Bodziszek dalmacki
Geranium dalmaticum bylina
Co zrobić we wrześniu
- Sadź gęściej, niż podpowiada rozsądek — okrywa ma się zewrzeć Cała wartość bodziszka jako rośliny okrywowej bierze się z jednej rzeczy: gęstego kobierca liści, który odcina światło od ziemi i przez to ogranicza wzrost chwastów. Rozstawa decyduje o tym, czy dostaniesz kobierzec, czy pojedyncze kępki z odkrytą ziemią między nimi — a odkryta ziemia to chwasty i pielenie przez kolejne lata. Źródło PZD radzi sadzić dość gęsto, żeby rośliny szybko się rozrosły, i sadzić wiosną albo wczesną jesienią, kiedy gleba jest jeszcze ciepła i wilgotna.
- Zaściółkuj przerwy między młodymi roślinami Zanim bodziszek się zewrze, ziemia między roślinami stoi odkryta przez rok albo dwa i zachowuje się jak każda odkryta ziemia w ogrodzie: zarasta. Metodyka wskazuje ściółkowanie jako podstawową metodę zapobiegania kiełkowaniu i wzrostowi chwastów, obok rozkładania mat, i podkreśla, że pielenie w połączeniu ze ściółkowaniem jest wystarczające — nie ma potrzeby sięgania po herbicydy. Tym bardziej, że w nasadzeniach ozdobnych metodyka odradza je wprost, bo dostępne preparaty nie są selektywne. Ściółka trzyma też wilgoć, której świeżo posadzone rośliny potrzebują najbardziej.
- W pierwszym sezonie podlewaj regularnie — potem już prawie nigdy To jedyny rok, w którym bodziszek naprawdę czegoś od Ciebie chce. Źródło mówi o bylinach okrywowych jasno: w pierwszym roku trzeba je regularnie podlewać, później mają już niewielkie wymagania. Świeżo posadzona roślina korzysta wyłącznie z bryły, z którą przyszła z pojemnika, i dopóki nie wypuści korzeni w rodzimą glebę, susza jest dla niej groźna — a to właśnie w pierwszym sezonie decyduje się, czy okrywa zewrze się w przyszłym roku, czy będziesz uzupełniał wypady.
- Co kilka lat podziel kępy — i masz sadzonki za darmo
- Raz na dwa tygodnie rozgarnij kępę i obejrzyj liście
Pielęgnacja
- Sadzenie Materiał z pojemnika — sadź w kwi–maj
- Siew Wysiew w kwi–maj
- Cięcie Zaraz po kwitnieniu (cze–lip)
- Nawożenie Nie wymaga nawożenia
- Zimowla Mrozoodporna — okrycia nie wymaga
- Podlewanie Umiarkowane
Zalecenia dla gatunku — przy konkretnej odmianie mogą się różnić.
Wymagania
| Stanowisko | słońce, półcień |
|---|---|
| Wysokość | 10 cm–15 cm |
| Szerokość | 30 cm–50 cm |
| Kwitnienie | maj–lip |
| Kolor kwiatów | różowy |
| Gleba | przepuszczalna, kamienista, próchniczna |
| Wilgotność | umiarkowanie wilgotna |
| Odczyn | lekko kwaśna, obojętna |
| Mrozoodporność | w pełni mrozoodporna · strefa 5+ |
| Pokrój | bylina zielna |
| Zastosowanie | skalniak, okrywowa, rabata, pojemnik |
Kalendarz zabiegów
Zabiegi opisane dla rodzaju — wybrane te, które dotyczą także tego gatunku i odmiany.
| Luty |
|
|---|---|
| Marzec |
|
| Kwiecień |
|
| Maj |
|
| Czerwiec |
|
| Lipiec |
|
| Sierpień |
|
| Wrzesień |
|
| Październik |
|
| Listopad |
|
Zależne od pogody i obserwacji
- Długa susza — dopiero teraz zadomowiona kępa potrzebuje wody Zadomowionego bodziszka nie podlewa się rutynowo i to jest jedna z głównych przyczyn, dla których warto go mieć na działce. Reaguj dopiero na suszę naprawdę długą — przy krótszej przerwie w opadach kępa poradzi sobie sama, a nadgorliwe podlewanie robi więcej szkody niż pożytku, bo utrzymuje wilgoć wewnątrz zwartego kobierca. Sygnałem realnego niedoboru wody jest, zgodnie z metodyką, brązowienie i zasychanie brzegów liści.
