Rzepa
Brassica rapa subsp. rapa warzywo
Pielęgnacja
- Siew Wysiew wprost do gruntu w kwi–sie
Zalecenia dla gatunku — przy konkretnej odmianie mogą się różnić.
Choroby
- Kiła kapusty Plasmodiophora brassicae — Na korzeniach powstają wrzecionowate lub guzowate narośla. Rośliny słabo rosną, więdną w upalne dni mimo wilgotnej gleby, a przy silnym porażeniu kapusta pekińska w ogóle nie wydaje plonu handlowego. Objawy widać dopiero po wyrwaniu rośliny.
- Mączniak rzekomy kapustnych Hyaloperonospora parasitica (syn. Peronospora parasitica) — U starszych roślin pierwsze objawy to oliwkowożółte plamy na górnej stronie dolnych liści. W obrębie tych przebarwień, na dolnej stronie blaszki, w okresach wysokiej wilgotności widać obfity białoszary nalot zarodników. Porażone liście opadają, a główki mają obniżoną wartość przechowalniczą.
- Czerń krzyżowych Alternaria spp. — Porażeniu ulegają najczęściej dolne, starsze liście. Pojawiają się na nich różnej wielkości koncentryczne, ciemno zabarwione plamy, otoczone zwykle żółtawą obwódką. Powierzchnię plam pokrywa warstwa mączystego, ciemnobrązowego nalotu zarodników.
- Szara pleśń Botrytis cinerea — Początkowo brązowe, wodniste plamy różnej wielkości na liściach. W okresach chłodnej, wilgotnej pogody przebarwienia pokrywają się obfitym szarofioletowym nalotem zarodników. W trakcie tworzenia główek i przed zbiorem grzyb atakuje obumarłe lub mechanicznie uszkodzone części główki.
- Mokra zgnilizna bakteryjna Pseudomonas spp., Erwinia spp. — Początkowo małe, wodniste plamki u nasady liści, szybko powiększające się i obejmujące cały zaatakowany organ. Gnijące rośliny mają charakterystyczny, nieprzyjemny zapach. Występuje zarówno w czasie wegetacji, jak i podczas przechowywania.
- Zgorzel siewek kapustnych (czarna nóżka) Pythium spp., Fusarium spp., Rhizoctonia solani, Alternaria spp. — Masowe zamieranie kiełków przed wschodami lub zamieranie siewek zaraz po wschodach. Rośliny porażone w starszym wieku mogą przetrwać — część podliścieniowa jest wtedy zdrewniała i lekko przewężona.
- Brzegowe i wewnętrzne zamieranie liści (tipburn) zaburzenie fizjologiczne — W okresie tworzenia główek na obrzeżach najmłodszych liści następuje zbrunatnienie i zasychanie tkanek. W okresie intensywnego wzrostu główek może też wystąpić wewnętrzne zbrunatnienie tuż przy głąbie. Przy dużej wilgotności martwe tkanki stają się miejscem rozwoju mokrej zgnilizny bakteryjnej lub szarej pleśni. W praktyce objawy bywają mylone z czarną zgnilizną bakteryjną.
- Cętkowana plamistość kapusty (nekrotyczna plamistość) zaburzenie fizjologiczne — Delikatne, jasnobrązowe punkciki o średnicy około 2 mm, czasem otoczone żółtawą obwódką, pojawiające się na przejrzewających główkach. Przebarwienia mogą się powiększać do 1 cm i łączyć ze sobą, powodując zamieranie części rośliny. Najczęściej widoczne podczas długotrwałego przechowywania w nieodpowiedniej temperaturze.
- Czarna zgnilizna kapustnych Xanthomonas campestris pv. campestris — Od brzegów liści żółknące plamy w kształcie litery V, z czerniejącymi nerwami; porażone tkanki brunatnieją i zasychają, a choroba przechodzi przez wiązki na główkę, która gnije od środka.
- Bielik krzyżowych Albugo candida — Wiosną na młodych liściach białe, porcelanowe, wypukłe skupienia zarodników (zwykle na spodzie liścia); tkanka nad nimi żółknie, a pędy kwiatostanowe i kwiaty mogą się zniekształcać.
Zagrożenia opisane dla gatunku — odmiana dziedziczy je po nim.
Szkodniki
- Śmietka kapuściana Delia radicum — Larwy pierwszego pokolenia żerują w korzeniu głównym i szyjce korzeniowej świeżo posadzonej rozsady — już 3 larwy w jednej roślinie hamują wzrost i zwykle prowadzą do jej zamarcia. Uszkodzone rośliny słabo rosną, więdną i łatwo je wyciągnąć z ziemi. Larwy drugiego i trzeciego pokolenia drążą korytarze w głównych nerwach liści i uszkadzają główki.
- Pchełki Phyllotreta spp. — Chrząszcze wygryzają w liściach liczne drobne otwory. Poza utratą powierzchni asymilacyjnej roślina traci przez nie dużo wody — przy masowym wystąpieniu rośliny więdną, liście brązowieją i zamierają. Najgroźniejsze dla młodych roślin.
- Chowacze Ceutorhynchus spp. — Chowacz czterozębny wygryza nieregularne dziury w blaszce liściowej, a jego larwy uszkadzają główne nerwy liści. Larwy chowacza brukwiaczka żerują w wierzchołkach wzrostu, pędach i ogonkach liściowych — porażone rośliny nie wytwarzają główek. Chowacz galasówek powoduje narośla o średnicy około 1 cm na szyjce korzeniowej lub korzeniu głównym.
