Piwonia Delavaya

Paeonia delavayi krzew liściasty

Co zrobić we wrześniu

Sadzenie Materiał z pojemnika — sadź w wrz–lis · na głębokość 15 cm
Sadź i przesadzaj piwonię późnym latem, nie wiosną To jedno z niewielu twardych zaleceń terminowych dla piwonii: rozmnaża się ją i przesadza od późnego lata do wczesnej jesieni, bo wiosenny stres przy przesadzaniu potrafi zahamować kwitnienie w następnym roku. Kupując piwonię w pojemniku możesz ją posadzić w każdej chwili sezonu, ale karp z gołym korzeniem — a tak sprzedaje się większość odmian — trafia do ziemi w sierpniu i wrześniu, żeby zdążył się ukorzenić przed zimą.
Nowo posadzoną piwonię podlewaj regularnie do zimy Świeżo posadzony karp nie ma jeszcze kontaktu z glebą na tyle dobrego, żeby pobierać wodę z głębszych warstw, a to on musi się ukorzenić przed zimą — cały sens sadzenia w sierpniu i wrześniu polega na tym, żeby zdążył. Metodyka przypomina też, że przy niedoborze wody brązowieją i zasychają brzegi liści, a nowo posadzone rośliny są na niekorzystne warunki zimowe najbardziej narażone.
Po kwitnieniu sprawdzaj liście na biały nalot

Pielęgnacja

Sadzenie Materiał z pojemnika — sadź w wrz–lis · na głębokość 15 cm
Cięcie Jesienią (paź–lis)
Podział kępy Dziel kępę w paź–lis
Nawożenie Nawóz wieloskładnikowy (kwi)
Zimowla Mrozoodporna — okrycia nie wymaga
Podlewanie Umiarkowane

Zalecenia dla gatunku — przy konkretnej odmianie mogą się różnić.

Wymagania

Kwitnienie	maj
Mrozoodporność	w pełni mrozoodporna · strefa 5+

Kalendarz zabiegów

Zabiegi opisane dla rodzaju — wybrane te, które dotyczą także tego gatunku i odmiany.

