Septorioza

Septorioza astra Septoria angularis

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na liściach brązowe plamy o średnicy od kilkunastu milimetrów do kilku centymetrów, otoczone ciemnobrązową lub czerwoną obwódką. Na powierzchni plam liczne, czarne punkty — piknidia ze skupieniami zarodników. Silnie porażone liście żółkną i masowo opadają. Objawy pojawiają się po kilku, a nawet kilkunastu dniach od infekcji. Piknidia i zarodniki zimują na resztkach roślin w podłożu.

Profilaktyka

• Zbieranie opadłych liści i usuwanie ich z działki — na resztkach zimuje sprawca
• Unikanie nadmiernego zagęszczenia roślin i zachwaszczenia, żeby zmniejszyć wilgotność wokół kępy
• Podlewanie pod korzeń — zarodniki wydostają się z piknidiów dopiero po zwilżeniu i są przenoszone z kroplami wody

W kalendarzu rośliny

• Odchwaszczaj — chwasty podnoszą wilgotność wokół kępy · maj–paź — Metodyka roślin ozdobnych przy septoriozie i szarej pleśni zaleca to samo: unikać nadmiernego zagęszczenia roślin i ich zachwaszczenia, zmniejszając nadmierną wilgotność wokół roślin. Chwast pod kępą marcinków działa dokładnie tak samo jak zbyt gęsty pęd — trzyma wodę przy ziemi.
• Zbieraj opadłe i poplamione liście przez cały sezon · maj–gru — Sprawca septoriozy zimuje w postaci piknidiów i zarodników na resztkach roślin w podłożu, a metodyka kończy opis choroby jednoznacznie: opadłe liście z roślin należy zbierać. To samo zalecenie wraca przy rdzy. Liście zostawione pod kępą to gotowe źródło infekcji na kolejne tygodnie i na przyszły sezon.

Septorioza bodziszka Septoria expansa

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na liściach brązowe plamy o średnicy od kilkunastu milimetrów do kilku centymetrów, otoczone ciemnobrązową lub czerwoną obwódką. Na powierzchni plam znajdują się liczne czarne punkty — piknidia, czyli skupienia zarodników grzyba; to jest cecha, po której odróżnisz septoriozę od pozostałych plamistości. Silnie porażone liście żółkną i masowo opadają. W czasie zwilżenia roślin z piknidiów uwalniane są zarodniki konidialne, przenoszone na sąsiednie rośliny z kroplami wody podczas opadów lub podlewania, a także przez owady; grzyb wnika do liści przez aparaty szparkowe. Objawy pojawiają się po kilku, a nawet kilkunastu dniach od infekcji. Piknidia i zarodniki zimują na resztkach roślin w podłożu.

Profilaktyka

• Jesienne zebranie i wyniesienie z działki zaschniętych liści — piknidia i zarodniki zimują właśnie na resztkach roślin w podłożu
• Unikanie nadmiernego zagęszczenia roślin i ich zachwaszczenia, żeby zmniejszyć nadmierną wilgotność wokół roślin
• Podlewanie do ziemi — zarodniki uwalniają się w czasie zwilżenia roślin i są przenoszone kroplami wody
• Dobór do nasadzeń gatunków i odmian mało podatnych
• Bieżące usuwanie poplamionych liści

W kalendarzu rośliny

• Gdy liście zaschną, zetnij kępę i wynieś resztki · paź–lis — Ścinanie zeschniętych pędów po okresie wegetacji to jeden z podstawowych zabiegów przy bylinach. Przy bodziszku ma dodatkowe uzasadnienie ochroniarskie: patogeny powodujące plamistość liści i septoriozę zimują na resztkach roślinnych — piknidia i zarodniki septoriozy przezimowują właśnie w podłożu, na opadłych liściach — a metodyka zaleca jesienne zbieranie liści po to, żeby nie dopuścić do przezimowania grzybów chorobotwórczych. Zwarty kobierzec bodziszka zatrzymuje własne zaschnięte liście przy ziemi, więc bez tego zabiegu wiosenne infekcje startują dokładnie z miejsca, w którym rosną nowe liście.
• Poplamiony liść wyszczypnij od razu — Przy roślinie, której praktycznie nie da się opryskać, bo kwitnie od maja do września i jest oblegana przez zapylacze, usuwanie porażonych części jest najskuteczniejszym narzędziem, jakie masz. Metodyka stawia sprawę wprost: po stwierdzeniu chorób lub szkodników należy usuwać porażone części roślin, a jesienią zbierać opadłe liście, żeby nie dopuścić do przezimowania grzybów. Każdy zostawiony w kobiercu liść z plamami produkuje zarodniki dla sąsiednich — a w zwartej okrywie sąsiedni liść jest o centymetr dalej.

