Jarmuż

Brassica oleracea var. sabellica warzywo

Co zrobić we wrześniu

Co tydzień sprawdzaj młode rośliny na pchełki
Co tydzień szukaj larw gnatarza na liściach
Co tydzień sprawdzaj ogonki i liście na chowacze
Co tydzień odwracaj liście — mączlik i mszyce
Co tydzień szukaj gąsienic i okienek na liściach
Przez 4–6 tygodni po posadzeniu utrzymuj grządkę bez chwastów Metodyka podaje, że okres, w którym jarmuż musi rosnąć bez chwastów, trwa około 4–6 tygodni od wschodów lub sadzenia. Chwasty podnoszą wilgotność wokół roślin (mączniak rzekomy, szara pleśń), a kapustowate chwasty są żywicielami kiły i mączniaka prawdziwego.
Podlewaj po posadzeniu i gdy przyrasta masa liści Metodyka wskazuje dwa okresy największego zapotrzebowania na wodę: zaraz po posadzeniu i w czasie narastania masy liści. Jarmuż potrzebuje mniej wody niż kapusta — wystarcza mu gleba umiarkowanie wilgotna.
Co tydzień obejrzyj liście pod kątem chorób
Po ulewie w upał sprawdź liście na czarną zgniliznę
Ciepło i długo mokre liście — czerń krzyżowych
Chłodne, wilgotne noce — mączniak rzekomy
Długo mokro — szara pleśń

