Kalarepa
Brassica oleracea var. gongylodes warzywo
Pielęgnacja
- Sadzenie Rozsadę — sadź w lip–sie
- Siew Wysiew pod osłony w mar–kwi
Zalecenia dla gatunku — przy konkretnej odmianie mogą się różnić.
Choroby
- Zgorzel siewek kapustnych (czarna nóżka) Pythium spp., Fusarium spp., Rhizoctonia solani, Alternaria spp. — Masowe zamieranie kiełków przed wschodami albo siewek po wschodach. U roślin porażonych w starszym wieku część podliścieniowa jest zdrewniała i lekko przewężona — takie rośliny mogą przetrwać, ale są słabe. Problem dotyczy wyłącznie okresu produkcji rozsady.
- Kiła kapusty Plasmodiophora brassicae — Na korzeniach powstają charakterystyczne guzowate wyrośla, widoczne już kilkanaście dni po infekcji. Przewodzenie wody i składników jest zablokowane, więc rośliny więdną i zamierają — najpierw w upał, mimo wilgotnej gleby. Gnijącej tkance korzeni towarzyszą bakterie gnilne i nieprzyjemny zapach. Rośliny porażone później tworzą korzenie przybyszowe i mogą jeszcze wydać plon.
- Czerń krzyżowych Alternaria spp. — Porażeniu ulegają najczęściej dolne, starsze liście. Pojawiają się na nich różnej wielkości koncentryczne, ciemno zabarwione plamy, otoczone zwykle żółtawą obwódką. Powierzchnię plam pokrywa warstwa mączystego, ciemnobrązowego nalotu zarodników. Objawy występują też na główkach.
- Czarna zgnilizna kapustnych Xanthomonas campestris pv. campestris — Pierwsze objawy w okresie tworzenia się główek: lekko żółknące plamy na obrzeżach liści, które szybko przybierają charakterystyczny kształt litery V skierowanej w stronę środka liścia. Drugą cechą rozpoznawczą jest czernienie wiązek przewodzących, postępujące w głąb rośliny — widać je na przekroju główki jako warstwowo czerniejące liście. Czernienie może przejść w szybkie gnicie tkanki. Porażone główki nie nadają się do przechowywania ani do kwaszenia.
- Zgnilizna twardzikowa Sclerotinia sclerotiorum — Pierwsze infekcje widać na ogonkach liściowych lub u podstawy liści jako ciemnobrązowe, wodniste plamy. Objawy najbardziej charakterystyczne pojawiają się w czasie przechowywania: obfity, puszysty biały nalot grzybni na główkach, czasem z pomarańczową obwódką zbitej grzybni, a na jego powierzchni czarne sklerocja wielkości ziaren pszenicy.
- Wewnętrzne zbrunatnienie główek (tipburn) zaburzenie fizjologiczne — deficyt wapnia — Na obwodzie najmłodszych liści sercowych pojawiają się jasnobrązowe nekrozy, stopniowo czerniejące. U starszych roślin zbrunatnienie jest widoczne wokół głąba dopiero po rozcięciu główki — z zewnątrz roślina wygląda zdrowo. Po zbiorze zaburzenie nie postępuje, ale w uszkodzonych tkankach może rozwinąć się wtórna infekcja bakteryjna powodująca mokre gnicie wnętrza główki. To NIE jest choroba infekcyjna.
Zagrożenia opisane dla gatunku — odmiana dziedziczy je po nim.
Szkodniki
- Śmietka kapuściana Delia radicum — Według metodyki najgroźniejszy szkodnik warzyw kapustowatych. Larwy I pokolenia atakują rozsadę zaraz po posadzeniu, żerując w korzeniu głównym i szyjce korzeniowej — żerowanie już 3 larw w jednej roślinie hamuje wzrost, a często prowadzi do jej zamierania. Uszkodzone rośliny słabo rosną, więdną i łatwo wychodzą z ziemi. Larwy II i III pokolenia drążą korytarze w głównych nerwach liści i uszkadzają główki.
- Pchełki Phyllotreta nemorum, P. undulata, P. atra, P. nigripes — Chrząszcze wygryzają w liściach liczne drobne otwory, co zmniejsza powierzchnię asymilacyjną i powoduje utratę dużej ilości wody. Przy masowym wystąpieniu rośliny więdną, liście brązowieją i zamierają. Szczególnie groźne dla młodych roślin; największe szkody przy ciepłej, suchej i słonecznej pogodzie.
- Chowacze Ceutorhynchus quadridens, C. napi, C. pleurostigma — Chowacz czterozębny wygryza nieregularne dziury w blaszce liściowej, a jego larwy uszkadzają główne nerwy liści. Larwy chowacza brukwiaczka żerują w wierzchołkach wzrostu, pędach i ogonkach liściowych — porażone rośliny nie wytwarzają główek. Chowacz galasówek powoduje na szyjce korzeniowej lub korzeniu głównym narośla o średnicy około 1 cm, które łatwo pomylić z kiłą kapusty. Podobne szkody wyrządza drążyn zielony (Baris laticollis) z tej samej rodziny.
- Mszyca kapuściana Brevicoryne brassicae — Żeruje w koloniach; opanowane liście skręcają się i odbarwiają, tkanka może przybierać barwę różowofioletową. Jeśli mszyce zasiedlą liście środkowe, kapusta nie wytworzy główki. Przy bardzo silnym zaatakowaniu młode rośliny zamierają, a zasiedlone główki tracą wartość handlową.
- Mszyca brzoskwiniowa Myzus persicae — Liście skręcają się i odbarwiają; zaatakowana rozsada nie wytworzy główki, a przy dużym nasileniu młode rośliny zamierają. Kluczowa jest jednak inna szkodliwość: jest wektorem około 100 wirusów roślinnych.