Septorioza (plamistość liści) Septoria obesa, Septoria chrysanthemella

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Objawy zależą od gatunku grzyba. Septoria obesa: na dolnych, najstarszych liściach drobne, okrągłe, brązowe plamy powiększające się do 2–3 cm średnicy, z czasem zlewające się; tkanka wokół nich żółknie i brązowieje, liście obumierają. Septoria chrysanthemella: liczne, drobne, czerwone plamy o średnicy kilku milimetrów, których środek z czasem szarzeje, a wokół widać czerwoną obwódkę. Na obumarłych tkankach widoczne czarne ujścia piknidiów.

Profilaktyka

• To choroba typowa dla uprawy POLOWEJ — pod osłonami ma niewielkie znaczenie, więc dla działkowca jest ważniejsza niż większość pozostałych
• Podlewać do ziemi: zarodniki z piknidiów rozprzestrzeniają się z kroplami wody, a także przez owady, wiatr i ręce podczas prac pielęgnacyjnych
• Lustracja co 2 tygodnie od posadzenia roślin
• Próg reakcji: 1–3% roślin z objawami
• Nie dopuszczać do nadmiernego zagęszczenia roślin
• Usuwanie resztek roślinnych — grzyb zimuje w piknidiach na resztkach
• Przy pierwszych objawach 2–3 zabiegi środkiem dopuszczonym do stosowania amatorskiego — rejestr dopuszcza tu m.in. azoksystrobinę
• Zakres rozwoju jest bardzo szeroki (1–35°C, optimum 25°C), więc czynnikiem decydującym jest wyłącznie wilgotność 95–100%

W kalendarzu rośliny

• Podlewaj rano, pod korzeń, nigdy po liściach · maj–cze — Zwilżanie liści przy podlewaniu jest w poradniku wskazywane jako przyczyna nasilenia objawów przy septoriozie, ascochytozie, szarej pleśni, mączniaku rzekomym, mączniaku prawdziwym i zgniliźnie twardzikowej, a przy węgorku chryzantemowcu woda na liściach to wprost droga jego wędrówki w górę łodygi. Zarodniki septoriozy i ascochytozy roznoszą się z kroplami rozpryskującej się wody.

Septorioza płomyka Septoria phlogis

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na liściach brązowe plamy o średnicy od kilkunastu milimetrów do kilku centymetrów, otoczone ciemnobrązową lub czerwoną obwódką. Na powierzchni plam widać liczne czarne punkty — piknidia, czyli skupienia zarodników grzyba; to najpewniejsza cecha odróżniająca septoriozę od pozostałych plamistości. Silnie porażone liście żółkną i masowo opadają. W czasie zwilżenia roślin z piknidiów uwalniane są zarodniki konidialne, przenoszone kroplami wody podczas opadów lub podlewania, a także przez owady; grzyb wnika do liści przez aparaty szparkowe. Objawy pojawiają się po kilku, a nawet kilkunastu dniach od infekcji. Zimują piknidia i zarodniki na resztkach roślin w podłożu.

Profilaktyka

• Dobór do nasadzeń gatunków i odmian mało podatnych
• Unikanie nadmiernego zagęszczenia roślin i ich zachwaszczenia — zmniejsza nadmierną wilgotność wokół roślin
• Zbieranie opadłych liści (metodyka zaleca zbierać i palić; na terenie ROD obowiązuje zakaz spalania, więc zostaje wyniesienie do odpadów zielonych)
• Podlewanie pod korzeń, bez zwilżania liści

