Ziemniak
Solanum tuberosum warzywo
Co zrobić we wrześniu
- Jesienią wybierz miejsce pod ziemniaki i przekop je z obornikiem Ziemniak przenosi choroby w bulwach i w ziemi, dlatego o jego zdrowiu w dużej mierze decyduje miejsce. Metodyka IP wymaga co najmniej 3 lat przerwy w uprawie ziemniaka na tym samym miejscu, a przy alternariozie, rizoktoniozie i zarazie zaleca 4 lata. Obornik daje najlepszy efekt przyorany jesienią — wiosenny wysusza ziemię i sprzyja parchowi zwykłemu.
- Kop dojrzałe bulwy w suchą, ciepłą pogodę Większość chorób przechowalniczych zaczyna się od ran i złych warunków przy kopaniu. Grzyby suchej zgnilizny wnikają do bulw tylko przez zranienia, a bakterie mokrej zgnilizny przez uszkodzenia i przetchlinki. W chłodzie bulwy łatwiej się kaleczą — przy ok. 5°C uszkodzeń jest trzy razy więcej niż przy optymalnych ok. 15°C — a nieokryte bulwy uszkadza już −0,7°C.
- Po wykopaniu osusz bulwy i daj im zabliźnić rany Przez pierwsze ok. 2 tygodnie bulwy obsychają, dojrzewa im skórka i goją się otarcia — to najskuteczniej chroni przed mokrą i suchą zgnilizną w piwnicy. W 21°C uszkodzona skórka odbudowuje się w 3–4 dni, w 15°C w ok. 8 dni, w niższej temperaturze proces jest nieskuteczny. Potem bulwy trzeba powoli schłodzić: w zbyt zimnym miejscu słodnieją, w zbyt ciepłym kiełkują.
- Po miesiącu przechowywania przejrzyj ziemniaki Pierwsze objawy suchej zgnilizny widać po 3–4 tygodniach przechowywania, a podatność bulw na nią rośnie aż do wiosny. Bulwy ze zgnilizną trzeba usuwać na bieżąco, żeby infekcja nie przeszła na sąsiednie.
- Po zbiorze zniszcz resztki i odrzucone bulwy Sterty odrzuconych, gnijących bulw, resztki naci i samosiewy ziemniaka to główne źródła zarazy, alternariozy i wirusów w następnym sezonie; na resztkach zimują też bakterie czarnej nóżki. Na miejscu z mątwikiem samosiewy podtrzymują populację nicienia.
Pielęgnacja
- Siew Wysiew pod osłony · na głębokość 3 mm
Zalecenia dla gatunku — przy konkretnej odmianie mogą się różnić.
Wymagania
| Stanowisko | słońce |
|---|---|
| Wysokość | 30 cm–61 cm |
| Szerokość | 30 cm–46 cm |
| Kwitnienie | lip–paź |
| Dla zapylaczy | kwiaty dają nektar (pomiar) |
| Odczyn | kwaśna, lekko kwaśna |
| Mrozoodporność | w pełni mrozoodporna · strefa 2+ |
| Pokrój | bylina zielna |
Kalendarz zabiegów
| Styczeń |
|
|---|---|
| Luty |
|
| Marzec |
|
| Kwiecień |
|
| Maj |
|
| Czerwiec |
|
| Lipiec |
|
| Sierpień |
|
| Wrzesień |
|
| Październik |
|
Zależne od pogody i obserwacji
- Pogoda sprzyja zarazie — chroń nać, zanim pojawią się plamy
- Placami karłowate, żółknące rośliny? Obejrzyj korzenie
- Okno pogodowe na zabieg
Choroby
- Zaraza ziemniaka Phytophthora infestans — Na liściach nieregularne, jasnozielone lub brązowe plamy, później brunatne, często z jasnozieloną lub żółtą obwódką; rano albo w chłodną, wilgotną pogodę na spodzie liścia wokół plamy biały, aksamitny nalot. Na łodygach brązowe, potem brunatne plamy, często od nasady ogonka lub od wierzchołka — gdy obejmą obwód, łodyga się łamie. Na bulwach lekko zagłębione, szarosine plamy, pod którymi miąższ jest rdzawobrunatny. Objawy zwykle od połowy czerwca, w mniej sprzyjające lata dopiero w lipcu lub sierpniu.
