problemem
• Patogen rozwija się w wierzchniej warstwie gleby do 30 cm, a ryzomorfy rozchodzą się na wiele metrów
• Objawy ujawniają się po stresie: przesuszeniu, zalaniu, przemarznięciu, uszkodzeniu mechanicznym lub przez szkodniki
• Chore rośliny usuwać razem z korzeniami i palić; miejsca po nich odkazić przed dosadzeniem
• Usuwać resztki roślinne i karpy z otoczenia
• Dopuszczalne 1–3% roślin z objawami — na działce oznacza to reakcję przy pierwszym chorym drzewku
• Brak odmian odpornych

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Nie sadź świerka obok modrzewia, sosny ani na terenie poleśnym · mar–maj — Trzy gatunki ochojników i przybyszka daglezjowa mają dwóch żywicieli: część pokoleń rozwija się na świerku, a część przelatuje na modrzew, sosnę albo daglezję. Poradnik przy każdym z nich powtarza to samo zalecenie: unikać sadzenia świerków w ich pobliżu. Osobna sprawa to opieńka — poradnik zaznacza, że w ogrodach działkowych i nasadzeniach przydomowych bywa poważnym problemem właśnie tam, gdzie działki założono na terenach poleśnych.

Objawy. Pojedyncze rośliny, zwykle dwuletnie i starsze, rosną wolniej i stopniowo obumierają. Łuski tracą naturalną barwę i połysk, matowieją, żółkną i brązowieją. Kora przy podstawie pędu brązowieje i pęka podłużnie, odsłaniając drewno; bardzo często kora nie przylega do drewna, tylko tworzy się między nimi charakterystyczna poduszka powietrzna. Po zdjęciu kory widać płatowatą, zwartą, białą grzybnię. Na powierzchni korzeni czarne sznury grzybni (ryzomorfy).

Profilaktyka

• Nie sadzić żywotnika na terenach po uprawach leśnych
• Objawy pojawiają się zwykle po stresach: przesuszeniu, zalaniu, przemarznięciu, uszkodzeniu mechanicznym przez szkodniki lub podczas prac pielęgnacyjnych — profilaktyka to przede wszystkim unikanie tych stresów
• Chore rośliny usuwać i palić
• W żywopłotach miejsca po obumarłych roślinach zdezynfekować przez podlanie odpowiednim środkiem
• Usuwać resztki roślinne — patogen przeżywa na nich wiele lat, a ryzomorfy rozrastają się w wierzchniej warstwie gleby (do 30 cm) na odległość wielu metrów
• Do infekcji dochodzi głównie przez kontakt chorych korzeni ze zdrowymi — w żywopłocie to droga naturalna, stąd zamieranie kolejnych roślin w rzędzie
• Brak odmian odpornych
• Rozwój nie zależy bezpośrednio od pogody — liczy się lustracja i historia stanowiska

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Usuń zamarłą tuję i odkaź miejsce po niej — Patogeny korzeniowe zostają w ziemi. Opieńka tworzy w wierzchniej warstwie gleby brązowe sznury splecionych strzępek, które rozrastają się na odległość WIELU METRÓW, a infekcja przechodzi przez kontakt chorych korzeni ze zdrowymi — czyli dokładnie tak, jak korzenie stykają się w żywopłocie. Fytoftora przeżywa w podłożu kilka lat bez rośliny. Wstawienie nowej tui w to samo miejsce bez odkażenia to zwykle powtórka za rok.