W kalendarzu rośliny

• Odchwaszczaj — chwasty podnoszą wilgotność wokół kępy · maj–paź — Metodyka kończy opis septoriozy zaleceniem, żeby unikać nadmiernego zagęszczenia roślin i ich zachwaszczenia, zmniejszając w ten sposób nadmierną wilgotność wokół roślin; to samo wraca przy szarej pleśni. Chwasty wokół floksa działają dokładnie jak zbyt gęsta kępa — trzymają wilgoć przy ziemi, tam gdzie zaczynają się plamistości i mączniak. Dodatkowo na glebach zachwaszczonych, szczególnie perzem, najliczniej występują szkodniki glebowe.
• Zbieraj poplamione i opadłe liście przez cały sezon · maj–lis — Sprawca septoriozy zimuje w postaci piknidiów i zarodników na resztkach roślin w podłożu, a metodyka kończy opis choroby jednoznacznie: opadłe liście z roślin należy zbierać. U floksa to zalecenie trafia w najczulsze miejsce, bo plamistości i septorioza zaczynają zawsze od dolnych liści, tych stykających się z ziemią — a właśnie tam liście najdłużej pozostają mokre i tam nikt nie zagląda.
• Po zamarciu pędów zetnij kępę przy ziemi · paź–lis — To najważniejszy zabieg profilaktyczny w całym roku floksa. PZD zaleca w listopadzie przycinanie uschniętych części bylin na rabatach, a metodyka dodaje, dlaczego to nie jest tylko porządek: na resztkach chorych roślin zimują sprawcy septoriozy (piknidia i zarodniki), plamistości liści oraz szarej pleśni (w postaci twardych, czarnych sklerocjów). Zostawiona na zimę uschnięta kępa to gotowe źródło infekcji dokładnie tam, gdzie za pół roku wyjdą nowe pędy.

Septorioza jeżówki Septoria lapachydis

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Choroba przypisana jeżówce purpurowej w metodyce (tab. 13b), opis objawów z ogólnej charakterystyki septorioz: na liściach brązowe plamy o średnicy od kilkunastu milimetrów do kilku centymetrów, otoczone ciemnobrązową lub czerwoną obwódką. Na powierzchni plam liczne, czarne punkty — piknidia ze skupieniami zarodników; to cecha odróżniająca septoriozę od zwykłej plamistości liści. Silnie porażone liście żółkną i masowo opadają. Objawy pojawiają się po kilku, a nawet kilkunastu dniach od infekcji, zależnie od rośliny żywicielskiej. Wewnątrz piknidium zarodniki są sklejone galaretowatą substancją, która rozluźnia się pod wpływem wody — dopiero wtedy zarodniki wydostają się na zewnątrz i są roznoszone kroplami wody oraz przez owady. Grzyb wnika do liści przez aparaty szparkowe, a piknidia i zarodniki zimują na resztkach roślin w podłożu.

Profilaktyka

• Zbieranie opadłych liści i usuwanie ich z działki — metodyka przy septoriozie mówi wprost: „opadłe liście z roślin należy zbierać i palić”; to na resztkach zimują piknidia
• Unikanie nadmiernego zagęszczenia roślin i zachwaszczenia, żeby zmniejszyć nadmierną wilgotność wokół roślin (zalecenie metodyki wprost przy tej chorobie)
• Dobór do nasadzeń gatunków i odmian mało podatnych
• Podlewanie pod korzeń — zarodniki wydostają się z piknidiów dopiero po zwilżeniu i są przenoszone z kroplami wody podczas opadów lub podlewania

W kalendarzu rośliny

• Regularnie wypielaj — jeżówka nie znosi konkurencji · kwi–wrz — To nie jest zabieg kosmetyczny. Źródło szkółkarskie stawia sprawę wprost: jeżówka rośnie na jednym stanowisku ponad 10 lat tylko wtedy, gdy nie ma silnej konkurencji innych roślin. Metodyka dokłada argument chorobowy — przy septoriozie i plamistościach liści zaleca „unikać nadmiernego zagęszczenia roślin i ich zachwaszczenia, zmniejszając nadmierną wilgotność wokół roślin”. Chwasty wokół kępy to wilgotne, nieprzewiewne podszycie dokładnie tam, gdzie zaczynają się plamy na dolnych liściach.
• Upalny deszcz — szukaj plam z czarnymi punktami · maj–paź

Septorioza kocimiętki Septoria sp.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Brązowe plamy o średnicy od kilkunastu milimetrów do kilku centymetrów, otoczone ciemnobrązową lub czerwoną obwódką, z licznymi czarnymi kropkami (piknidiami). Silnie porażone liście żółkną i masowo opadają. Objawy pojawiają się kilka do kilkunastu dni po zakażeniu.