- Tylko rośliny posadzone późną jesienią okryj przed mrozem Zadomowiony bodziszek jest w polskich warunkach byliną w pełni zimującą i nie wymaga okrywania — dlatego w tym rekordzie nie ma corocznego zabiegu zimowego. Wyjątek jest jeden i wynika wprost ze źródła: rośliny zakupione i posadzone późną jesienią trzeba koniecznie zabezpieczyć przed mrozem, bo nie zdążyły się ukorzenić i mróz wypycha je z gleby razem z bryłą. Metodyka dodaje, że nowo posadzone rośliny są w ogóle najbardziej narażone na niekorzystne warunki zimowe.
- Upał i długo bez deszczu — sprawdź spody liści na przędziorka
- Poplamiony liść wyszczypnij od razu Przy roślinie, której praktycznie nie da się opryskać, bo kwitnie od maja do września i jest oblegana przez zapylacze, usuwanie porażonych części jest najskuteczniejszym narzędziem, jakie masz. Metodyka stawia sprawę wprost: po stwierdzeniu chorób lub szkodników należy usuwać porażone części roślin, a jesienią zbierać opadłe liście, żeby nie dopuścić do przezimowania grzybów. Każdy zostawiony w kobiercu liść z plamami produkuje zarodniki dla sąsiednich — a w zwartej okrywie sąsiedni liść jest o centymetr dalej.
- 15–20°C, wilgotno i mokre liście — warunki dla mączniaka rzekomego
- 20–24°C i deszcz — optimum dla plamistości liści bodziszka
Choroby
- Mączniak rzekomy bodziszka Peronospora geranii — Metodyka podaje dla tej choroby sprawcę i żywiciela, natomiast opis objawów jest wspólny dla całej grupy mączniaków rzekomych i różni się w zależności od gatunku rośliny: na górnej stronie liści pojawiają się przebarwienia i plamy — żółte, chlorotyczne, u niektórych żywicieli czerwieniejące — a w miejscu plam, po spodniej stronie liścia, widoczny jest obfity, jasny nalot zarodników. Silnie porażone liście brązowieją i obumierają, porażone liście szybko opadają, a roślina traci dekoracyjność. Zimuje grzybnia na roślinach.
- Plamistość liści bodziszka Cercospora geranii, Phyllosticta geranii, Ramularia geranii — Na liściach pojawiają się pojedyncze lub liczne jasnobrązowe plamy, szybko się powiększające. Wokół plam może występować ciemniejsza obwódka o szerokości 1–2 mm. W miarę wzrostu blaszek liściowych martwa tkanka w obrębie plam wykrusza się, przez co w liściu powstają dziury. Przy dużym nasileniu choroby liście żółkną, brązowieją i masowo opadają. Na powierzchni obumarłych tkanek pojawiają się zarodniki grzyba: u Phyllosticta w postaci piknidii na powierzchni plam, u Cercospora — na spodniej stronie liści, gdzie przez aparaty szparkowe wyrastają w pęczkach trzonki z zarodnikami konidialnymi.
- Septorioza bodziszka Septoria expansa — Na liściach brązowe plamy o średnicy od kilkunastu milimetrów do kilku centymetrów, otoczone ciemnobrązową lub czerwoną obwódką. Na powierzchni plam znajdują się liczne czarne punkty — piknidia, czyli skupienia zarodników grzyba; to jest cecha, po której odróżnisz septoriozę od pozostałych plamistości. Silnie porażone liście żółkną i masowo opadają. W czasie zwilżenia roślin z piknidiów uwalniane są zarodniki konidialne, przenoszone na sąsiednie rośliny z kroplami wody podczas opadów lub podlewania, a także przez owady; grzyb wnika do liści przez aparaty szparkowe. Objawy pojawiają się po kilku, a nawet kilkunastu dniach od infekcji. Piknidia i zarodniki zimują na resztkach roślin w podłożu.
