Dynia i cukinia (uprawa gruntowa)

Cucurbita spp. (dynia zwyczajna z cukinią, kabaczkiem i patisonem; dynia olbrzymia i piżmowa) warzywo

Co zrobić we wrześniu

Co tydzień sprawdzaj spody liści na mszyce
Oglądaj liście roślin z brzegu grządki — przędziorek
W czasie kwitnienia licz zmieniki wzdłuż rzędu
Raz w tygodniu przeglądaj rośliny na choroby
Długo mokre liście — ryzyko mączniaka rzekomego
W suchym tygodniu podlej obficie pod korzeń Duża masa liści i płytki system korzeniowy sprawiają, że dynie i cukinia potrzebują dużo wody, najwięcej w czasie kwitnienia i zawiązywania owoców. Przy jej braku zawiązki żółkną i zasychają, a owoce drobnieją; nadmiar wody też szkodzi, bo zawiązki gniją.
Przy pierwszych zawiązkach dokarm azotem i potasem Metodyki dzielą dawkę azotu i potasu: dwie trzecie przed siewem, jedna trzecia pogłównie, gdy zawiązują się pierwsze owoce — wtedy zapotrzebowanie rośliny rośnie najszybciej.
Cukinia: dokarmiaj wapniem, żeby owoce nie gniły od czubka
Zbieraj i pielęgnuj tylko suche rośliny Bakterie kanciastej plamistości przenoszą się z kroplami wody oraz na rękach, narzędziach i ubraniu — wilgoć na liściach jest głównym czynnikiem, który umożliwia takie przenoszenie.
Usuwaj rośliny z mozaiką i porażone części Wirusów nie da się zwalczyć, a chora roślina jest źródłem zakażenia dla sąsiednich — mszyce przenoszą wirusa z niej dalej. Porażone liście i owoce to też źródło grzybów i bakterii.
Cukinię i patisona zbieraj młode, co 1–2 dni Owoce cukinii rosną bardzo szybko. Im częściej zbiera się małe owoce, tym szybciej zawiązują się nowe; duże, dojrzewające owoce pozostawione na roślinie wyraźnie osłabiają plonowanie.
Chłodne noce poniżej 10 °C — nie zwlekaj ze zbiorem dyni Dynie są wrażliwe na chłód, a uszkodzenia chłodowe się kumulują: kilka dób z temperaturą poniżej 10 °C, choćby tylko nocą, drastycznie skraca przechowywanie — owoce potrafią gnić już po 2–3 tygodniach.
Zbierz dojrzałe dynie w suchy dzień i dosusz je Tylko w pełni dojrzała dynia dobrze się przechowuje i jest smaczna. Owoce zebrane za wcześnie mają delikatną skórkę, szybko więdną i łatwo gniją.
Po zbiorach usuń resztki roślin Na resztkach roślin zimują bakterie kanciastej plamistości, sprawca czarnej zgnilizny (przez kilka lat) i alternarioza, a w glebie z resztkami — larwy i poczwarki szkodników.

Pielęgnacja

Sadzenie Rozsadę — sadź w maj
Siew Wysiew pod osłony

Zalecenia ogólne dla rodzaju — przy konkretnym gatunku i odmianie mogą się różnić.