Marzec	Wiosną zasil piwonię — ale mało azotu, więcej fosforu i potasu Piwonia należy do roślin „żarłocznych”, a jednocześnie łatwo ją zepsuć nadmiarem azotu. Zbyt duża dawka azotu daje bujny rozrost liści kosztem pąków kwiatowych — czyli dokładnie odwrotnie, niż chcemy — a dodatkowo powoduje kruchość łodyg, które potem łamią się pod ciężarem kwiatów. Do obfitego kwitnienia piwonia potrzebuje fosforu i potasu. Metodyka dokłada regułę ogólną: nawozy azotowe sprzyjają patogenom bezwzględnym, takim jak mączniaki prawdziwe i rdze, a fosforowe i potasowe ograniczają ich rozwój. Wiosną co kilka dni oglądaj nasady pędów i pąki Późny przymrozek nad wybijającymi pędami — przykryj kępę na noc Wybijające z karpy pędy są miękkie, wodniste i wychodzą wcześnie — często wtedy, gdy nocne przymrozki jeszcze wracają. Zmarznięty pęd nie odrasta w tym samym sezonie, bo piwonia nie wypuszcza drugiej fali; traci się z nim kwiaty na cały rok. PZD zaleca wprost, żeby po zdjęciu zimowych osłon trzymać je stale w pogotowiu i ponownie okryć rośliny w razie ewentualnych mrozów — przy piwonii ma to sens dokładnie w tym oknie. Piwonia drzewiasta — inne zasady niż bylinowa
Kwiecień	Wiosną zasil piwonię — ale mało azotu, więcej fosforu i potasu Piwonia należy do roślin „żarłocznych”, a jednocześnie łatwo ją zepsuć nadmiarem azotu. Zbyt duża dawka azotu daje bujny rozrost liści kosztem pąków kwiatowych — czyli dokładnie odwrotnie, niż chcemy — a dodatkowo powoduje kruchość łodyg, które potem łamią się pod ciężarem kwiatów. Do obfitego kwitnienia piwonia potrzebuje fosforu i potasu. Metodyka dokłada regułę ogólną: nawozy azotowe sprzyjają patogenom bezwzględnym, takim jak mączniaki prawdziwe i rdze, a fosforowe i potasowe ograniczają ich rozwój. Wiosną co kilka dni oglądaj nasady pędów i pąki Deszcz i długo wysoka wilgotność — warunki dla szarej pleśni Późny przymrozek nad wybijającymi pędami — przykryj kępę na noc Wybijające z karpy pędy są miękkie, wodniste i wychodzą wcześnie — często wtedy, gdy nocne przymrozki jeszcze wracają. Zmarznięty pęd nie odrasta w tym samym sezonie, bo piwonia nie wypuszcza drugiej fali; traci się z nim kwiaty na cały rok. PZD zaleca wprost, żeby po zdjęciu zimowych osłon trzymać je stale w pogotowiu i ponownie okryć rośliny w razie ewentualnych mrozów — przy piwonii ma to sens dokładnie w tym oknie.
Maj	Wiosną co kilka dni oglądaj nasady pędów i pąki Deszcz i długo wysoka wilgotność — warunki dla szarej pleśni
Czerwiec	Wiosną co kilka dni oglądaj nasady pędów i pąki Latem obejrzyj spody liści — rdza piwonii i sosny
Lipiec	Wybierz miejsce raz — piwonia zostanie tam na kilkadziesiąt lat Piwonia rośnie w jednym miejscu ponad dwadzieścia lat i źle znosi przenosiny, więc pomyłka w wyborze stanowiska kosztuje kilka sezonów bez kwiatów. Źródło jest jednoznaczne: najlepiej czuje się w miejscu nasłonecznionym i osłoniętym od wiatru, lekki cień toleruje, ale w pełnym cieniu kwitnie słabo. Do tego metodyka ostrzega, że nadmierne zagęszczenie roślin daje egzemplarze słabe, wiotkie i podatne na choroby oraz szkodniki — a przy piwonii zagęszczenie kępy to wprost warunki dla szarej pleśni. Przekop miejsce pod piwonię i sprawdź, co siedzi w ziemi Nie sadź nowej piwonii tam, gdzie właśnie zginęła stara Wiosną co kilka dni oglądaj nasady pędów i pąki Latem obejrzyj spody liści — rdza piwonii i sosny Po kwitnieniu sprawdzaj liście na biały nalot
Sierpień	Wybierz miejsce raz — piwonia zostanie tam na kilkadziesiąt lat Piwonia rośnie w jednym miejscu ponad dwadzieścia lat i źle znosi przenosiny, więc pomyłka w wyborze stanowiska kosztuje kilka sezonów bez kwiatów. Źródło jest jednoznaczne: najlepiej czuje się w miejscu nasłonecznionym i osłoniętym od wiatru, lekki cień toleruje, ale w pełnym cieniu kwitnie słabo. Do tego metodyka ostrzega, że nadmierne zagęszczenie roślin daje egzemplarze słabe, wiotkie i podatne na choroby oraz szkodniki — a przy piwonii zagęszczenie kępy to wprost warunki dla szarej pleśni. Przekop miejsce pod piwonię i sprawdź, co siedzi w ziemi Sadź i przesadzaj piwonię późnym latem, nie wiosną To jedno z niewielu twardych zaleceń terminowych dla piwonii: rozmnaża się ją i przesadza od późnego lata do wczesnej