Profilaktyka

• Podlewanie do ziemi — zarodniki uwalniają się z mokrych liści i roznoszą je krople wody
• Unikanie zagęszczenia i zachwaszczenia
• Jesienią usunięcie opadłych liści i resztek — na nich zimują piknidia i zarodniki

W kalendarzu rośliny

• Brązowe plamy z czarnymi kropkami — septorioza
• Jesienią usuń zaschnięte liście spod kępy — Sprawca septoriozy zimuje na resztkach roślin; opadłe liście z plamami to źródło infekcji w kolejnym roku.

Septorioza lawendy Septoria lavandulae

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Brązowe plamy na liściach z ciemnobrązową albo czerwoną obwódką, a na nich drobne czarne punkty (skupienia zarodników). Silnie porażone liście żółkną i opadają. Grzyb zimuje na resztkach roślin.

Profilaktyka

• Sadzonki i nasiona dobrej jakości od znanego producenta
• Rośliny co najmniej 40 cm od siebie, żeby liście szybko obsychały
• Usuwaj suche pędy i resztki roślin; zbieraj opadłe liście i nie kompostuj ich
• Zarodniki przenoszą krople wody — nie podlewaj po liściach

W kalendarzu rośliny

• Usuwaj suche pędy i resztki roślin — Na resztkach zimują zarodniki septoriozy, a zaschnięte liście i obumarłe części roślin to kryjówka węgorka chryzantemowca. Program uznaje ich usuwanie za bardzo ważne.
• Plamy z czarnymi punktami albo szarzejące pędy — usuń chore części

Septorioza lipy Septoria spp.

Objawy. Na liściach brązowe plamy o średnicy od kilkunastu milimetrów do kilku centymetrów, otoczone ciemnobrązową lub czerwoną obwódką. Cechą, która odróżnia septoriozę od pozostałych plamistości, są liczne czarne punkty NA POWIERZCHNI plam — to piknidia, skupienia zarodników. Silnie porażone liście żółkną i masowo opadają. W czasie zwilżenia rośliny z piknidiów uwalniają się zarodniki konidialne, przenoszone z kroplami wody podczas opadów i podlewania oraz przez owady; grzyb wnika do liści przez aparaty szparkowe. Objawy pojawiają się po kilku, a nawet kilkunastu dniach od infekcji. Piknidia i zarodniki zimują na resztkach roślin w podłożu.

Profilaktyka

• Zbierać opadłe liście — metodyka przy septoriozie mówi wprost, że opadłe liście należy usuwać, bo to na nich zimują piknidia i zarodniki.
• Unikać nadmiernego zagęszczenia roślin i ich zachwaszczenia, zmniejszając nadmierną wilgotność wokół rośliny.
• Nie zwilżać liści przy podlewaniu roślin rosnących pod drzewem.
• Do nowych nasadzeń dobierać gatunki i odmiany mało podatne.

Septorioza orlika Septoria aquilegiae

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Objawy na liściach w postaci brązowych plam o średnicy od kilkunastu milimetrów do kilku centymetrów, otoczonych ciemnobrązową lub czerwoną obwódką. Na powierzchni plam znajdują się liczne, czarne punkty — piknidia, czyli skupienia zarodników grzyba; to one odróżniają septoriozę od zwykłej plamistości liści. Silnie porażone liście żółkną i masowo opadają. W czasie zwilżenia roślin z piknidiów uwalniane są zarodniki konidialne, sklejone galaretowatą substancją, która rozluźnia się pod wpływem wody; zarodniki przenoszone są z kroplami wody podczas opadów lub podlewania, a także przez owady, i wnikają do liści przez aparaty szparkowe. W zależności od rośliny żywicielskiej objawy pojawiają się po kilku, a nawet kilkunastu dniach od infekcji. Piknidia i zarodniki zimują na resztkach roślin w podłożu.

Profilaktyka

• Dobór do nasadzeń gatunków i odmian mało podatnych
• Unikanie nadmiernego zagęszczenia roślin i ich zachwaszczenia — zmniejsza nadmierną wilgotność wokół roślin
• Podlewanie do ziemi, nigdy po liściach — zwilżenie rośliny uruchamia uwalnianie zarodników z piknidiów
• Jesienne zebranie i wyniesienie wszystkich resztek roślinnych — piknidia i zarodniki zimują na nich w podłożu (metodyka zaleca palenie, w ROD obowiązuje zakaz spalania, więc zostają odpady zielone)