Wymagania

Stanowisko	słońce, półcień
Odczyn	kwaśna, lekko kwaśna, obojętna

Kalendarz zabiegów

Styczeń	Ciepło i długo mokre liście — czerń krzyżowych Chłodne, wilgotne noce — mączniak rzekomy Długo mokro — szara pleśń Zbieraj liście sukcesywnie — mróz poprawia ich smak Jarmuż najlepiej ze wszystkich warzyw znosi niskie temperatury i może zimować na grządce. Po przemarznięciu rośnie w liściach zawartość cukrów i białka, a liście stają się delikatniejsze.
Luty	Ciepło i długo mokre liście — czerń krzyżowych Chłodne, wilgotne noce — mączniak rzekomy Długo mokro — szara pleśń Zbieraj liście sukcesywnie — mróz poprawia ich smak Jarmuż najlepiej ze wszystkich warzyw znosi niskie temperatury i może zimować na grządce. Po przemarznięciu rośnie w liściach zawartość cukrów i białka, a liście stają się delikatniejsze.
Marzec	Po zbiorze usuń łodygi i korzenie, grządkę przekop Na resztkach jarmużu zimują jaja mszycy kapuścianej, poczwarki tantnisia i bielinka, a także kiła, czarna zgnilizna, mączniak rzekomy, czerń krzyżowych i mączniak prawdziwy. Mączlik potrafi zimować na samym jarmużu.
Kwiecień	Po zbiorze usuń łodygi i korzenie, grządkę przekop Na resztkach jarmużu zimują jaja mszycy kapuścianej, poczwarki tantnisia i bielinka, a także kiła, czarna zgnilizna, mączniak rzekomy, czerń krzyżowych i mączniak prawdziwy. Mączlik potrafi zimować na samym jarmużu.
Maj	Wysiewaj do czystego podłoża i dwa razy w tygodniu przeglądaj siewki Zgorzel siewek najgroźniejsza jest właśnie przy produkcji rozsady, od kiełkowania do czwartego liścia. Sprzyja jej powolne kiełkowanie, zimne i przelane podłoże, zbyt głębokie pikowanie, gęsty siew i brak światła. Z rozsadą na grządkę trafiają też kiła i inne choroby.
Czerwiec	Sadź jarmuż tam, gdzie od 4 lat nie rosły kapustowate Jarmuż dzieli z kapustami kiłę, czarną zgniliznę, mączniaka rzekomego i szkodniki, więc metodyka każe wracać z nim na to samo miejsce najwcześniej po 4 latach. Stanowisko powinno być wolne od kiły — czyli takie, na którym w poprzednich latach nie widziano narośli na korzeniach kapustowatych. Sprawdź odczyn — jarmuż lubi pH 6,5–7,0 Na glebie kwaśnej (pH poniżej 6,5) łatwiej rozwija się kiła kapusty, a rośliny gorzej pobierają składniki. Najlepsze dla jarmużu są gleby gliniasto-piaszczyste o pH 6,5–7,0. Wysiewaj do czystego podłoża i dwa razy w tygodniu przeglądaj siewki Zgorzel siewek najgroźniejsza jest właśnie przy produkcji rozsady, od kiełkowania do czwartego liścia. Sprzyja jej powolne kiełkowanie, zimne i przelane podłoże, zbyt głębokie pikowanie, gęsty siew i brak światła. Z rozsadą na grządkę trafiają też kiła i inne choroby. Przed sadzeniem obejrzyj korzenie rozsady Metodyka podaje próg bez wyjątków: rozsada jarmużu, w której 1% roślin ma porażone kiłą korzenie w fazie 3–4 liści, nie nadaje się do sadzenia. Jedna chora bryła zasiedla grządkę zarodnikami na lata. Sadź do ciepłej, wilgotnej ziemi i podlej rozsadę Susza zaraz po posadzeniu jest dla jarmużu szczególnie groźna — rozsada słabo się wtedy ukorzenia. Z kolei rozsada wsadzona do zimnej i mokrej ziemi łatwo łapie zgorzel. Puste miejsca po roślinach, które się nie przyjęły, szybko zajmują chwasty. Po posadzeniu przykryj grządkę siatką albo włókniną Metodyka zaleca okrywanie plantacji włókniną lub siatkami przeciw chowaczom i wskazuje siatki albo agrowłókninę jako najskuteczniejszą ochronę świeżej rozsady przed gołębiami, gawronami i kawkami. Co tydzień sprawdzaj młode rośliny na pchełki Co tydzień szukaj larw gnatarza na liściach Co tydzień sprawdzaj ogonki i liście na chowacze Co tydzień odwracaj liście — mączlik i mszyce Co tydzień szukaj gąsienic i okienek na liściach Przez 4–6 tygodni po posadzeniu utrzymuj grządkę bez chwastów Metodyka podaje, że okres, w którym jarmuż musi rosnąć bez chwastów, trwa około 4–6 tygodni od wschodów lub sadzenia. Chwasty podnoszą wilgotność wokół roślin (mączniak rzekomy, szara pleśń), a kapustowate chwasty są żywicielami kiły i mączniaka prawdziwego. Co tydzień obejrzyj liście pod kątem chorób Po ulewie w upał sprawdź liście na czarną zgniliznę Ciepło i długo mokre liście — czerń krzyżowych Chłodne, wilgotne noce — mączniak rzekomy