jesieni, bo wiosenny stres przy przesadzaniu potrafi zahamować kwitnienie w następnym roku. Kupując piwonię w pojemniku możesz ją posadzić w każdej chwili sezonu, ale karp z gołym korzeniem — a tak sprzedaje się większość odmian — trafia do ziemi w sierpniu i wrześniu, żeby zdążył się ukorzenić przed zimą. Nie sadź nowej piwonii tam, gdzie właśnie zginęła stara Nowo posadzoną piwonię podlewaj regularnie do zimy Świeżo posadzony karp nie ma jeszcze kontaktu z glebą na tyle dobrego, żeby pobierać wodę z głębszych warstw, a to on musi się ukorzenić przed zimą — cały sens sadzenia w sierpniu i wrześniu polega na tym, żeby zdążył. Metodyka przypomina też, że przy niedoborze wody brązowieją i zasychają brzegi liści, a nowo posadzone rośliny są na niekorzystne warunki zimowe najbardziej narażone. Wiosną co kilka dni oglądaj nasady pędów i pąki Latem obejrzyj spody liści — rdza piwonii i sosny Po kwitnieniu sprawdzaj liście na biały nalot
Wrzesień	Sadź i przesadzaj piwonię późnym latem, nie wiosną To jedno z niewielu twardych zaleceń terminowych dla piwonii: rozmnaża się ją i przesadza od późnego lata do wczesnej jesieni, bo wiosenny stres przy przesadzaniu potrafi zahamować kwitnienie w następnym roku. Kupując piwonię w pojemniku możesz ją posadzić w każdej chwili sezonu, ale karp z gołym korzeniem — a tak sprzedaje się większość odmian — trafia do ziemi w sierpniu i wrześniu, żeby zdążył się ukorzenić przed zimą. Nowo posadzoną piwonię podlewaj regularnie do zimy Świeżo posadzony karp nie ma jeszcze kontaktu z glebą na tyle dobrego, żeby pobierać wodę z głębszych warstw, a to on musi się ukorzenić przed zimą — cały sens sadzenia w sierpniu i wrześniu polega na tym, żeby zdążył. Metodyka przypomina też, że przy niedoborze wody brązowieją i zasychają brzegi liści, a nowo posadzone rośliny są na niekorzystne warunki zimowe najbardziej narażone. Po kwitnieniu sprawdzaj liście na biały nalot
Październik	Jesienią daj piwonii nawóz organiczny Piwonie są bardzo wdzięczne za nawozy organiczne, zwłaszcza obornik. Nawozy organiczne dają nie tylko składniki pokarmowe: poprawiają strukturę gleby, jej właściwości wodno-powietrzne i podnoszą potencjał antychorobowy podłoża — kompleks mikroorganizmów, które same z siebie ograniczają rozwój patogenów. Przy roślinie stojącej w jednym miejscu przez dwadzieścia lat to jedyny sposób, żeby gleba się nie wyjaławiała. Po kwitnieniu sprawdzaj liście na biały nalot Okryj świeżo posadzone piwonie i piwonię drzewiastą Zadomowiona piwonia bylinowa zimuje w polskich warunkach bez pomocy — jej część nadziemna i tak zamiera, a karp siedzi w ziemi. Ochrony wymagają dwie grupy: rośliny posadzone tej jesieni, które według PZD są na zimowe warunki najbardziej narażone, oraz piwonie drzewiaste, przy których większości odmian trzeba dodatkowo pamiętać o okryciu na okres zimy. Termin nie jest kalendarzowy, tylko pogodowy — okrywa się dopiero wtedy, gdy ujemna temperatura utrzymuje się przez kilka dni, a wierzchnia warstwa gleby zaczyna zamarzać. Za wcześnie założone okrycie zaparza roślinę.
Listopad	Jesienią daj piwonii nawóz organiczny Piwonie są bardzo wdzięczne za nawozy organiczne, zwłaszcza obornik. Nawozy organiczne dają nie tylko składniki pokarmowe: poprawiają strukturę gleby, jej właściwości wodno-powietrzne i podnoszą potencjał antychorobowy podłoża — kompleks mikroorganizmów, które same z siebie ograniczają rozwój patogenów. Przy roślinie stojącej w jednym miejscu przez dwadzieścia lat to jedyny sposób, żeby gleba się nie wyjaławiała. Po kwitnieniu sprawdzaj liście na biały nalot Okryj świeżo posadzone piwonie i piwonię drzewiastą Zadomowiona piwonia bylinowa zimuje w polskich warunkach bez pomocy — jej część nadziemna i tak zamiera, a karp siedzi w ziemi. Ochrony wymagają dwie grupy: rośliny posadzone tej jesieni, które według PZD są na zimowe warunki najbardziej narażone, oraz piwonie drzewiaste, przy których większości odmian trzeba dodatkowo pamiętać o okryciu na okres zimy. Termin nie jest kalendarzowy, tylko pogodowy — okrywa się dopiero wtedy, gdy ujemna temperatura utrzymuje się przez kilka dni, a wierzchnia warstwa gleby zaczyna zamarzać. Za wcześnie założone okrycie zaparza roślinę.

