Seler korzeniowy

Apium graveolens var. rapaceum warzywo

Co zrobić we wrześniu

Co tydzień sprawdź liście — mszyce przenoszą mozaikę selera
Przewrócone, podgryzione rośliny? Rozgrzeb ziemię — rolnice
Co tydzień oglądaj liście — septorioza i chwościk
Druga dawka azotu — od lipca, najpóźniej do połowy sierpnia Seler ma bardzo duże zapotrzebowanie na azot, fosfor i potas, ale azot trzeba dzielić, żeby nie uciekł. Źródła dają drugą dawkę latem: metodyka 2016 — na początku lipca, IP 2023 — nie później niż do połowy sierpnia. Przenawożenie z kolei sprzyja jamistości wierzchołkowej korzenia.
Lipiec–październik: nie dopuść do przesuszenia Seler potrzebuje dużo wody przez cały sezon, ale krytyczny jest okres intensywnego przyrostu korzenia, od lipca do października. IP podaje, że utrzymanie właściwej wilgotności gleby może podnieść plon korzeni nawet o połowę.

Wymagania

Stanowisko	słońce
Kwitnienie	cze–wrz
Kolor kwiatów	biały, zielony
Gleba	żyzna, próchniczna · szacunek
Wilgotność	wilgotna · szacunek
Odczyn	obojętna