Lipiec	Sadź jarmuż tam, gdzie od 4 lat nie rosły kapustowate Jarmuż dzieli z kapustami kiłę, czarną zgniliznę, mączniaka rzekomego i szkodniki, więc metodyka każe wracać z nim na to samo miejsce najwcześniej po 4 latach. Stanowisko powinno być wolne od kiły — czyli takie, na którym w poprzednich latach nie widziano narośli na korzeniach kapustowatych. Sprawdź odczyn — jarmuż lubi pH 6,5–7,0 Na glebie kwaśnej (pH poniżej 6,5) łatwiej rozwija się kiła kapusty, a rośliny gorzej pobierają składniki. Najlepsze dla jarmużu są gleby gliniasto-piaszczyste o pH 6,5–7,0. Wysiewaj do czystego podłoża i dwa razy w tygodniu przeglądaj siewki Zgorzel siewek najgroźniejsza jest właśnie przy produkcji rozsady, od kiełkowania do czwartego liścia. Sprzyja jej powolne kiełkowanie, zimne i przelane podłoże, zbyt głębokie pikowanie, gęsty siew i brak światła. Z rozsadą na grządkę trafiają też kiła i inne choroby. Przed sadzeniem obejrzyj korzenie rozsady Metodyka podaje próg bez wyjątków: rozsada jarmużu, w której 1% roślin ma porażone kiłą korzenie w fazie 3–4 liści, nie nadaje się do sadzenia. Jedna chora bryła zasiedla grządkę zarodnikami na lata. Sadź do ciepłej, wilgotnej ziemi i podlej rozsadę Susza zaraz po posadzeniu jest dla jarmużu szczególnie groźna — rozsada słabo się wtedy ukorzenia. Z kolei rozsada wsadzona do zimnej i mokrej ziemi łatwo łapie zgorzel. Puste miejsca po roślinach, które się nie przyjęły, szybko zajmują chwasty. Po posadzeniu przykryj grządkę siatką albo włókniną Metodyka zaleca okrywanie plantacji włókniną lub siatkami przeciw chowaczom i wskazuje siatki albo agrowłókninę jako najskuteczniejszą ochronę świeżej rozsady przed gołębiami, gawronami i kawkami. Co tydzień sprawdzaj młode rośliny na pchełki Co tydzień szukaj larw gnatarza na liściach Co tydzień sprawdzaj ogonki i liście na chowacze Co tydzień odwracaj liście — mączlik i mszyce Co tydzień szukaj gąsienic i okienek na liściach Przez 4–6 tygodni po posadzeniu utrzymuj grządkę bez chwastów Metodyka podaje, że okres, w którym jarmuż musi rosnąć bez chwastów, trwa około 4–6 tygodni od wschodów lub sadzenia. Chwasty podnoszą wilgotność wokół roślin (mączniak rzekomy, szara pleśń), a kapustowate chwasty są żywicielami kiły i mączniaka prawdziwego. Co tydzień obejrzyj liście pod kątem chorób Po ulewie w upał sprawdź liście na czarną zgniliznę Ciepło i długo mokre liście — czerń krzyżowych Chłodne, wilgotne noce — mączniak rzekomy
Sierpień	Sadź jarmuż tam, gdzie od 4 lat nie rosły kapustowate Jarmuż dzieli z kapustami kiłę, czarną zgniliznę, mączniaka rzekomego i szkodniki, więc metodyka każe wracać z nim na to samo miejsce najwcześniej po 4 latach. Stanowisko powinno być wolne od kiły — czyli takie, na którym w poprzednich latach nie widziano narośli na korzeniach kapustowatych. Sprawdź odczyn — jarmuż lubi pH 6,5–7,0 Na glebie kwaśnej (pH poniżej 6,5) łatwiej rozwija się kiła kapusty, a rośliny gorzej pobierają składniki. Najlepsze dla jarmużu są gleby gliniasto-piaszczyste o pH 6,5–7,0. Wysiewaj do czystego podłoża i dwa razy w tygodniu przeglądaj siewki Zgorzel siewek najgroźniejsza jest właśnie przy produkcji rozsady, od kiełkowania do czwartego liścia. Sprzyja jej powolne kiełkowanie, zimne i przelane podłoże, zbyt głębokie pikowanie, gęsty siew i brak światła. Z rozsadą na grządkę trafiają też kiła i inne choroby. Przed sadzeniem obejrzyj korzenie rozsady Metodyka podaje próg bez wyjątków: rozsada jarmużu, w której 1% roślin ma porażone kiłą korzenie w fazie 3–4 liści, nie nadaje się do sadzenia. Jedna chora bryła zasiedla grządkę zarodnikami na lata. Sadź do ciepłej, wilgotnej