- Alternarioza ziemniaka (sucha i brunatna plamistość liści) Alternaria solani, A. alternata — Na najstarszych, dolnych liściach ciemnobrunatne, okrągłe lub kanciaste plamy, często ograniczone nerwami; tkanka jest sucha i krucha, wykrusza się. Sucha plamistość: plamy 5–15 mm z koncentrycznymi kręgami (jak tarcza strzelnicza) i żółtawą obwódką. Brunatna plamistość: drobniejsze (2–5 mm), ciemniejsze plamy bez wyraźnych kręgów, przy silnym porażeniu brzegi liścia zwijają się do środka. Na bulwach płytkie, wgłębione, szaroołowiane plamy 1–3 mm z twardą skórką. Bywa mylona z szarą pleśnią i niedoborem magnezu lub manganu.
- Czarna nóżka Pectobacterium atrosepticum, P. carotovorum subsp. carotovorum, Dickeya spp. — Dolne liście żółkną, wierzchołkowe są jasnozielone lub żółte, zwijają się łyżeczkowato i są miękkie. Podstawa łodygi ciemnieje od jasnobrązowej do atramentowoczarnej, mięknie i wygląda na nasiąkniętą wodą; łodyga się łamie, a roślina łatwo daje się wyciągnąć. Gnijące części wydzielają zapach gnijących ryb. Chora bulwa mateczna zamienia się w miękką, kremową masę.
- Rizoktonioza ziemniaka Rhizoctonia solani (Thanatephorus cucumeris) — Gnicie kiełków: brunatne, lekko wgłębione plamy, kiełki zamierają, wschody są opóźnione i przerzedzone. Próchnienie podstawy łodyg: suche, brunatne plamy jak próchniejące drewno, wtórnie zwijanie się miękkich liści wierzchołkowych i bulwki powietrzne w kątach liści. Po obfitych deszczach białoszary nalot tuż nad ziemią (opilśń łodygowa). Na bulwach czarne, łatwo zdrapywalne grudki sklerocjów (ospowatość), deformacje i skorkowaciałe otwory.
- Parch zwykły ziemniaka Streptomyces scabies i inne Streptomyces spp. — Na skórce bulw skorkowaciałe strupy, początkowo jasnobrązowe, potem ciemniejsze: płaskie i powierzchowne (na odmianach odpornych), wgłębne, gwiaździste sięgające kilka milimetrów w głąb albo wypukłe (na podatnych).
- Sucha zgnilizna bulw Fusarium sambucinum, F. sulphureum, F. coeruleum — Po 3–4 tygodniach przechowywania ciemnobrunatne plamy na bulwach; miąższ pod nimi mięknie i zapada się, skórka marszczy się w koncentryczne kręgi z bladoróżowymi lub żółtawobiałymi poduszeczkami grzybni. W środku jamy wyścielone watowatą grzybnią. Na końcu bulwa wysycha, jest lekka i przypomina suszoną śliwkę.
- Mokra zgnilizna bulw Pectobacterium carotovorum subsp. carotovorum, P. atrosepticum (także Dickeya spp.) — Na bulwach wilgotne, ciemnobrunatne plamy jak podsiąknięte wodą, często od przetchlinek. Miąższ mięknie, początkowo nie zmienia barwy, potem różowieje i czernieje; skórka długo pozostaje cała, a po naciśnięciu wypływa cuchnąca, czarnobrunatna masa.
- Smugowatość ziemniaka (wirus Y) Potato virus Y (PVY) — Zależnie od szczepu od łagodnej mozaiki po silne pofałdowanie i deformację liści, które przypominają liście maliny. Na starszych liściach brunatnieją nerwy i pojawiają się plamy między nimi, na ogonkach i łodygach brunatne smugi; liście zamierają od dołu. Szczep PVYNTN daje na bulwach koncentryczne, lekko wgłębione pierścienie.