Kalendarz zabiegów

Styczeń	Zimą kup zdrowe nasiona odmiany tolerancyjnej na septoriozę Septorioza i chwościk przenoszą się na nasionach, a wybór odmiany jest jednym z niewielu sposobów, żeby ograniczyć septoriozę bez oprysków. Źródła wskazują odmiany korzeniowe tolerancyjne na septoriozę i odradzają podatne na nicienie.
Luty	Wysiej seler na rozsadę — nie przed drugą połową lutego Seler uprawia się wyłącznie z rozsady, bo jest bardzo wrażliwy na chłód. Za wczesny siew, a potem chłód, susza albo nadmiar wody, prowadzą do jarowizacji: roślina zamiast korzenia wypuszcza pęd kwiatostanowy (pośpiechy). Zakażone nasiona to jedno z głównych źródeł septoriozy. Zimą kup zdrowe nasiona odmiany tolerancyjnej na septoriozę Septorioza i chwościk przenoszą się na nasionach, a wybór odmiany jest jednym z niewielu sposobów, żeby ograniczyć septoriozę bez oprysków. Źródła wskazują odmiany korzeniowe tolerancyjne na septoriozę i odradzają podatne na nicienie.
Marzec	Wysiej seler na rozsadę — nie przed drugą połową lutego Seler uprawia się wyłącznie z rozsady, bo jest bardzo wrażliwy na chłód. Za wczesny siew, a potem chłód, susza albo nadmiar wody, prowadzą do jarowizacji: roślina zamiast korzenia wypuszcza pęd kwiatostanowy (pośpiechy). Zakażone nasiona to jedno z głównych źródeł septoriozy.
Kwiecień	Seler najlepiej po bobowatych — i nie częściej niż co 4 lata Seler jest bardzo podatny na choroby grzybowe i nicienie, więc przedplon decyduje o połowie sukcesu. Źródła zgodnie wskazują stanowisko po bobowatych (dobra struktura gleby i zapas azotu), a IP 2023 wyznacza twardą granicę: seler nie po warzywach korzeniowych, burakach i ziemniaku, i na tym samym miejscu nie częściej niż co 4 lata. Po dyniowatych i kapustowatych w glebie jest mniej nicieni. Obornik jesienią, wiosną jak najmniej uprawek Seler ma duże wymagania pokarmowe i uprawia się go w pierwszym roku po oborniku. Wymaga głęboko spulchnionej gleby, ale każde wiosenne wzruszenie ziemi ją przesusza, więc uprawki ogranicza się do minimum. Na odczyn i wapń jest wrażliwy — niedobór wapnia sprzyja zamieraniu liści sercowych. Wysiej seler na rozsadę — nie przed drugą połową lutego Seler uprawia się wyłącznie z rozsady, bo jest bardzo wrażliwy na chłód. Za wczesny siew, a potem chłód, susza albo nadmiar wody, prowadzą do jarowizacji: roślina zamiast korzenia wypuszcza pęd kwiatostanowy (pośpiechy). Zakażone nasiona to jedno z głównych źródeł septoriozy. Gleba ma już 7°C — przejrzyj ziemię przed sadzeniem Żółte tablice na połyśnicę marchwiankę
Maj	Seler najlepiej po bobowatych — i nie częściej niż co 4 lata Seler jest bardzo podatny na choroby grzybowe i nicienie, więc przedplon decyduje o połowie sukcesu. Źródła zgodnie wskazują stanowisko po bobowatych (dobra struktura gleby i zapas azotu), a IP 2023 wyznacza twardą granicę: seler nie po warzywach korzeniowych, burakach i ziemniaku, i na tym samym miejscu nie częściej niż co 4 lata. Po dyniowatych i kapustowatych w glebie jest mniej nicieni. Obornik jesienią, wiosną jak najmniej uprawek Seler ma duże wymagania pokarmowe i uprawia się go w pierwszym roku po oborniku. Wymaga głęboko spulchnionej gleby, ale każde wiosenne wzruszenie ziemi ją przesusza, więc uprawki ogranicza się do minimum. Na odczyn i wapń jest wrażliwy — niedobór wapnia sprzyja zamieraniu liści sercowych. Wysiej seler na rozsadę — nie przed drugą połową lutego Seler uprawia się wyłącznie z rozsady, bo jest bardzo wrażliwy na chłód. Za wczesny siew, a potem chłód, susza albo nadmiar wody, prowadzą do jarowizacji: roślina zamiast korzenia wypuszcza pęd kwiatostanowy (pośpiechy). Zakażone nasiona to jedno z głównych źródeł septoriozy. Sadź rozsadę w drugiej połowie maja, płytko Termin sadzenia wpływa na choroby i szkodniki: zbyt wczesne sadzenie grozi jarowizacją, a metodyka podaje, że sadzenie przesunięte na koniec lotu połyśnicy marchwianki pozwala uniknąć jej szkód. Zbyt głęboko posadzona rozsada daje długi, wąski korzeń. Na koniec sezonu z kolei za rzadko posadzone rośliny tworzą olbrzymie korzenie z jamistym wierzchołkiem. Gleba ma już 7°C — przejrzyj ziemię przed sadzeniem Po posadzeniu wyściółkuj grządkę albo pilnuj chwastów Seler rośnie na początku wolno, więc jest bardzo wrażliwy na zachwaszczenie. Czarna agrowłóknina na grządce ogranicza chwasty, zmniejsza parowanie wody i pozwala rzadziej podlewać. Kwitnące chwasty karmią też szkodniki — połyśnicę, motyle rolnic i zmieniki. Żółte tablice na połyśnicę marchwiankę Raz w tygodniu szukaj plamistych min w liściach Co tydzień sprawdź liście — mszyce przenoszą mozaikę selera Suche, słoneczne dni — sprawdź zmieniki na brzegach grządki Przewrócone, podgryzione rośliny? Rozgrzeb ziemię — rolnice Co tydzień oglądaj liście — septorioza i chwościk