Kalendarz zabiegów

Kwiecień	Nie sadź dyni ani cukinii po dyniowatych i psiankowatych Dyniowate (ogórek, dynia, cukinia, patison, melon) i psiankowate (pomidor, papryka, ziemniak) dzielą część chorób i szkodników, a sprawca fuzaryjnej zgorzeli przetrwa w glebie kilka lat. Obie metodyki integrowanej produkcji każą zachować przerwę co najmniej 4 lata. Przygotuj słoneczne, osłonięte stanowisko z próchnicą Dynie i cukinia pochodzą z ciepłego klimatu: potrzebują gleby, która szybko się nagrzewa, trzyma wilgoć i jest zasobna. Bardzo dobrze reagują na nawożenie organiczne, a źle na świeże wapnowanie. Przed siewem sprawdź glebę na pędraki i drutowce
Maj	Nie sadź dyni ani cukinii po dyniowatych i psiankowatych Dyniowate (ogórek, dynia, cukinia, patison, melon) i psiankowate (pomidor, papryka, ziemniak) dzielą część chorób i szkodników, a sprawca fuzaryjnej zgorzeli przetrwa w glebie kilka lat. Obie metodyki integrowanej produkcji każą zachować przerwę co najmniej 4 lata. Przygotuj słoneczne, osłonięte stanowisko z próchnicą Dynie i cukinia pochodzą z ciepłego klimatu: potrzebują gleby, która szybko się nagrzewa, trzyma wilgoć i jest zasobna. Bardzo dobrze reagują na nawożenie organiczne, a źle na świeże wapnowanie. Przed siewem sprawdź glebę na pędraki i drutowce Zahartuj rozsadę przed wysadzeniem Rozsada z ciepłego pomieszczenia wysadzona od razu na grządkę przeżywa szok: roślina staje we wzroście, a przy temperaturze gleby poniżej 10 °C i powietrza poniżej 15 °C wzrost zostaje zahamowany na dłużej. Siej i sadź dopiero w ogrzaną glebę Dynie giną przy 0 °C, a nawet kilka chłodnych dni tuż nad zerem może zabić młode rośliny. Temperatura gleby 15–18 °C po siewie albo sadzeniu pozwala im szybko zbudować masę liści, która potem wyżywi owoce. Przykryj świeży siew lub rozsadę białą włókniną Biała włóknina wiosenna chroni młode rośliny przed przymrozkami i utratą wody i przyspiesza plon o około 2 tygodnie. Rozciągnięta nad rzędami zaraz po siewie nie wpuszcza też do siewek mszyc i śmietki. Wyściółkuj grządkę Ściółka ogranicza chwasty, zmniejsza parowanie wody z gleby, a skoszona masa roślin motylkowych dodatkowo wzbogaca glebę w składniki pokarmowe. Pilnuj wschodów — śmietka i rolnice Co tydzień sprawdzaj spody liści na mszyce Od pierwszego liścia do kwitnienia szukaj wciornastków Raz w tygodniu przeglądaj rośliny na choroby W suchym tygodniu podlej obficie pod korzeń Duża masa liści i płytki system korzeniowy sprawiają, że dynie i cukinia potrzebują dużo wody, najwięcej w czasie kwitnienia i zawiązywania owoców. Przy jej braku zawiązki żółkną i zasychają, a owoce drobnieją; nadmiar wody też szkodzi, bo zawiązki gniją.
Czerwiec	Siej i sadź dopiero w ogrzaną glebę Dynie giną przy 0 °C, a nawet kilka chłodnych dni tuż nad zerem może zabić młode rośliny. Temperatura gleby 15–18 °C po siewie albo sadzeniu pozwala im szybko zbudować masę liści, która potem wyżywi owoce. Przykryj świeży siew lub rozsadę białą włókniną Biała włóknina wiosenna chroni młode rośliny przed przymrozkami i utratą wody i przyspiesza plon o około 2 tygodnie. Rozciągnięta nad rzędami zaraz po siewie nie wpuszcza też do siewek mszyc i śmietki. Wyściółkuj grządkę Ściółka ogranicza chwasty, zmniejsza parowanie wody z gleby, a skoszona masa roślin motylkowych dodatkowo wzbogaca glebę w składniki pokarmowe. Pilnuj wschodów — śmietka i rolnice Co tydzień sprawdzaj spody liści na mszyce Od pierwszego liścia do kwitnienia szukaj wciornastków Oglądaj liście roślin z brzegu grządki — przędziorek