Zależne od pogody i obserwacji

W suszy podlewaj rzadko, ale obficie — i nigdy po liściach Piwonia ma największe zapotrzebowanie na wodę w okresie zawiązywania pąków kwiatowych i w czasie kwitnienia — jeśli wtedy zabraknie wody, pąki się nie rozwiną albo kwiaty będą drobne. Ale sposób podlewania jest równie ważny jak jego termin: zwilżanie roślin przy podlewaniu i pozostawianie ich mokrych na noc sprzyja porażeniu przez choroby, głównie szarą pleśń, a zraszanie liści piwonii wiąże się dodatkowo z rozwojem mączniaka. Piwonia nie znosi też przelania — w zbyt wilgotnej ziemi korzenie gniją.
Chory pęd wytnij od razu i wynieś z działki Przy braku dobrych rozwiązań chemicznych dla piwonii usuwanie porażonych części jest najskuteczniejszym zabiegiem, jaki masz. Metodyka mówi wprost: po stwierdzeniu chorób należy wycinać i palić silnie porażone pędy, a obumarłe wycinać poniżej miejsca nekrozy. Zostawiony w kępie chory pęd produkuje zarodniki dla wszystkich sąsiednich, a na obumarłej tkance szarej pleśni tworzą się twarde, czarne sklerocja o średnicy od jednego do kilkunastu milimetrów, które przetrwają zimę.

Choroby

Szara pleśń piwonii Botrytis cinerea — Na liściach pojedyncze, wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy, które zamierają. Na pędach nekroza rozpoczyna się od zranienia (także od miejsca cięcia po ścięciu kwiatów) i stopniowo obejmuje cały obwód, co prowadzi do zamierania pędu. U piwonii najbardziej charakterystyczne jest to wiosną: młode, dopiero wybijające pędy brunatnieją i czernieją u samej nasady, przewracają się i zamierają, a zawiązane pąki kwiatowe brunatnieją i zasychają, nie rozwijając się. Najczęściej jednak objawy pojawiają się na kwiatach w okresie kwitnienia — na płatkach powstają pojedyncze plamy, które w ciągu 2–3 dni zabijają tkankę. Przy wysokiej wilgotności powietrza plamy są wodniste i gwałtownie się powiększają, a na ich powierzchni tworzy się obfity, szary, pylący nalot zarodników; przy niskiej wilgotności plamy nie rozszerzają się, zasychają i wykruszają. Na obumarłych tkankach pojawiają się czarne, błyszczące, twarde sklerocja o średnicy 1–15 mm — formy przetrwalnikowe grzyba.
Rdza piwonii i sosny Cronartium flaccidum — Metodyka podaje dla tej choroby wyłącznie sprawcę i żywicieli (piwonia, nasturcja większa), bez opisu objawów. Poniżej ogólny obraz rdz z tej samej metodyki: na górnej stronie liści liczne, okrągłe, żółte lub pomarańczowe plamy, a od spodu, w miejscu plam, pomarańczowe lub ciemnobrązowe, wypukłe skupienia zarodników. Sprawca jest dwudomowy — część cyklu przechodzi na sośnie, gdzie na igłach formują się kolumnowe wzniesienia z licznymi zarodnikami.
Mączniak prawdziwy — Biały, mączysty nalot grzybni i zarodnikowania na powierzchni młodych liści i pędów, niekiedy także płatków kwiatowych. Początkowo pojedyncze plamy nalotu na blaszce liściowej, w ciągu kilku dni nalot pokrywa całą powierzchnię najmłodszych liści i pędów. Na grzybni formowane są bardzo liczne, okrągłe, drobne, jasnobrązowe, a następnie czarne otocznie. Wzrost porażonych roślin jest zahamowany, silnie porażone liście i pędy zamierają.
Fytoftoroza (zgnilizna podstawy pędu i korzeni) Phytophthora cryptogea, Phytophthora plurivora — Choroba bylin, roślin iglastych i liściastych. Objawy widoczne początkowo na części pędów, które szarzeją lub brązowieją, następnie choroba rozszerza się stopniowo na całą roślinę. U nasady, po niewielkim usunięciu kory, widać brązową zgniliznę rozszerzającą się nawet do 20 cm nad podłożem oraz na korzenie. Na bylinach rozwój choroby jest znacznie szybszy niż na roślinach liściastych.
Zgnilizna twardzikowa Sclerotinia sclerotiorum — Choroba roślin zielnych i bylin. Grzyb przetrwalnikuje w glebie w formie czarnych sklerocjów kształtu fasolowatego. W obecności rośliny żywicielskiej sklerocja kiełkują, a strzępki wrastają do podstawy pędu lub liści stykających się z glebą. Na porażonych częściach rozwija się biała, watowata grzybnia, w której formują się początkowo białe, potem brązowiejące i czerniejące sklerocja — także wewnątrz porażonych łodyg.
Rizoktonioza Rhizoctonia solani — Choroba występująca bardzo często na roślinach jednorocznych, dwuletnich i bylinach. Grzyb tworzy bardzo liczne, brązowawe strzępki grzybni, które infekują podstawę pędu i korzenie, i rosną również na powierzchni wilgotnego podłoża, infekując kolejne rośliny. Pierwszym objawem jest zamieranie pojedynczych pędów i stopniowe rozszerzanie się zgnilizny. Szczególnie wrażliwe są młode, intensywnie rosnące rośliny.