W kalendarzu rośliny

• W suszy podlewaj do ziemi — nigdy po liściach — Orlik lubi glebę umiarkowanie wilgotną i w dłuższą suszę liście brzegiem brązowieją i zasychają. Ale sposób podlewania jest tu ważniejszy niż sam termin: zarodniki sprawców septoriozy i plamistości liści rozprzestrzeniają się z kroplami wody podczas opadów lub podlewania roślin, a zwilżanie roślin i pozostawianie ich mokrych na noc sprzyja porażeniu przez choroby, głównie szarą pleśń. Podlewanie z sitka po liściach w letni wieczór to najprostszy sposób, żeby rozsiać septoriozę po całej kępie.
• Upalny deszcz — warunki dla septoriozy orlika · maj–wrz
• Odchwaszczaj wokół kępy — ale uważaj na samosiewki · mar–lis — Metodyka wiąże zachwaszczenie bezpośrednio z chorobami plamistymi: ich rozwój ogranicza się, unikając nadmiernego zagęszczenia roślin i ich zachwaszczenia, bo to zmniejsza nadmierną wilgotność wokół roślin. Chwasty bywają też źródłem infekcji patogenów i kryjówką szkodników. Przy orliku dochodzi haczyk, którego nie ma nigdzie indziej: część tego, co wygląda na chwast, to Twoje przyszłoroczne orliki.
• Jesienią zetnij zamierające liście i wynieś je z rabaty · paź–lis — To najważniejszy zabieg profilaktyczny w całym roku orlika. Sprawca septoriozy zimuje w postaci piknidiów i zarodników na resztkach roślin w podłożu, a metodyka zaleca jesienne zbieranie opadłych liści właśnie po to, żeby nie dopuścić do przezimowania wielu grzybów chorobotwórczych i szkodników. Zostawiona na zimę kępa uschniętych liści to gotowe źródło infekcji dokładnie w tym miejscu, w którym wiosną odrośnie rozeta.

Septorioza perukowca Septoria sp.

Objawy. Brązowe plamy o średnicy od kilkunastu milimetrów do kilku centymetrów, otoczone ciemnobrązową lub czerwoną obwódką, z licznymi czarnymi kropkami (piknidiami) na powierzchni. Silnie porażone liście żółkną i masowo opadają. Objawy pojawiają się kilka do kilkunastu dni po zakażeniu.

Profilaktyka

• Podlewanie pod krzew, nie po liściach — zarodniki uwalniają się, gdy roślina jest mokra, i roznoszą je krople wody
• Unikanie zagęszczenia i zachwaszczenia wokół krzewu
• Jesienią zgrabienie i wyniesienie opadłych liści — na resztkach zimują piknidia i zarodniki
• Metodyka podaje dla septorioz tylko optimum 25°C przy rozwoju w szerokim zakresie temperatury — za mało na model

W kalendarzu rośliny

• Brązowe plamy z ciemną obwódką i czarnymi kropkami — septorioza
• Jesienią zgrab opadłe liście i wynieś je z ogrodu — Sprawca septoriozy zimuje na resztkach roślin w podłożu; opadłe liście z plamami to źródło infekcji na następny rok.

Septorioza rozchodnika Septoria sedi

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Metodyka wymienia tę chorobę imiennie (tab. 13b); opis to ogólna charakterystyka grupy „Septorioza” z rozdz. 8.2. Na liściach brązowe plamy o średnicy od kilkunastu milimetrów do kilku centymetrów, otoczone ciemnobrązową lub czerwoną obwódką. Silnie porażone liście żółkną i masowo opadają. Na powierzchni plam znajdują się liczne, czarne punkty — piknidia, czyli skupienia zarodników grzyba; to cecha odróżniająca septoriozę od plamistości liści. W czasie zwilżenia roślin z piknidiów uwalniane są zarodniki konidialne, przenoszone z kroplami wody podczas opadów lub podlewania, a także przez owady; grzyb wnika do liści przez aparaty szparkowe. Objawy pojawiają się po kilku, a nawet kilkunastu dniach od infekcji. Zimują piknidia i zarodniki na resztkach roślin w podłożu.