Czerwiec	Sadź rozsadę w drugiej połowie maja, płytko Termin sadzenia wpływa na choroby i szkodniki: zbyt wczesne sadzenie grozi jarowizacją, a metodyka podaje, że sadzenie przesunięte na koniec lotu połyśnicy marchwianki pozwala uniknąć jej szkód. Zbyt głęboko posadzona rozsada daje długi, wąski korzeń. Na koniec sezonu z kolei za rzadko posadzone rośliny tworzą olbrzymie korzenie z jamistym wierzchołkiem. Gleba ma już 7°C — przejrzyj ziemię przed sadzeniem Po posadzeniu wyściółkuj grządkę albo pilnuj chwastów Seler rośnie na początku wolno, więc jest bardzo wrażliwy na zachwaszczenie. Czarna agrowłóknina na grządce ogranicza chwasty, zmniejsza parowanie wody i pozwala rzadziej podlewać. Kwitnące chwasty karmią też szkodniki — połyśnicę, motyle rolnic i zmieniki. Żółte tablice na połyśnicę marchwiankę Raz w tygodniu szukaj plamistych min w liściach Co tydzień sprawdź liście — mszyce przenoszą mozaikę selera Suche, słoneczne dni — sprawdź zmieniki na brzegach grządki W upał zajrzyj pod liście — przędziorek Przewrócone, podgryzione rośliny? Rozgrzeb ziemię — rolnice Co tydzień oglądaj liście — septorioza i chwościk
Lipiec	Żółte tablice na połyśnicę marchwiankę Raz w tygodniu szukaj plamistych min w liściach Co tydzień sprawdź liście — mszyce przenoszą mozaikę selera Suche, słoneczne dni — sprawdź zmieniki na brzegach grządki W upał zajrzyj pod liście — przędziorek Przewrócone, podgryzione rośliny? Rozgrzeb ziemię — rolnice Co tydzień oglądaj liście — septorioza i chwościk Druga dawka azotu — od lipca, najpóźniej do połowy sierpnia Seler ma bardzo duże zapotrzebowanie na azot, fosfor i potas, ale azot trzeba dzielić, żeby nie uciekł. Źródła dają drugą dawkę latem: metodyka 2016 — na początku lipca, IP 2023 — nie później niż do połowy sierpnia. Przenawożenie z kolei sprzyja jamistości wierzchołkowej korzenia. Lipiec–październik: nie dopuść do przesuszenia Seler potrzebuje dużo wody przez cały sezon, ale krytyczny jest okres intensywnego przyrostu korzenia, od lipca do października. IP podaje, że utrzymanie właściwej wilgotności gleby może podnieść plon korzeni nawet o połowę.
Sierpień	Żółte tablice na połyśnicę marchwiankę Raz w tygodniu szukaj plamistych min w liściach Co tydzień sprawdź liście — mszyce przenoszą mozaikę selera Suche, słoneczne dni — sprawdź zmieniki na brzegach grządki W upał zajrzyj pod liście — przędziorek Przewrócone, podgryzione rośliny? Rozgrzeb ziemię — rolnice Co tydzień oglądaj liście — septorioza i chwościk Druga dawka azotu — od lipca, najpóźniej do połowy sierpnia Seler ma bardzo duże zapotrzebowanie na azot, fosfor i potas, ale azot trzeba dzielić, żeby nie uciekł. Źródła dają drugą dawkę latem: metodyka 2016 — na początku lipca, IP 2023 — nie później niż do połowy sierpnia. Przenawożenie z kolei sprzyja jamistości wierzchołkowej korzenia. Lipiec–październik: nie dopuść do przesuszenia Seler potrzebuje dużo wody przez cały sezon, ale krytyczny jest okres intensywnego przyrostu korzenia, od lipca do października. IP podaje, że utrzymanie właściwej wilgotności gleby może podnieść plon korzeni nawet o połowę.
Wrzesień	Co tydzień sprawdź liście — mszyce przenoszą mozaikę selera Przewrócone, podgryzione rośliny? Rozgrzeb ziemię — rolnice Co tydzień oglądaj liście — septorioza i chwościk Druga dawka azotu — od lipca, najpóźniej do połowy sierpnia Seler ma bardzo duże zapotrzebowanie na azot, fosfor i potas, ale azot trzeba dzielić, żeby nie uciekł. Źródła dają drugą dawkę latem: metodyka 2016 — na początku lipca, IP 2023 — nie później niż do połowy sierpnia. Przenawożenie z kolei sprzyja jamistości wierzchołkowej korzenia. Lipiec–październik: nie dopuść do przesuszenia Seler potrzebuje dużo wody przez cały sezon, ale krytyczny jest okres intensywnego przyrostu korzenia, od lipca do października. IP podaje, że utrzymanie właściwej wilgotności gleby może podnieść plon korzeni nawet o połowę.
Październik	Co tydzień oglądaj liście — septorioza i chwościk Druga dawka azotu — od lipca, najpóźniej do połowy sierpnia Seler ma bardzo duże zapotrzebowanie na azot, fosfor i potas, ale azot trzeba dzielić, żeby nie uciekł. Źródła dają drugą dawkę latem: metodyka 2016 — na początku lipca, IP 2023 — nie później niż do połowy sierpnia. Przenawożenie z kolei sprzyja jamistości wierzchołkowej korzenia. Lipiec–październik: nie dopuść do przesuszenia Seler potrzebuje dużo wody przez cały sezon, ale krytyczny jest okres intensywnego przyrostu korzenia, od lipca do października. IP podaje, że utrzymanie właściwej wilgotności gleby może podnieść plon korzeni nawet o połowę. Wykop seler w połowie października, przy suchej pogodzie Seler zbiera się, gdy korzenie są wyrośnięte, ale nie przejrzałe — zwykle w połowie października. Korzenie ranione i obijane przy zbiorze gniją w przechowaniu, a przemrożone w ogóle nie nadają się do długiego przechowania. Prognoza mrozu poniżej −6°C — wykop seler przed tą nocą Przechowuj w 0–1°C i przy bardzo wilgotnym powietrzu Zgnilizna twardzikowa robi selerowi największe szkody właśnie w długim przechowaniu, a każde podniesienie temperatury w kopcu czy piwnicy powyżej optymalnej oznacza, że coś zaczęło gnić. W dobrych warunkach seler wytrzymuje 6–8 miesięcy. Po zbiorze zbierz liście i przekop grządkę Na resztkach liści zimują sprawcy septoriozy (do 3 lat) i chwościka (do 2 lat), a wiosną to z nich wychodzi pierwsza infekcja. Larwy liściolubki z pokolenia letniego kończą rozwój jesienią i zimują w glebie jako bobówki, a sklerocja zgnilizny twardzikowej przeżywają w glebie wiele lat.
Listopad	Po zbiorze zbierz liście i przekop grządkę Na resztkach liści zimują sprawcy septoriozy (do 3 lat) i chwościka (do 2 lat), a wiosną to z nich wychodzi pierwsza infekcja. Larwy liściolubki z pokolenia letniego kończą rozwój jesienią i zimują w glebie jako bobówki, a sklerocja zgnilizny twardzikowej przeżywają w glebie wiele lat.