W czasie kwitnienia licz zmieniki wzdłuż rzędu Raz w tygodniu przeglądaj rośliny na choroby Długo mokre liście — ryzyko mączniaka rzekomego W suchym tygodniu podlej obficie pod korzeń Duża masa liści i płytki system korzeniowy sprawiają, że dynie i cukinia potrzebują dużo wody, najwięcej w czasie kwitnienia i zawiązywania owoców. Przy jej braku zawiązki żółkną i zasychają, a owoce drobnieją; nadmiar wody też szkodzi, bo zawiązki gniją. Zbieraj i pielęgnuj tylko suche rośliny Bakterie kanciastej plamistości przenoszą się z kroplami wody oraz na rękach, narzędziach i ubraniu — wilgoć na liściach jest głównym czynnikiem, który umożliwia takie przenoszenie. Usuwaj rośliny z mozaiką i porażone części Wirusów nie da się zwalczyć, a chora roślina jest źródłem zakażenia dla sąsiednich — mszyce przenoszą wirusa z niej dalej. Porażone liście i owoce to też źródło grzybów i bakterii.
Lipiec	Co tydzień sprawdzaj spody liści na mszyce Od pierwszego liścia do kwitnienia szukaj wciornastków Oglądaj liście roślin z brzegu grządki — przędziorek W czasie kwitnienia licz zmieniki wzdłuż rzędu Raz w tygodniu przeglądaj rośliny na choroby Długo mokre liście — ryzyko mączniaka rzekomego W suchym tygodniu podlej obficie pod korzeń Duża masa liści i płytki system korzeniowy sprawiają, że dynie i cukinia potrzebują dużo wody, najwięcej w czasie kwitnienia i zawiązywania owoców. Przy jej braku zawiązki żółkną i zasychają, a owoce drobnieją; nadmiar wody też szkodzi, bo zawiązki gniją. Przy pierwszych zawiązkach dokarm azotem i potasem Metodyki dzielą dawkę azotu i potasu: dwie trzecie przed siewem, jedna trzecia pogłównie, gdy zawiązują się pierwsze owoce — wtedy zapotrzebowanie rośliny rośnie najszybciej. Cukinia: dokarmiaj wapniem, żeby owoce nie gniły od czubka Dynie: na początku lipca uszczknij wierzchołek pędu głównego Zbieraj i pielęgnuj tylko suche rośliny Bakterie kanciastej plamistości przenoszą się z kroplami wody oraz na rękach, narzędziach i ubraniu — wilgoć na liściach jest głównym czynnikiem, który umożliwia takie przenoszenie. Usuwaj rośliny z mozaiką i porażone części Wirusów nie da się zwalczyć, a chora roślina jest źródłem zakażenia dla sąsiednich — mszyce przenoszą wirusa z niej dalej. Porażone liście i owoce to też źródło grzybów i bakterii. Cukinię i patisona zbieraj młode, co 1–2 dni Owoce cukinii rosną bardzo szybko. Im częściej zbiera się małe owoce, tym szybciej zawiązują się nowe; duże, dojrzewające owoce pozostawione na roślinie wyraźnie osłabiają plonowanie.
Sierpień	Co tydzień sprawdzaj spody liści na mszyce Od pierwszego liścia do kwitnienia szukaj wciornastków Oglądaj liście roślin z brzegu grządki — przędziorek W czasie kwitnienia licz zmieniki wzdłuż rzędu Raz w tygodniu przeglądaj rośliny na choroby Długo mokre liście — ryzyko mączniaka rzekomego W suchym tygodniu podlej obficie pod korzeń Duża masa liści i płytki system korzeniowy sprawiają, że dynie i cukinia potrzebują dużo wody, najwięcej w czasie kwitnienia i zawiązywania owoców. Przy jej braku zawiązki żółkną i zasychają, a owoce drobnieją; nadmiar wody też szkodzi, bo zawiązki gniją. Przy pierwszych zawiązkach dokarm azotem i potasem Metodyki dzielą dawkę azotu i potasu: dwie trzecie przed siewem, jedna trzecia pogłównie, gdy zawiązują się pierwsze owoce — wtedy zapotrzebowanie rośliny rośnie najszybciej. Cukinia: dokarmiaj wapniem, żeby owoce nie gniły od czubka Dynie: w połowie sierpnia skróć pędy boczne i przerzedź zawiązki Zbieraj i pielęgnuj tylko suche rośliny Bakterie