Profilaktyka

• Warunek deszczu ma pokrycie w źródle wprost: zarodniki wydostają się z piknidium dopiero po rozluźnieniu galaretowatej substancji pod wpływem wody, więc bez zwilżenia choroba stoi w miejscu
• Metodyka: dobierać do nasadzeń gatunki i odmiany roślin mało podatne
• Metodyka: unikać nadmiernego zagęszczenia roślin i ich zachwaszczenia, zmniejszając nadmierną wilgotność wokół roślin
• Metodyka, dosłownie: „opadłe liście z roślin należy zbierać i palić”
• Nie podlewać po liściach — krople wody podczas podlewania przenoszą zarodniki na sąsiednie rośliny tak samo jak deszcz

W kalendarzu rośliny

• Wiosną wytnij zeszłoroczne suche pędy przy ziemi · mar–kwi — U rozchodnika okazałego zeszłoroczne pędy są już martwe — nowe wychodzą z ziemi obok nich, nie z nich. Zostawione dłużej niż do ruszenia wegetacji przeszkadzają w dwóch rzeczach: zasłaniają młode pąki i utrzymują w środku kępy wilgotne, zbutwiałe resztki. Metodyka traktuje takie resztki jednoznacznie: zaleca zbieranie i usuwanie resztek roślinnych po zabiegach pielęgnacyjnych, a przy septoriozie notuje, że „zimują piknidia i zarodniki na resztkach roślin w podłożu”, przy szarej pleśni zaś, że grzyb przetrwa na resztkach albo w formie sklerocjów.
• Przekwitłe baldachy rozchodnika okazałego zostaw na zimę — ale tylko ze zdrowej kępy · paź–lis — Sztywne, brązowe kwiatostany rozchodnika okazałego są zimą ozdobne, ładnie trzymają szron i śnieg, a stojące pędy osłaniają pąki odnawiające w środku kępy. Stoi to jednak w sprzeczności z regułą fitosanitarną metodyki, która każe usuwać resztki roślinne, bo na nich zimują sprawcy septoriozy i szarej pleśni. Dlatego zabieg jest opcjonalny i obwarowany: zostawiasz tylko to, co zdrowe.
• Ciepło koło 25°C i deszcz — pogoda dla septoriozy · maj–paź

Septorioza rudbekii Septoria rudbeckiae

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na liściach brązowe plamy o średnicy od kilkunastu milimetrów do kilku centymetrów, otoczone ciemnobrązową lub czerwoną obwódką. Na powierzchni plam liczne, czarne punkty — piknidia ze skupieniami zarodników. Silnie porażone liście żółkną i masowo opadają. Objawy pojawiają się po kilku, a nawet kilkunastu dniach od infekcji. Grzyb wnika do liści przez aparaty szparkowe, a piknidia i zarodniki zimują na resztkach roślin w podłożu.

Profilaktyka

• Zbieranie opadłych i poplamionych liści i usuwanie ich z działki — na resztkach zimuje sprawca
• Unikanie nadmiernego zagęszczenia roślin i zachwaszczenia, żeby zmniejszyć wilgotność wokół kępy
• Podlewanie pod korzeń — zarodniki wydostają się z piknidiów dopiero po zwilżeniu i są przenoszone z kroplami wody
• Dobór odmian mało podatnych

W kalendarzu rośliny

• Odchwaszczaj — chwasty podnoszą wilgotność wokół kępy · maj–wrz — Metodyka wraca do tego przy septoriozie i przy szarej pleśni tym samym zdaniem: unikać nadmiernego zagęszczenia roślin i ich zachwaszczenia, zmniejszając nadmierną wilgotność wokół roślin. Dodaje, że chwasty „mogą być źródłem infekcji wielu patogenów i szkodników”, a nie tylko konkurencją o wodę i składniki pokarmowe.
• Część koszyczków zostaw na zimę — ale nie te chore · paź–gru — PZD Okręg w Poznaniu wymienia rudbekię błyskotliwą wśród bylin będących cennym źródłem pożywienia dla ptaków; suche koszyczki stojące nad śniegiem to gotowy karmnik i zarazem zimowa dekoracja rabaty. Jest jednak druga strona: metodyka podaje, że piknidia i zarodniki septoriozy oraz sklerocja szarej pleśni zimują właśnie na resztkach roślin. Dlatego to nie jest decyzja „ścinać albo nie ścinać”, tylko wybór, które pędy zostają.
• Zbieraj poplamione i opadłe liście przez cały sezon · maj–gru — Metodyka kończy opis septoriozy jednoznacznie: opadłe liście z roślin należy zbierać, bo zimują na nich piknidia i zarodniki. To samo zalecenie wraca przy szarej pleśni i przy mączniakach. Liście zostawione pod kępą to gotowe źródło infekcji na kolejne tygodnie i na przyszły sezon — a przy rudbekii, u której choroby liści nasilają się dopiero w drugiej połowie lata, systematyczne sprzątanie jest tańsze niż jakikolwiek oprysk.
• Brązowe plamy z czarnymi punktami — septorioza rudbekii · lip–gru
• Ciepło około 25°C i deszcz — okno infekcji septoriozy · lip–wrz