- Rdza bodziszka Puccinia spp. — Na górnej stronie liści pojawiają się liczne, okrągłe, żółte lub pomarańczowe plamy, a od spodu, w miejscu plam, tworzą się pomarańczowe lub ciemnobrązowe, wypukłe skupienia zarodników. Porażone liście ulegają deformacji, zasychają i opadają. Metodyka podaje dla rdzy bodziszka wyłącznie sprawcę (Puccinia spp.) i żywiciela — powyższy opis pochodzi z ogólnej charakterystyki rdz (s. 35–36).
- Szara pleśń Botrytis cinerea — Na liściach tworzą się pojedyncze, wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy, które zamierają. Przy wysokiej wilgotności powietrza plamy są wodniste i gwałtownie zwiększają rozmiary, a na ich powierzchni pojawia się obfity, szary, pylący nalot zarodników; przy niskiej wilgotności plamy nie rozszerzają się, zasychają i wykruszają. Zakażenie następuje zwykle przez rany, także te zrobione podczas prac pielęgnacyjnych — u bodziszka realnym momentem ryzyka jest letnie cięcie kępy wykonane przy mokrej pogodzie. Na obumarłych tkankach tworzą się czarne, twarde sklerocja o średnicy 1–15 mm.
Zagrożenia opisane dla rodzaju — przy konkretnym gatunku i odmianie nasilenie bywa inne.
Szkodniki
- Psowacz bodziszkowy Protemphytus carpini — Pilarz (błonkówka), którego larwy wygryzają w liściach bodziszka dziury nieregularnego kształtu, a przy silnym żerowaniu zjadają blaszki liściowe prawie w całości, z pozostawieniem samego unerwienia. To jedyny szkodnik, przy którym metodyka wymienia bodziszka jako jedynego żywiciela (tab. 14a, s. 87). Larwy błonkówek mają ciało segmentowane zaopatrzone w 10–11 par nóg — po tym odróżnisz je od gąsienic motyli. Uszkodzenia bywają mylone ze śladami żerowania ślimaków, ale larwy pilarza nie zostawiają błyszczących śladów zaschniętego śluzu.
- Przędziorek chmielowiec Tetranychus urticae — Roztocz wysysający sok z liści. Objawem jest mozaikowate przebarwianie górnej strony liści na żółto — bodziszek wymieniony w metodyce z nazwy wśród żywicieli, obok tawuły japońskiej, jasnoty, pierwiosnka, tojeści i błonczatki (tab. 5, s. 60). Ciało samic owalne, długości 0,3–0,8 mm, barwy żółtej z brązowymi plamami, zielonej, żółtej, pomarańczowej lub czerwonawej w zależności od gatunku; samce nieco mniejsze, ze zwężonym końcem odwłoka. Osobniki dorosłe mają 4 pary odnóży, larwy 3 pary. Przy silnym uszkodzeniu liście nie są w stanie się zregenerować.
- Węgorek chryzantemowiec Aphelenchoides ritzemabosi — Nicień żerujący i rozmnażający się wewnątrz liści i pąków kwiatowych roślin zielnych i krzewów. Objawy: zahamowany wzrost pędu głównego i rozwój pąków kwiatowych oraz ciemne, prawie czarne plamy na liściach pomiędzy nerwami — plamy zatrzymują się na nerwach i to odróżnia je od plamistości grzybowych. Metodyka wymienia „bodziszek wielkokwiatowy” (Geranium ibericum var. platypetalum) wśród licznych bylin-żywicieli (tab. 5, s. 60). Samica ma ciało nitkowate, długości 0,7–1,2 mm, bezbarwne, z głową wyraźnie wyodrębnioną od reszty ciała.
Zagrożenia opisane dla rodzaju — przy konkretnym gatunku i odmianie nasilenie bywa inne.
Odmiany
Odmiany dziedziczą zalecenia po gatunku; różnią się pokrojem, barwą i wysokością.
- Bodziszek dalmacki 'Album' Geranium dalmaticum 'Album'
Dane o tej roślinie pochodzą z: RHS — profile roślin, Serwisy Cooperative Extension amerykańskich uczelni, Wikipedia (angielska), Wikipedia (polska), Zielony Ogródek — katalog roślin, e-katalogroslin.pl. Pełny wykaz z licencjami: źródła danych.