kanciastej plamistości przenoszą się z kroplami wody oraz na rękach, narzędziach i ubraniu — wilgoć na liściach jest głównym czynnikiem, który umożliwia takie przenoszenie. Usuwaj rośliny z mozaiką i porażone części Wirusów nie da się zwalczyć, a chora roślina jest źródłem zakażenia dla sąsiednich — mszyce przenoszą wirusa z niej dalej. Porażone liście i owoce to też źródło grzybów i bakterii. Cukinię i patisona zbieraj młode, co 1–2 dni Owoce cukinii rosną bardzo szybko. Im częściej zbiera się małe owoce, tym szybciej zawiązują się nowe; duże, dojrzewające owoce pozostawione na roślinie wyraźnie osłabiają plonowanie.
Wrzesień	Co tydzień sprawdzaj spody liści na mszyce Oglądaj liście roślin z brzegu grządki — przędziorek W czasie kwitnienia licz zmieniki wzdłuż rzędu Raz w tygodniu przeglądaj rośliny na choroby Długo mokre liście — ryzyko mączniaka rzekomego W suchym tygodniu podlej obficie pod korzeń Duża masa liści i płytki system korzeniowy sprawiają, że dynie i cukinia potrzebują dużo wody, najwięcej w czasie kwitnienia i zawiązywania owoców. Przy jej braku zawiązki żółkną i zasychają, a owoce drobnieją; nadmiar wody też szkodzi, bo zawiązki gniją. Przy pierwszych zawiązkach dokarm azotem i potasem Metodyki dzielą dawkę azotu i potasu: dwie trzecie przed siewem, jedna trzecia pogłównie, gdy zawiązują się pierwsze owoce — wtedy zapotrzebowanie rośliny rośnie najszybciej. Cukinia: dokarmiaj wapniem, żeby owoce nie gniły od czubka Zbieraj i pielęgnuj tylko suche rośliny Bakterie kanciastej plamistości przenoszą się z kroplami wody oraz na rękach, narzędziach i ubraniu — wilgoć na liściach jest głównym czynnikiem, który umożliwia takie przenoszenie. Usuwaj rośliny z mozaiką i porażone części Wirusów nie da się zwalczyć, a chora roślina jest źródłem zakażenia dla sąsiednich — mszyce przenoszą wirusa z niej dalej. Porażone liście i owoce to też źródło grzybów i bakterii. Cukinię i patisona zbieraj młode, co 1–2 dni Owoce cukinii rosną bardzo szybko. Im częściej zbiera się małe owoce, tym szybciej zawiązują się nowe; duże, dojrzewające owoce pozostawione na roślinie wyraźnie osłabiają plonowanie. Chłodne noce poniżej 10 °C — nie zwlekaj ze zbiorem dyni Dynie są wrażliwe na chłód, a uszkodzenia chłodowe się kumulują: kilka dób z temperaturą poniżej 10 °C, choćby tylko nocą, drastycznie skraca przechowywanie — owoce potrafią gnić już po 2–3 tygodniach. Zbierz dojrzałe dynie w suchy dzień i dosusz je Tylko w pełni dojrzała dynia dobrze się przechowuje i jest smaczna. Owoce zebrane za wcześnie mają delikatną skórkę, szybko więdną i łatwo gniją. Po zbiorach usuń resztki roślin Na resztkach roślin zimują bakterie kanciastej plamistości, sprawca czarnej zgnilizny (przez kilka lat) i alternarioza, a w glebie z resztkami — larwy i poczwarki szkodników.
Październik	Raz w tygodniu przeglądaj rośliny na choroby Zbieraj i pielęgnuj tylko suche rośliny Bakterie kanciastej plamistości przenoszą się z kroplami wody oraz na rękach, narzędziach i ubraniu — wilgoć na liściach jest głównym czynnikiem, który umożliwia takie przenoszenie. Usuwaj rośliny z mozaiką i porażone części Wirusów nie da się zwalczyć, a chora roślina jest źródłem zakażenia dla sąsiednich — mszyce przenoszą wirusa z niej dalej. Porażone liście i owoce to też źródło grzybów i bakterii. Po zbiorach usuń resztki roślin Na resztkach roślin zimują bakterie kanciastej plamistości, sprawca czarnej zgnilizny (przez kilka lat) i alternarioza, a w glebie z resztkami — larwy i poczwarki szkodników.