Septorioza rutewki Septoria thalictri

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Ogólny obraz septorioz według metodyki: na liściach brązowe plamy o średnicy od kilkunastu milimetrów do kilku centymetrów, otoczone ciemnobrązową lub czerwoną obwódką; na powierzchni plam liczne, czarne punkty — piknidia, czyli skupienia zarodników grzyba. Silnie porażone liście żółkną i masowo opadają. W czasie zwilżenia rośliny z piknidiów uwalniane są zarodniki konidialne, roznoszone kroplami wody podczas opadów lub podlewania oraz przez owady; grzyb wnika do liści przez aparaty szparkowe, a objawy pojawiają się po kilku, a nawet kilkunastu dniach od infekcji. Zimują piknidia i zarodniki na resztkach roślin w podłożu.

Profilaktyka

• Zbieranie i wynoszenie opadłych liści — metodyka podaje to jako podstawowe zalecenie przy septoriozach, bo na resztkach zimują piknidia
• Unikanie nadmiernego zagęszczenia roślin i ich zachwaszczenia, żeby zmniejszyć wilgotność wokół roślin
• Podlewanie do ziemi, nie po liściach — zarodniki uwalniają się w czasie zwilżenia rośliny
• Dobór do nasadzeń gatunków i odmian mało podatnych

W kalendarzu rośliny

• Przedwiośnie — sprzątnij zeszłoroczne pędy i rozgarnij okrycie · mar–kwi — Wraz ze wzrostem temperatur rozgarnia się kopczyki usypane wokół bylin i zdejmuje osłony, trzymając je jednak w pogotowiu na wypadek powrotu mrozów. Drugie zalecenie PZD jest przy rutewce ważniejsze: byliny przycina się mocno, nisko przy ziemi, jeśli nie zrobiło się tego jesienią. Zeszłoroczne, zaschnięte pędy to zimowisko sprawców septoriozy (zimują piknidia i zarodniki na resztkach roślin) oraz szarej pleśni (grzyb zimuje na resztkach chorych roślin lub w formie sklerocjów), a wybijające spod nich pędy zakażają się jako pierwsze.
• Latem szukaj brązowych plam z czarnymi punkcikami · cze–wrz
• Porażony liść zrywaj od razu i wynoś z działki — Przy roślinie ozdobnej, dla której nie ma dedykowanego programu ochrony, usuwanie porażonych części jest najskuteczniejszym zabiegiem, jaki masz — i jedynym, który działa na wszystkie cztery choroby liściowe naraz. Metodyka powtarza to zalecenie przy każdej grupie: przy septoriozach „opadłe liście z roślin należy zbierać”, przy rdzach — usuwanie opadłych liści i wycinanie porażonych pędów, przy szarej pleśni — usuwanie porażonych fragmentów, szczególnie z objawami zarodnikowania. Zostawiony w kępie chory liść produkuje zarodniki dla wszystkich sąsiednich.

Septorioza tojeści Septoria lysimachiae

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Brązowe plamy o średnicy od kilkunastu milimetrów do kilku centymetrów, otoczone ciemnobrązową lub czerwoną obwódką, z licznymi czarnymi kropkami (piknidiami) na powierzchni. Silnie porażone liście żółkną i masowo opadają. Objawy pojawiają się kilka do kilkunastu dni po zakażeniu.

Profilaktyka

• Podlewanie do ziemi — zarodniki uwalniają się z mokrych liści i roznoszą je krople wody
• Unikanie zagęszczenia i zachwaszczenia
• Jesienią usunięcie opadłych liści i resztek — na nich zimują piknidia i zarodniki

W kalendarzu rośliny

• Brązowe plamy z czarnymi kropkami — septorioza
• Jesienią usuń zaschnięte liście i resztki pędów — Sprawca septoriozy zimuje na resztkach roślin; na opadłych liściach przezimowuje też wiele innych grzybów.