Zależne od pogody i obserwacji

Brunatnieją najmłodsze liście? Dokarm wapniem
Okno pogodowe na zabieg
Pęczki korzonków albo wyrośla na korzeniach? Zbadaj glebę

Choroby

Septorioza selera Septoria apiicola — Pierwsze objawy już na liścieniach i liściach siewek: drobne, brązowoszare plamy średnicy 1–2 mm, które z czasem się powiększają. W ciepłą, wilgotną pogodę w obrębie plam widać ciemnobrunatne, kuliste owocniki. Porażone liście żółkną, zasychają i zamierają; na wrażliwych odmianach choroba potrafi ogołocić rośliny z liści.
Chwościk selera Cercospora apii — Drobne, nieregularne, kanciaste plamy martwej tkanki na liściach (także na pędach nasiennych i baldachach). Plam przybywa i rosną, porażone części liści żółkną, brązowieją i zapadają się, a silnie porażone liście zamierają. Często mylony z septoriozą — plamy chwościka nie mają ciemnych kropek owocników.
Zgnilizna twardzikowa Sclerotinia sclerotiorum — Szarobiałe plamy średnicy 1–3 cm na niemal każdym organie rośliny, także na łodygach, szybko się powiększają. W wilgotnym powietrzu w porażonej tkance rozwija się biała, watowata grzybnia z czarnymi sklerocjami. Na korzeniach objawy bywają w sezonie, ale najczęściej wychodzą dopiero w długim przechowaniu.
Mozaika selera Celery mosaic virus (CeMV) — Objawy narastają stopniowo: najpierw tkanka wzdłuż nerwów liści robi się białożółta (od nasady ku wierzchołkowi), potem na zewnętrznych liściach pojawiają się żółte plamy, aż żółknie cała blaszka; na starszych liściach plamy brunatnieją. Ogonki średnich liści są skrócone, u starszych roślin kładą się poziomo. Rośliny są zahamowane we wzroście, korzenie słabo wykształcone.
Zgorzel liści sercowych selera zaburzenie fizjologiczne — niedobór wapnia — Brzegi blaszek najmłodszych liści stają się wodniste, potem liście i ogonki w środku rozety brunatnieją i zamierają. Pojawia się najczęściej w lipcu i sierpniu, także na pietruszce.
Jamistość wierzchołkowa selera zaburzenie fizjologiczne — Pod koniec wegetacji w górnej, wierzchołkowej strefie bardzo dużego korzenia zanika i zamiera tkanka; na martwej tkance namnażają się grzyby, bakterie i niepasożytnicze nicienie, co kończy się gniciem korzenia.