ziemi i podlej rozsadę Susza zaraz po posadzeniu jest dla jarmużu szczególnie groźna — rozsada słabo się wtedy ukorzenia. Z kolei rozsada wsadzona do zimnej i mokrej ziemi łatwo łapie zgorzel. Puste miejsca po roślinach, które się nie przyjęły, szybko zajmują chwasty. Po posadzeniu przykryj grządkę siatką albo włókniną Metodyka zaleca okrywanie plantacji włókniną lub siatkami przeciw chowaczom i wskazuje siatki albo agrowłókninę jako najskuteczniejszą ochronę świeżej rozsady przed gołębiami, gawronami i kawkami. Co tydzień sprawdzaj młode rośliny na pchełki Co tydzień szukaj larw gnatarza na liściach Co tydzień sprawdzaj ogonki i liście na chowacze Co tydzień odwracaj liście — mączlik i mszyce Co tydzień szukaj gąsienic i okienek na liściach Przez 4–6 tygodni po posadzeniu utrzymuj grządkę bez chwastów Metodyka podaje, że okres, w którym jarmuż musi rosnąć bez chwastów, trwa około 4–6 tygodni od wschodów lub sadzenia. Chwasty podnoszą wilgotność wokół roślin (mączniak rzekomy, szara pleśń), a kapustowate chwasty są żywicielami kiły i mączniaka prawdziwego. Podlewaj po posadzeniu i gdy przyrasta masa liści Metodyka wskazuje dwa okresy największego zapotrzebowania na wodę: zaraz po posadzeniu i w czasie narastania masy liści. Jarmuż potrzebuje mniej wody niż kapusta — wystarcza mu gleba umiarkowanie wilgotna. Co tydzień obejrzyj liście pod kątem chorób Po ulewie w upał sprawdź liście na czarną zgniliznę Ciepło i długo mokre liście — czerń krzyżowych Chłodne, wilgotne noce — mączniak rzekomy Długo mokro — szara pleśń
Wrzesień	Co tydzień sprawdzaj młode rośliny na pchełki Co tydzień szukaj larw gnatarza na liściach Co tydzień sprawdzaj ogonki i liście na chowacze Co tydzień odwracaj liście — mączlik i mszyce Co tydzień szukaj gąsienic i okienek na liściach Przez 4–6 tygodni po posadzeniu utrzymuj grządkę bez chwastów Metodyka podaje, że okres, w którym jarmuż musi rosnąć bez chwastów, trwa około 4–6 tygodni od wschodów lub sadzenia. Chwasty podnoszą wilgotność wokół roślin (mączniak rzekomy, szara pleśń), a kapustowate chwasty są żywicielami kiły i mączniaka prawdziwego. Podlewaj po posadzeniu i gdy przyrasta masa liści Metodyka wskazuje dwa okresy największego zapotrzebowania na wodę: zaraz po posadzeniu i w czasie narastania masy liści. Jarmuż potrzebuje mniej wody niż kapusta — wystarcza mu gleba umiarkowanie wilgotna. Co tydzień obejrzyj liście pod kątem chorób Po ulewie w upał sprawdź liście na czarną zgniliznę Ciepło i długo mokre liście — czerń krzyżowych Chłodne, wilgotne noce — mączniak rzekomy Długo mokro — szara pleśń
Październik	Co tydzień odwracaj liście — mączlik i mszyce Co tydzień szukaj gąsienic i okienek na liściach Podlewaj po posadzeniu i gdy przyrasta masa liści Metodyka wskazuje dwa okresy największego zapotrzebowania na wodę: zaraz po posadzeniu i w czasie narastania masy liści. Jarmuż potrzebuje mniej wody niż kapusta — wystarcza mu gleba umiarkowanie wilgotna. Co tydzień obejrzyj liście pod kątem chorób Po ulewie w upał sprawdź liście na czarną zgniliznę Ciepło i długo mokre liście — czerń krzyżowych Chłodne, wilgotne noce — mączniak rzekomy Długo mokro — szara pleśń
Listopad	Ciepło i długo mokre liście — czerń krzyżowych Chłodne, wilgotne noce — mączniak rzekomy Długo mokro — szara pleśń Zbieraj liście sukcesywnie — mróz poprawia ich smak Jarmuż najlepiej ze wszystkich warzyw znosi niskie temperatury i może zimować na grządce. Po przemarznięciu rośnie w liściach zawartość cukrów i białka, a liście stają się delikatniejsze.
Grudzień	Ciepło i długo mokre liście — czerń krzyżowych Chłodne, wilgotne noce — mączniak rzekomy Długo mokro — szara pleśń Zbieraj liście sukcesywnie — mróz poprawia ich smak Jarmuż najlepiej ze wszystkich warzyw znosi niskie temperatury i może zimować na grządce. Po przemarznięciu rośnie w liściach zawartość cukrów i białka, a liście stają się delikatniejsze.