- Liściozwój ziemniaka Potato leafroll virus (PLRV) — Listki zwijają się brzegami do góry lub składają wzdłuż nerwu głównego, są sztywne, skórzaste i przy zgniataniu chrzęszczą. Górne liście jasnozielone lub żółtawe, roślina ma miotlasty pokrój; na spodzie liści fioletowe przebarwienia. Rośliny z zakażonych sadzeniaków mają mniej pędów i drobniejsze bulwy.
- Bakterioza pierścieniowa ziemniaka Clavibacter sepedonicus — Na roślinach objawy rzadkie i niespecyficzne (zwijanie liści, chlorozy, nekrozy). Na bulwach zwykle dopiero w przechowywaniu: pierścień wiązek przewodzących żółknie, potem brązowieje, a po ściśnięciu przekrojonej bulwy wydostaje się kremowy, bezwonny, serowaty śluz. W zaawansowanym stadium plamy wokół oczek i gwiaździste pęknięcia skórki.
Szkodniki
- Stonka ziemniaczana Leptinotarsa decemlineata — Larwy najmłodszych stadiów wygryzają w liściach drobne otwory; starsze larwy i chrząszcze zjadają blaszki od brzegu do nerwu głównego, potem ogonki i całe pędy, a przy braku liści nawet bulwy. Najżarłoczniejsze są larwy dwóch ostatnich stadiów i młode chrząszcze pokolenia letniego. W skrajnych przypadkach plon spada o ponad 80%.
- Mszyce (przenosiciele wirusów) Myzus persicae, Aphis frangulae, A. nasturtii, A. fabae — Wysysanie soków ma niewielkie znaczenie; główne zagrożenie to przenoszenie wirusów — wirusa Y (smugowatość) i wirusa liściozwoju. Najważniejszym wektorem jest mszyca brzoskwiniowa.
- Drutowce (larwy sprężykowatych) Agriotes obscurus, A. lineatus, A. sputator, Selatosomus aeneus — Larwy podgryzają wschodzące rośliny, a przy dużej liczebności niszczą wschody. Później drążą w bulwach wąskie korytarze, przez co bulwy nie nadają się do jedzenia ani na sadzeniaki. Rozwój larw trwa 3–5 lat, najżarłoczniejsze są w 3.–4. roku.
- Pędraki Melolontha melolontha, M. hippocastani, Amphimallon solstitiale, Phyllopertha horticola — Larwy chrabąszczy uszkadzają młode, wschodzące rośliny i wygryzają rozwijające się bulwy.
- Rolnice (gąsienice sówkowatych) Agrotis segetum, A. exclamationis, A. ipsilon — Młode gąsienice wygryzają drobne otwory w liściach; starsze za dnia kryją się w ziemi, a nocą podgryzają pędy i wgryzają się w bulwy, zwłaszcza pokolenie letnie. Uszkodzenia bywają mylone z pędrakami. Straty mogą sięgać połowy plonu.
- Mątwik ziemniaczany Globodera rostochiensis (także G. pallida) — Nicień kwarantannowy rozwijający się wyłącznie na psiankowatych (ziemniak, pomidor, bakłażan, lulek, psianka słodkogórz). Porażone rośliny rosną placami słabiej, tracą jędrność, żółkną, a końce liści brązowieją i zawijają się. Zamątwiczenie gleby może całkowicie przekreślić uprawę ziemniaka; cysty przeżywają w ziemi do 20 lat.
Dane o tej roślinie pochodzą z: Extension Gardener Plant Toolbox, GRIN Taxonomy, Mrozoodporność wyprowadzona z zasięgu naturalnego (GBIF × CHELSA), Nectar values from: Quantifying nectar production by flowering plants, Seed Germination Theory and Practice (1993), TRY Plant Trait Database (wydanie 6.0), The Woody Plant Seed Manual (Agriculture Handbook 727, 2008), World Checklist of Vascular Plants. Pełny wykaz z licencjami: źródła danych.