Zależne od pogody i obserwacji

Okno pogodowe na zabieg

Choroby

Mączniak rzekomy dyniowatych Pseudoperonospora cubensis — Na górnej stronie liści jasnozielone, potem żółte plamy ograniczone nerwami, więc kanciaste. Przy sprzyjającej pogodzie od spodu, w miejscu plam, szary, a potem brunatnofioletowy nalot. Plamy zlewają się, liście zasychają, a silnie porażone rośliny zamierają nawet kilka dni po pierwszych objawach.
Mączniak prawdziwy dyniowatych Podosphaera fusca, Golovinomyces orontii — Na górnej stronie liści białe, mączyste plamy, które rozszerzają się na całą blaszkę; silnie porażone liście przedwcześnie zamierają, a plon jest niższy. W gruncie choroba występuje rzadziej niż pod osłonami.
Mozaika dyni i cukinii Zucchini yellow mosaic virus (ZYMV), Watermelon mosaic virus (WMV), Papaya ringspot virus (PRSV) — Żółta albo zielona mozaika na liściach, często z pęcherzami i zniekształceniem blaszki; rośliny karłowacieją. Owoce są mniejsze, grudkowate, z żółtymi plamami i pierścieniami albo z nieznaczną szorstkością skórki; cukinia porażona wcześnie często w ogóle nie zawiązuje owoców. Na jednej roślinie bywa kilka wirusów naraz.
Mozaika ogórka Cucumber mosaic virus (CMV) — Chlorotyczne cętki na młodych liściach, które są mniejsze, zniekształcone i zwijają się w dół; międzywęźla się skracają, a owoce są cętkowane i mogą być zniekształcone.
Bakteryjna kanciasta plamistość dyniowatych Pseudomonas syringae pv. lachrymans — Drobne, wodniste plamki o nieregularnym kształcie, ograniczone nerwami, często z żółtą obwódką; środek plam zasycha i wykrusza się, zostawiając dziury. Na owocach okrągłe, wodniste plamki, z których w wilgoci wycieka mleczny śluz zasychający w białą skorupkę.
Czarna zgnilizna zawiązków i pędów dyniowatych Didymella bryoniae — Gnicie i zasychanie zawiązków, zniekształcone owoce. Na brzegach liści duże, jasne plamy z ciemniejszym środkiem; porażone liście, pędy i łodygi ciemnieją od licznych czarnych owocników grzyba. Siewki porażone zamierają bardzo szybko.
Szara pleśń Botrytis cinerea — Brunatne, gnijące plamy pokryte szarym, pylącym nalotem na liściach, pędach, kwiatach i owocach; porażenie owocu zaczyna się zwykle od wierzchołka, gdzie zbierają się krople wody. Owoce bywają porażone już jako małe zawiązki.
Fuzaryjna zgorzel dyniowatych Fusarium solani f. sp. cucurbitae — Zgnilizna korzeni, szyjki korzeniowej i podstawy pędu; nekroza może sięgać kilkudziesięciu centymetrów nad ziemię. Rośliny więdną, żółkną i dość szybko zamierają.
Zgorzel siewek Pythium spp., Rhizoctonia spp., Fusarium spp., Phytophthora spp. i inne
Alternarioza dyniowatych Alternaria spp. — Na górnej stronie liści małe, okrągłe plamy z szarobiałym środkiem, które powiększają się, brązowieją i lekko zapadają, z koncentrycznymi pierścieniami zarodników. Pierwsze objawy na najstarszych, dolnych liściach, zwykle dopiero w czasie dojrzewania owoców.
Antraknoza dyniowatych Colletotrichum orbiculare (syn. C. lagenarium)
Parch dyniowatych Cladosporium cucumerinum
Zgnilizna twardzikowa Sclerotinia sclerotiorum