Zależne od pogody i obserwacji

Wykop więdnące rośliny i sprawdź korzenie Narośla kiły z czasem pękają i gniją, uwalniając do gleby zarodniki, które przetrwają w niej do 8 lat. Metodyka zaleca usuwanie porażonych korzeni i mycie narzędzi po pracy na takim stanowisku.
Okno pogodowe na zabieg

Choroby

Kiła kapusty Plasmodiophora brassicae — Na korzeniach narośla, najpierw kremowe, potem brunatne, które pękają, gniją i rozpadają się z przykrym zapachem. Roślina więdnie, liście żółkną i zasychają, a nawet cała roślina zamiera. Pierwsze objawy mogą być już na rozsadzie w fazie 3–4 liści.
Czarna zgnilizna kapustnych Xanthomonas campestris pv. campestris — Najczęściej od fazy pierwszych liści: końce liści żółkną, a żółknięcie postępuje w charakterystyczne plamy w kształcie litery V, dotykające podstawą nerwu. Nerwy i wiązki przewodzące czernieją.
Plamistość jarmużu (wirus mozaiki rzepy) Turnip mosaic virus (TuMV) — Chlorotyczne plamy i rozjaśnione nerwy, potem mozaika na całej roślinie; liście mogą być skręcone. Objawy najsilniejsze wiosną, latem mogą zanikać i wracają, gdy temperatura spadnie do około 18 °C. Straty sięgają zwykle 30%.
Mozaika jarmużu (wirus mozaiki kalafiora) Cauliflower mosaic virus (CaMV) — Na pojedynczych liściach jasnozielone lub żółte pasy wzdłuż nerwów, które z czasem brązowieją i zamierają; liście mogą być zniekształcone, a roślina karłowata. Obniża plon o około 30%, najbardziej przy wczesnym porażeniu.
Mozaika jarmużu (wirus mozaiki ogórka) Cucumber mosaic virus (CMV) — Nierównomierne jasno- i ciemnozielone lub żółte plamy, najpierw na młodych liściach, które potem marszczą się, zwijają i zniekształcają; chore rośliny są mniejsze. Straty 10–30%, przy wczesnej infekcji 30–60%.
Żółtaczka jarmużu (wirus żółtaczki rzepy) Turnip yellows virus (TuYV) — Chlorozy zaczynające się między nerwami na starszych liściach i obejmujące całą blaszkę oraz antocyjanowe przebarwienia brzegów liści, bez mozaiki i bez zniekształceń; nerwy dobrze widoczne. Rośliny mniejsze, liście cieńsze i mniej jędrne, szybciej więdną po zbiorze. Obniża plon do 30%.
Zgorzel siewek kapustnych Pythium spp., Fusarium spp., Rhizoctonia spp., Alternaria spp., Botrytis spp., Sclerotinia spp. — Kiełki zamierają przed wschodami albo siewki po wschodach słabiej rosną, żółkną i zamierają; szyjka korzeniowa przewęża się i brązowieje, a najmłodsze korzenie łatwo się urywają. Rośliny porażone później mogą przetrwać, ale ze zdrewniałą, przewężoną częścią podliścieniową.
Czerń krzyżowych (alternarioza) Alternaria brassicae, A. brassicicola, A. alternata, A. arborescens, A. japonica — Na dolnych, najstarszych liściach, ogonkach i łodygach drobne, koncentryczne, brunatnoczarne plamki, często z żółtą obwódką; w wilgoci pokryte aksamitnym, ciemnobrązowym nalotem. Porażona tkanka robi się papierowata, sucha i wykrusza się.
Mączniak rzekomy kapustnych Hyaloperonospora parasitica — Na liścieniach i liściach żółte, potem brunatniejące plamy, a pod nimi, w wilgoci, białoszary nalot. Silnie porażone liście żółkną, zasychają i opadają.
Szara pleśń Botrytis cinerea — Brązowe, wodniste plamy różnej wielkości na siewkach, łodygach i liściach, w chłodną i bardzo wilgotną pogodę z szarym, aksamitnym nalotem. Silnie porażone łodygi przewracają się; choroba może się rozwinąć także w przechowywanych liściach.
Zgnilizna twardzikowa Sclerotinia sclerotiorum — Najczęściej u podstawy łodygi ciemnobrązowe, wodniste nekrozy z białą, watowatą grzybnią, a później czarnymi sklerocjami, także wewnątrz łodygi. Część rośliny ponad miejscem infekcji więdnie, żółknie i zamiera, łodyga może się złamać; porażone liście gniją.
Mączniak prawdziwy Erysiphe cruciferarum — Na wierzchu liści i na ogonkach biały lub szarobiały, mączysty nalot; porażone liście jaśnieją, żółkną, zasychają i opadają. Objawy najczęściej późnym latem, gdy liście nadają się do zbioru.
Antraknoza Colletotrichum higginsianum — Na liściach drobne, suche, okrągłe plamy od jasnoszarych do słomkowych; silnie porażone liście zasychają. Na ogonkach wydłużone, lekko zapadnięte szarobrązowe plamy z charakterystyczną czarną obwódką.