Zagrożenia opisane dla rodzaju — przy konkretnym gatunku i odmianie nasilenie bywa inne.

Szkodniki

Guzak północny Meloidogyne hapla — Nicień przebywa w glebie i żeruje na korzeniach krzewów i bylin, w tym piwonii — to jedyny szkodnik, przy którym metodyka wymienia piwonię z nazwy. Larwy inwazyjne wnikają do korzeni, na których tworzą się mniej lub bardziej regularne, kuliste lub wrzecionowate wyrośla wielkości 1–5 mm; wewnątrz znajduje się jedna lub kilka samic. Dodatkowo powstają bardzo liczne korzenie przybyszowe tworzące tzw. brodę. Samica gruszkowata, długości 0,8–1,9 mm, biała; samiec nitkowaty, długości 1–1,3 mm.
Ślimaki nagie Arion vulgaris, Limax maximus — Wygryzają w liściach nieregularne dziury; metodyka wymienia je jako szkodnika wielu gatunków bylin. Powierzchnia ich ciała jest wilgotna dzięki wydzielanemu śluzowi, więc obecność rozpoznaje się po błyszczących śladach zaschniętego śluzu w miejscach żerowania. Dla piwonii najgroźniejsze są wiosną: zjedzony miękki pęd wybijający z karpy nie odrasta w tym samym sezonie.
Szkodniki glebowe (pędraki, drutowce, rolnice, larwy opuchlaków) Melolonthidae, Elateridae, Agrotis spp., Otiorhynchus spp. — Larwy żerujące w glebie na korzeniach i podziemnych częściach roślin. Metodyka podkreśla, że są to owady o kilkuletnim cyklu rozwojowym, więc pozostawienie ich bez działań zagraża roślinom przez wiele sezonów — a przy piwonii, której nie da się przesadzić bez straty kwitnienia, znaczy to kilka lat problemu. Najliczniej występują na glebach lekkich i przy dużym zachwaszczeniu, szczególnie perzem.

Zagrożenia opisane dla rodzaju — przy konkretnym gatunku i odmianie nasilenie bywa inne.

Dane o tej roślinie pochodzą z: Mrozoodporność wyprowadzona z zasięgu naturalnego (GBIF × CHELSA), PhenObs — obserwacje fenologiczne ogrodów botanicznych, Plant Finder, RHS — profile roślin, Serwisy Cooperative Extension amerykańskich uczelni, Unsere Freiland-Stauden (Wiedeń 1922), Wikidata, World Checklist of Vascular Plants. Pełny wykaz z licencjami: źródła danych.