- Gnatarz rzepakowiec (czarna liszka) Athalia rosae — Szkody wyrządzają larwy. Na młodych roślinach powodują gołożery, na starszych szkieletowanie liści. Są bardzo żarłoczne — przy dużej liczebności wystarczy kilka dni, żeby całkowicie zniszczyły rośliny. W początkowym okresie żerowania trudne do wykrycia.
- Paciornica krzyżowianka Contarinia nasturtii — Larwy uszkadzają liście sercowe. W uszkodzonych roślinach zanika stożek wzrostu i główki w ogóle się nie tworzą albo powstaje kilka małych. Skutkiem żerowania bywają skorkowaciałe blizny, a ogonki liściowe grubieją, skręcają się i kędzierzawieją. Silnie uszkodzone rośliny są potem atakowane przez choroby gnilne.
- Tantniś krzyżowiaczek Plutella maculipennis — Gąsienice pokolenia wiosennego żerują w liściach sercowych i w zawiązujących się główkach — rośliny z uszkodzonym stożkiem wzrostu nie zawiązują główek. Początkowo minują liście, później zjadają miękisz, przez co w liściach zewnętrznych powstają charakterystyczne okienka.
- Bielinek kapustnik Pieris brassicae — Znaczenie gospodarcze mają gąsienice drugiego pokolenia. Młode żerują gromadnie, starsze rozchodzą się po roślinie i szkieletują liście, zostawiając tylko grubsze nerwy. Roślina jest zanieczyszczona odchodami.
- Bielinek rzepnik Pieris rapae — W ostatnich latach w Polsce występuje liczniej niż bielinek kapustnik. Gąsienice żerują pojedynczo, początkowo wygryzając dziury między nerwami, później wgryzają się do główek kapusty. Główki zanieczyszczone odchodami nie nadają się do handlu.
- Piętnówka kapustnica Mamestra brassicae — Gąsienice początkowo wygryzają w liściach duże, okrągłe otwory, zostawiając brzegi i nerwy. Później wgryzają się do główek, zanieczyszczają je odchodami i powodują gnicie. Metodyka ostrzega, że po wejściu do główki gąsienice są praktycznie niedostępne dla środków ochrony.
- Błyszczka jarzynówka Autographa gamma — Gąsienice dziurawią liście i powodują gołożery — liście zostają nadgryzione lub całkowicie zjedzone. Na roślinie i wokół niej widać brązowe odchody szkodnika.
- Wciornastek tytoniowiec Thrips tabaci — Najbardziej szkodliwy na odmianach średnio wczesnych i późnych kapusty białej. Larwy i osobniki dorosłe wysysają sok komórkowy, początkowo z liści zewnętrznych, później wchodzą w głąb główki nawet do dwudziestego liścia. Na liściach zewnętrznych powstają drobne jasnobeżowe plamy, którym zawsze towarzyszą czarne kropki odchodów, a na wewnętrznych drobne, jasne, płaskie brodawki.
- Rolnice Agrotis segetum, A. ypsilon, A. exclamationis, A. c-nigrum — Młode gąsienice żerują na częściach nadziemnych i podcinają wschodzące rośliny, co daje typowe placowe wypadanie roślin wiosną. Jedna gąsienica może zniszczyć do kilkunastu roślin. Starsze stadia w dzień kryją się w glebie, a nocą podgryzają rośliny przy ziemi. Uszkadzają też części podziemne — takie warzywa nie nadają się do dłuższego przechowywania.
- Drutowce (larwy sprężykowatych) Elateridae — Larwy podgryzają i zjadają podziemne części roślin przez cały okres wegetacji. Wiosną żerują na kiełkujących nasionach, przerzedzając wschody, później na młodych roślinach, powodując ich zamieranie. Znacznie większe szkody w lata wilgotne.
- Pędraki Melolontha melolontha, M. hippocastani, Phyllopertha horticola, Amphimallus solstitialis — Larwy wygryzają w korzeniach rany, przez które wnikają bakterie i grzyby chorobotwórcze — to prowadzi do gnicia korzeni. Żerują na głębokości do 25 cm. Największe szkody chrabąszcz majowy powoduje w trzecim roku żerowania.
- Mątwik burakowy Heterodera schachtii — Nicień zaburzający fizjologiczny rozwój rośliny. Zaatakowane rośliny mają zahamowany wzrost i żółknące liście, a system korzeniowy jest nadmiernie rozwinięty i tworzy tak zwaną brodę z ciągle wyrastających korzeni przybyszowych. Cysty z jajami przetrwają w glebie wiele lat.
- Ślimaki Arion spp., Deroceras spp., Cepaea spp. — Uszkadzają zarówno wschody, jak i rozsadę. Wygryzają w liściach dziury, powodując niekiedy całkowity gołożer, albo zeskrobują tkankę, zostawiając górną skórkę. Najchętniej zjadają najmłodsze części kapusty — stożki wzrostu i liścienie.
- Mączlik warzywny Aleyrodes proletella — Dorosłe muszki (1,5–2 mm, białe, z ciemnymi plamkami na skrzydłach) i płaskie larwy wysysają sok ze spodu liści i wydalają rosę miodową. Na niej rozwijają się grzyby sadzakowe, które czernią liście i ograniczają asymilację. Jaja składane są na spodzie liści w okręgi.
Zagrożenia opisane dla gatunku — odmiana dziedziczy je po nim.
Dane o tej roślinie pochodzą z: Poradniki i broszury ogrodnicze, Zielony Ogródek — katalog roślin, urzadzamy.pl — rośliny. Pełny wykaz z licencjami: źródła danych.