Szkodniki

Mączlik warzywny Aleyrodes proletella — Na jarmużu występuje co roku i jest poważnym problemem. Dorosłe owady i larwy żerują na spodzie liści, osłabiając wzrost i powodując żółknięcie; obfita rosa miodowa obrasta czarnymi grzybami sadzakowymi. Odmiany są zasiedlane w różnym stopniu.
Mszyca kapuściana Brevicoryne brassicae — Kolonie na liściach zniekształcają je i barwią na różowofioletowo, wzrost roślin słabnie, a rosa miodowa obrasta grzybami sadzakowymi.
Gnatarz rzepakowiec (czarna liszka) Athalia rosae — Larwy są niezwykle żarłoczne i żerują gromadnie: na młodych roślinach robią gołożer, na starszych szkieletują liście. Najgroźniejsze pierwsze pokolenie, przypadające na sadzenie i wzrost młodych roślin.
Pchełki Phyllotreta atra, P. nemorum, P. undulata — Chrząszcze wygryzają w liścieniach i liściach otwory lub wgłębienia; rośliny tracą powierzchnię liści i wodę, co jest groźne zwłaszcza dla młodych. Larwy pchełki smużkowanej minują liście.
Chowacze Ceutorhynchus pallidactylus, C. napi, C. pleurostigma — Szkodzą larwy: chowacza czterozębnego żerują w ogonkach liściowych, łodygach i rzadziej w korzeniach, chowacza galasówka tworzą wyrośla na korzeniu głównym — roślina gorzej rośnie i może zamierać. Żerowanie chrząszczy nie ma znaczenia gospodarczego.
Tantniś krzyżowiaczek Plutella xylostella — Najgroźniejsze jest pierwsze pokolenie gąsienic: młode minują liście, starsze wygryzają okienka, zostawiając dolną skórkę; przy licznym wystąpieniu gołożer.
Bielinek kapustnik Pieris brassicae — Młode gąsienice zeskrobują miękisz gromadnie, starsze wygryzają dziury, a w skrajnych przypadkach szkieletują liście; odchody dyskwalifikują liście jako plon.
Błyszczka jarzynówka Autographa gamma — Szkodliwa głównie w latach masowych pojawów, raz na kilkanaście lat. Gąsienice wygryzają dziury, szkieletują liście i zanieczyszczają je odchodami.
Ptaki, zając i królik Aves, Lepus europaeus, Oryctolagus cuniculus — Gołębie, gawrony i kawki chętnie zjadają młode rośliny po posadzeniu. Zające i dzikie króliki wyrządzają duże straty, zwłaszcza w pobliżu nieużytków, zakrzaczeń, młodników i nasypów.

Dane o tej roślinie pochodzą z: Extension Gardener Plant Toolbox, GRIN Taxonomy. Pełny wykaz z licencjami: źródła danych.