Szkodniki

Śmietka kiełkówka i glebowa Delia florilega, Delia platura — Larwy I pokolenia wiosną, w chłodnej i wilgotnej glebie, wgryzają się w kiełkujące nasiona i drążą chodniki w siewkach, które zamierają; przy dużej liczebności ginie cała uprawa. Larwy późniejszych pokoleń żerują w starszych, często zagniwających tkankach.
Rolnice (gąsienice sówkowatych) Agrotis segetum, Agrotis exclamationis, Agrotis ipsilon, Xestia c-nigrum — Młode gąsienice żerują na liściach i wschodzących roślinach, starsze nocą podgryzają rośliny u nasady, a dniem kryją się w ziemi; jedna gąsienica może zniszczyć kilka roślin, a przy masowym pojawie powstają puste place.
Pędraki (larwy chrabąszczowatych) Melolontha melolontha, Amphimallon solstitiale, Phyllopertha horticola — Larwy uszkadzają korzenie, podziemne części pędów i niszczą siewki; chrząszcze wygryzają dziury w liściach.
Drutowce (larwy sprężykowatych) Elateridae — Larwy żyjące w glebie uszkadzają podziemne części roślin, najgroźniejsze dla siewek i młodych roślin.
Mszyce Aphis gossypii, Myzus persicae, Macrosiphum euphorbiae — Wysysają soki; liście odbarwiają się, marszczą i zasychają, kwiaty i zawiązki opadają, a na spadzi rozwijają się grzyby sadzakowe. Najgroźniejsze pośrednio — przenoszą wirusy mozaiki dyni i cukinii oraz mozaiki ogórka.
Przędziorek chmielowiec Tetranychus urticae — Wysysa zawartość komórek liści; pierwszym śladem są skupiska jasnych punktów w środkowej części blaszki.
Wciornastek tytoniowiec Thrips tabaci — Larwy i dorosłe wysysają soki; miejsca żerowania to drobne białosrebrzyste plamki z czarnymi kropkami odchodów, silnie uszkodzone liście żółkną.
Zmienik lucernowiec Lygus rugulipennis — Larwy i dorosłe nakłuwają liście, pędy, pąki i kwiaty; tkanki brunatnieją i zamierają, pąki i kwiaty opadają, rośliny słabo owocują.
Mączlik szklarniowy Trialeurodes vaporariorum — Dorosłe i larwy wysysają soki ze spodu liści; pojawiają się żółte cętki, a na spadzi — czarny nalot grzybów sadzakowych.
Słonecznica orężówka Helicoverpa armigera — Gąsienice wygryzają otwory w liściach i kwiatach, wgryzają się do pąków, zawiązków i owoców; zaatakowane owoce przedwcześnie dojrzewają i opadają.
Zachodnia kukurydziana stonka korzeniowa Diabrotica virgifera virgifera — Chrząszcze zjadają pyłek, niszcząc pylniki i słupki w kwiatach dyni i cukinii — owoce się nie zawiązują; sporadycznie żerują też na liściach.

Dane o tej roślinie pochodzą z: Kwiaty naszych ogrodów (Warszawa 1895), Seed Germination Theory and Practice (1993). Pełny wykaz z licencjami: źródła danych.