Szkodniki

Połyśnica marchwianka Chamaepsila rosae — Larwy pokolenia wiosennego żerują w korzeniach młodych roślin — rośliny więdną, liście przebarwiają się na fioletowo, potem żółkną i zamierają. W starszych roślinach larwy drążą pod skórką płytkie korytarze z czarno-rdzawymi odchodami; pokolenie letnie żeruje w zgrubieniach od końca lipca do września. Uszkodzone korzenie gniją, a larwy zawleczone do przechowalni żerują dalej.
Liściolubka selerowa Euleia heraclei — Larwy żerują wewnątrz liści i wyjadają miękisz w postaci dużej miny komorowej, najczęściej wzdłuż nerwu głównego; miny są najpierw jasne, potem żółte lub brązowe, z rozrzuconymi odchodami, a liście brunatnieją i skręcają się. W jednej minie żeruje kilka larw. Silnie uszkodzone rośliny dają znacznie mniejszy plon gorszej jakości. Atakuje też pietruszkę, pasternak i lubczyk.
Mszyca wierzbowo-marchwiowa Cavariella aegopodii — Żerowanie na najmłodszych liściach powoduje ich skręcanie, kędzierzawienie i żółknięcie, potem brązowienie i zasychanie; młode rośliny mogą masowo zamierać. Rośliny pokrywa spadź i wylinki, korzenie są słabiej wykształcone. Przenosi wirusa mozaiki selera (CeMV) w sposób nietrwały.
Mszyca gruszowo-pasternakowa Anuraphis subterranea — Żeruje przy podstawie łodyg i w kątach liści; przy dużej liczebności rośliny są osłabione, zahamowane we wzroście, a w suszy więdną. Groźna dla młodych roślin w fazie rozsady. Może przenosić wirusa mozaiki selera.
Zmieniki Lygus rugulipennis, Orthops campestris, Lygus pratensis, Apolygus lucorum — Dorosłe i larwy nakłuwają tkankę i wysysają sok, głównie z ogonków i wierzchołkowej części rośliny. W miejscach nakłuć tkanka żółknie, korkowacieje, a potem wykrusza się i powstają dziury i pęknięcia, przez które wchodzą grzyby. Groźne dla młodych roślin i w suchą, słoneczną pogodę.
Przędziorek chmielowiec Tetranychus urticae — Wszystkie ruchliwe stadia wysysają zawartość komórek od spodu liści; na wierzchu blaszki pojawiają się drobne jasne punkty, najpierw wzdłuż nerwów, potem na całej powierzchni. W upał i suszę przędziorki okrywają liście pajęczyną, a silnie uszkodzone liście żółkną i zasychają.
Szpilecznik baldasznik Paratylenchus bukowinensis — Ektopasożyt korzeni: rośliny karłowacieją, liście są chlorotyczne, na korzeniach pierwszego rzędu wyrastają kępki krótkich korzonków z nekrozami; korzenie bywają rozwidlone i ordzawione, bo przez rany wchodzą grzyby. Przy dużym nasileniu strata może sięgać połowy plonu. Najsilniejsze szkody w suchej glebie i w suche lata.
Guzak północny Meloidogyne hapla — Wewnątrz korzeni powstają kilkumilimetrowe wyrośla, z których wyrastają drobne korzenie boczne; przy silnym porażeniu korzenie są skrócone i zniekształcone. Rośliny szybciej więdną w słońcu i suszy; na polu widać skupiska skarlałych roślin. Szczególnie wrażliwa jest odmiana ‘Odrzański’.
Niszczyk zjadliwy Ditylenchus dipsaci — Nicień wędrujący, żeruje wewnątrz tkanek liści i korzeni. Metodyka wskazuje zwiększoną populację niszczyka jako największe zagrożenie dla selera: zmniejsza plon i pogarsza przechowywanie, a przy dużej liczebności korzenie gniją po zbiorze, czasem już w polu. Na selerze szkody są mniejsze niż na cebuli i czosnku.
Drutowce (larwy sprężykowatych) Selatosomus aeneus, Agriotes obscurus, A. lineatus, A. sputator, Hemicrepidius niger — Larwy podgryzają i zjadają podziemne części młodych roślin, które usychają i zamierają, a w starszych wgryzają się w zgrubienie, drążąc korytarze. Uszkodzone korzenie szybko gniją i nie nadają się do przechowania. Szczególnie groźne dla rozsady w lata z dużą ilością opadów.
Pędraki Melolontha melolontha, M. hippocastani, Amphimallon solstitiale, Phyllopertha horticola — Pędraki podgryzają i zjadają podziemne części roślin — młode rośliny zamierają, a uszkodzone zgrubienia gniją i nie nadają się do przechowania. Starsze larwy potrafią zniszczyć młodą roślinę całkowicie.
Rolnice (gąsienice sówkowatych) Agrotis segetum, A. exclamationis, Xestia c-nigrum, A. ipsilon — Młode gąsienice żerują na liściach i podcinają świeżo posadzone rośliny — wiosną rośliny zamierają placami, jedna gąsienica niszczy do kilkunastu roślin. Starsze gąsienice kryją się w ziemi, nocą podgryzają rośliny i wygryzają dziury w zgrubieniach; korzenie są uszkadzane od czerwca do końca sezonu i nie nadają się do dłuższego przechowania.
Gryzonie (nornik polny, karczownik, myszy) Microtus arvalis, Arvicola amphibius — Najwięcej szkód w selerze robi nornik polny, który żeruje jesienią i także w kopcach; karczownik ziemnowodny migruje jesienią znad wód na gleby zwięzłe i wilgotne.

Dane o tej roślinie pochodzą z: Extension Gardener Plant Toolbox, TRY Plant Trait Database (wydanie 6.0), Wikipedia (polska). Pełny wykaz z licencjami: źródła danych.