Septorioza zawilca Septoria anemones

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Metodyka wymienia septoriozę zawilca w tab. 13b (s. 84); poniżej ogólny opis septorioz z rozdz. 8.2. Na liściach pojawiają się brązowe plamy o średnicy od kilkunastu milimetrów do kilku centymetrów, otoczone ciemnobrązową lub czerwoną obwódką. Silnie porażone liście żółkną i masowo opadają. Na powierzchni plam znajdują się liczne czarne punkty — piknidia, czyli skupienia zarodników grzyba; wewnątrz piknidium zarodniki są sklejone galaretowatą substancją, która rozluźnia się pod wpływem wody i pozwala im wydostać się na zewnątrz. Grzyb wnika do liści przez aparaty szparkowe, a objawy pojawiają się po kilku, a nawet kilkunastu dniach od infekcji. Zimują piknidia i zarodniki na resztkach roślin w podłożu.

Profilaktyka

• Zbieranie opadłych liści i usuwanie ich z działki — na resztkach roślinnych w podłożu zimują piknidia i zarodniki sprawcy
• Metodyka: unikać nadmiernego zagęszczenia roślin i ich zachwaszczenia, zmniejszając nadmierną wilgotność wokół roślin
• Podlewanie pod korzeń, nie na liście — zarodniki wydostają się z piknidiów dopiero po zwilżeniu roślin i są przenoszone z kroplami wody podczas opadów lub podlewania, a także przez owady
• Dobór do nasadzeń gatunków i odmian mało podatnych

W kalendarzu rośliny

• Przedwiośnie: zetnij to, co zostało z zeszłego roku · mar–kwi — Jeżeli zeszłoroczne pędy zawilca japońskiego zostały na rabacie przez zimę (a jest po temu dobry powód — chronią kępę), to teraz trzeba je usunąć, zanim wyjdą nowe liście. PZD w poradach marcowych: „Przycinamy byliny, usuwając z nich suche liście i pędy”, a w liście prac przedwiosennych jeszcze wyraźniej: „Mocno (nisko przy ziemi) przycinamy byliny, jeśli nie zrobiliśmy tego zabiegu jesienią”. Poza porządkiem chodzi o zdrowie: na resztkach roślinnych zimują sprawcy septoriozy (metodyka: „zimują piknidia i zarodniki na resztkach roślin w podłożu”) i szarej pleśni.
• Odchwaszczaj ręcznie — motyka między zawilcami robi więcej szkody · kwi–wrz — PODR zalicza regularne odchwaszczanie do najważniejszych zabiegów przy bylinach. Metodyka podaje powód, który wykracza poza estetykę: chwasty „mogą być źródłem infekcji wielu patogenów i szkodników”, a przy septoriozie i szarej pleśni zaleca wprost unikanie zachwaszczenia, bo podnosi ono wilgotność wokół roślin. Metodyka dodaje jeszcze jedno: szkodniki glebowe występują najliczniej przy dużym zachwaszczeniu, szczególnie perzem.
• Jesienią zetnij zaschnięte pędy — albo zostaw je do wiosny · paź–lis — PODR wymienia ścinanie zeschniętych pędów po okresie wegetacji wśród podstawowych zabiegów przy bylinach, a PZD zalicza to do prac listopadowych: „Przycinamy uschnięte części bylin na rabatach […] Pozostawiamy tylko te gatunki, które będą ładnie wyglądały zimą”. Przy zawilcu japońskim wybór jest realny: zeszłoroczne pędy zostawione na zimę stanowią dodatkową osłonę kępy, a ścięcie ich do samej ziemi tuż przed mrozami odsłania szyjkę. Argumentem po drugiej stronie jest higiena — na resztkach zimują sprawcy septoriozy i szarej pleśni.
• Zbierz opadłe liście z rabaty — na nich zimują sprawcy plamistości · paź–lis — Metodyka zaleca to niezależnie od gatunku: „jesienią wskazane jest zbieranie opadłych liści i ich spalenie, aby nie dopuścić do przezimowania wielu grzybów chorobotwórczych i szkodników”, a przy septoriozie mówi wprost, że „zimują piknidia i zarodniki na resztkach roślin w podłożu” i że „opadłe liście z roślin należy zbierać i palić”. Przy rdzy powtarza to samo. Zawilce rosną najczęściej pod drzewami, więc liści na ich rabacie jest więcej niż gdziekolwiek indziej na działce.