- Mszyca brzoskwiniowa Myzus persicae — Liście skręcają się i odbarwiają. Jeśli mszyce zaatakują rozsadę, kapusta nie wytworzy główki; przy bardzo silnym opanowaniu młode rośliny zamierają. Jest wektorem około 100 wirusów roślinnych — to główny powód, dla którego jest groźniejsza, niż wynikałoby z samych szkód z żerowania.
- Gnatarz rzepakowiec Athalia rosae — Larwy, w niektórych regionach nazywane czarną liszką, na młodych roślinach powodują gołożery, na starszych szkieletowanie liści. Są bardzo żarłoczne — przy dużej liczebności wystarczy kilka dni, żeby zniszczyły całą uprawę. Szczególnie groźne dla rozsady na rozsadniku i świeżo posadzonej w polu.
- Paciornica krzyżowianka Contarinia nasturtii — Larwy uszkadzają liście sercowe. W uszkodzonych roślinach zanika stożek wzrostu i główki nie tworzą się wcale albo formuje się po kilka małych. Skutkiem żerowania bywają skorkowaciałe blizny, zgrubiałe i skręcone ogonki liściowe oraz kędzierzawienie liści; czasem uszkodzenia są niewidoczne. Silnie uszkodzone rośliny atakują potem choroby gnilne.
- Bielinek kapustnik Pieris brassicae — Znaczenie gospodarcze mają gąsienice drugiego pokolenia. Młode żerują gromadnie, starsze rozchodzą się po roślinie i szkieletują liście, zostawiając tylko grubsze nerwy. Roślina jest zanieczyszczona odchodami.
- Bielinek rzepnik Pieris rapae — Gąsienice żerują pojedynczo. Początkowo wygryzają dziury między nerwami blaszki liściowej, starsze wgryzają się do główek. Główki są zanieczyszczone odchodami i nie nadają się do spożycia.
- Tantniś krzyżowiaczek Plutella maculipennis — Gąsienice żerują w liściach sercowych i w zawiązujących się główkach. Rośliny z uszkodzonym stożkiem wzrostu nie zawiązują główek. Początkowo gąsienice minują liście, potem zjadają miękisz, przez co w liściach zewnętrznych powstają charakterystyczne okienka.
- Piętnówka kapustnica Mamestra brassicae — Gąsienice początkowo wygryzają na powierzchni liści duże, okrągłe otwory, zostawiając nienaruszone brzegi i nerwy. Później wgryzają się do główek, zanieczyszczają je odchodami i powodują gnicie. Po wejściu do główki są praktycznie niedostępne dla preparatów.
- Błyszczka jarzynówka Autographa gamma — Gąsienice dziurawią liście i powodują gołożery — liście zostają nadgryzione lub całkowicie zjedzone. Na roślinie i wokół niej widać brązowe odchody szkodnika.
- Wciornastek tytoniowiec Thrips tabaci — Najwięcej szkód wyrządza na odmianach średnio wczesnych i późnych. Na liściach zewnętrznych liczne drobne, jasnobeżowe plamy, którym zawsze towarzyszą odchody w postaci drobnych czarnych kropek. Na liściach wewnętrznych tworzą się drobne, jasne, płaskie brodawki — larwy i dorosłe wchodzą nawet do 20. liścia w głąb główki.
- Rolnice (gąsienice sówkowatych) Agrotis segetum, Agrotis ypsilon i inne — Młode gąsienice żerują na częściach nadziemnych i podcinają wschodzące rośliny, co daje charakterystyczne placowe wypadanie roślin. Jedna gąsienica może zniszczyć do kilkunastu roślin. Starsze stadia w dzień kryją się w glebie, a nocą podgryzają rośliny przy ziemi, tak że się przewracają.
- Drutowce (larwy sprężykowatych) Elateridae — Larwy podgryzają i zjadają podziemne części roślin przez cały okres wegetacji. Wiosną żerują na kiełkujących nasionach, przerzedzając wschody. W korzeniach kapusty wyżerają głębokie dziury i korytarze, czasem na wylot; w miejscu uszkodzenia tkanka gnije, bo rana ułatwia wnikanie bakteriom i grzybom. Szkody są znacznie większe w lata wilgotne.
- Pędraki Melolontha melolontha, Phyllopertha horticola, Amphimallus solstitialis — Larwy wygryzają w korzeniach rany, przez które wnikają bakterie i grzyby chorobotwórcze — bezpośrednim skutkiem jest gnicie korzeni i podstawy rośliny. Pędraki żerują na głębokości do 25 cm.
- Mątwik burakowy Heterodera schachtii — Nicień wprowadza do rośliny enzymy zaburzające jej rozwój. Zaatakowane rośliny mają zahamowany wzrost i żółknące liście, a system korzeniowy jest nadmiernie rozwinięty i tworzy tak zwaną brodę z ciągle wyrastających korzeni przybyszowych.
- Ślimaki Arion spp., Deroceras spp. i inne — Uszkadzają zarówno wschody, jak i rozsadę. Wygryzają w liściach dziury, czasem powodują całkowity gołożer, albo zeskrobują tkankę, zostawiając górną skórkę. Najchętniej zjadają najmłodsze części kapusty — stożki wzrostu i liścienie, czyli dokładnie te, których utrata oznacza brak główki.
- Mączlik warzywny Aleyrodes proletella — Dorosłe muszki i płaskie larwy wysysają sok ze spodu liści i wydalają rosę miodową, na której rozwijają się czarne grzyby sadzakowe.
Zagrożenia opisane dla gatunku — odmiana dziedziczy je po nim.
Dane o tej roślinie pochodzą z: Wikipedia (polska), urzadzamy.pl — rośliny. Pełny wykaz z licencjami: źródła danych.