Fytoftoroza

Fytoftoroza (zgnilizna podstawy pędu i korzeni) Phytophthora palmivora i inne Phytophthora spp.

Objawy. Opisywana jako jedna z najgroźniejszych chorób bluszczu. Na młodych roślinach liście brązowieją i zamierają u nasady, a nekroza rozszerza się wzdłuż nerwu głównego; na roślinach ukorzenionych pędy brązowieją od nasady i bardzo szybko więdną. Na starszych roślinach po wystąpieniu nekrozy u podstawy pędów dochodzi do więdnięcia i zamierania kolejnych pędów, a w końcu całej rośliny. Zoospory (zarodniki pływkowe) tworzące się na powierzchni porażonych pędów rozpryskiwane są z wodą — w czasie deszczu lub podlewania — na sąsiednie rośliny.

Profilaktyka

• Niesadzenie bluszczu w zagłębieniach, w których po deszczu stoi woda, ani pod rynną spustową
• Drenaż 10–15 cm na dnie dołka na glebie ciężkiej i gliniastej
• Podlewanie do ziemi, pod ściółkę, bez rozpryskiwania wody na nasadę i pędy
• Wycinanie porażonych pędów poniżej miejsca nekrozy, do zdrowej tkanki
• Niekompostowanie roślin porażonych przez patogeny glebowe
• Niesadzenie kolejnej rośliny w miejscu, w którym bluszcz wypadł już dwa razy

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Pęd brązowieje od nasady i więdnie — wytnij go do zdrowej tkanki — Więdnięcie pojedynczych pędów przy zdrowo wyglądającej reszcie rośliny to u bluszczu objaw chorób odglebowych: fytoftorozy i zgorzeli zgnilakowej. Obie zaczynają się u nasady pędu, więc opryskiwanie liści ich nie dosięgnie. Metodyka podaje regułę obowiązującą przy wszystkich zamierających pędach: obumarłe pędy wycina się PONIŻEJ miejsca nekrozy, nad silnym bocznym odgałęzieniem.

Phytophthora cryptogea

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. W miejscu rozgałęzienia pędów i przy ich podstawie pojawiają się ciemne, potem brązowe, szybko powiększające się plamy. Gdy nekroza obejmie cały obwód pędu, część powyżej zamiera; jeśli zgnilizna wystąpi przy podstawie głównego pędu — obumiera cała roślina. Liście więdną, brązowieją i obumierają.

Profilaktyka

• Chore rośliny usuwać i niszczyć
• Świeże lub parowane podłoże; patogen bez rośliny żywicielskiej przetrwa w podłożu kilka lat
• Nie podlewać wodą ze stawów i cieków wodnych — może zawierać zarodniki
• Nie przelewać: wysoka wilgotność podłoża i powietrza oraz zagęszczenie roślin nasilają objawy
• Lustracja co 7 dni, ze zwróceniem uwagi na dolne liście i podstawę pędu; najpierw oglądać odmiany podatne
• Próg reakcji: 1–3% chorych roślin
• Do infekcji dochodzi w czerwcu–sierpniu, gdy rośnie temperatura podłoża
• Przy pierwszych objawach zabiegi przemienne co 7–10 dni środkiem dopuszczonym do stosowania amatorskiego przeciw fytoftorozie — rejestr dopuszcza tu m.in. propamokarb z fosetylem; dawka i karencja z etykiety

W kalendarzu rośliny

• Co tydzień zaglądaj pod spód: dolne liście i podstawa pędu · cze–lis

Fytoftoroza (zgnilizna korzeni) Phytophthora spp.

Objawy. Pędy szarzeją albo brązowieją i zamierają, najpierw część krzewu, potem całość. U nasady, pod korą, brązowa zgnilizna sięgająca od ziemi w górę i na korzenie. Choroba rozwija się na stanowiskach podmokłych, bez odpływu wody.

Profilaktyka

• Stanowisko z przepuszczalną glebą, bez zastoisk wody
• Zakup roślin ze zdrowymi korzeniami
• Chore rośliny usuwać w całości, z korzeniami i ziemią wokół bryły

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Cis żółknie i więdnie mimo wilgotnej ziemi — sprawdź korzenie — Więdnięcie przy mokrej ziemi to zwykle problem korzeni: albo obgryzły je larwy opuchlaka, albo gniją na zbyt mokrym stanowisku.

Fytoftoroza (zgnilizna podstawy pędu i korzeni) Phytophthora spp., głównie Phytophthora cinnamomi

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Metodyka ogrodów przydomowych wskazuje cyprysika Lawsona jako roślinę ozdobną NAJBARDZIEJ wrażliwą na tę chorobę. Objawy widoczne są początkowo na części pędów, które szarzeją lub brązowieją — w zależności od odmiany — po czym choroba rozszerza się stopniowo na całą roślinę. U nasady, po niewielkim usunięciu kory, widać brązową zgniliznę rozszerzającą się nawet do 20 cm nad podłożem oraz przechodzącą na korzenie. W nasadzeniu choruje POJEDYNCZA roślina, gdy sąsiednie są zdrowe — to najważniejsza wskazówka diagnostyczna. System korzeniowy jest słabo rozwinięty, korzenie zbrązowiałe i rozpadające się przy pociągnięciu.

Profilaktyka

• Z nasadzeń usuwać chore rośliny oraz resztki roślinne — to pierwsze zalecenie niechemiczne programu ochrony cyprysika
• Sadzić wyłącznie zdrowy materiał; chory materiał rozmnożeniowy jest w metodyce wymieniany jako jedno z głównych źródeł infekcji
• Przepuszczalna gleba i stanowisko, na którym po ulewie nie stoi woda — zarodniki pływkowe (oospory opatrzone wiciami) przemieszczają się aktywnie w środowisku wodnym
• Nie podlewać wodą ze stawów i cieków; zakażona woda do podlewania lub nawożenia to wymieniane wprost źródło infekcji
• Kompostowana kora sosnowa w podłożu i jako ściółka jest w metodyce ogrodów przydomowych wskazana jako komponent zabezpieczający przed infekcją grzybami glebowymi rośliny SZCZEGÓLNIE PODATNE NA FYTOFTOROZĘ — wymieniony jest imiennie cyprysik; zastrzeżenie: z korą można zawlec opieńkę miodową
• Nie sadzić w miejscu, w którym w poprzednim sezonie stwierdzono chore rośliny — patogen przeżywa w podłożu kilka lat bez rośliny żywicielskiej
• Przy pierwszych objawach rejestr dopuszcza dla ogrodu przydomowego m.in. środki z propamokarbem i fosetylem oraz biologiczny z Pythium oligandrum

W kalendarzu rośliny

• Przepuszczalna gleba i osłonięte stanowisko — reszta jest wtórna · mar–maj — Metodyka ogrodów przydomowych wymienia cyprysika Lawsona jako roślinę NAJBARDZIEJ ze wszystkich ozdobnych wrażliwą na fytoftorozę, porażaną głównie przez Phytophthora cinnamomi. Patogen przemieszcza się w wodzie i przeżywa w podłożu bez rośliny-żywiciela, więc raz zawleczony do ogrodu zostaje na lata. Drugim zabójcą cyprysika na działce jest zimowe przesuszenie: metodyka świerka opisuje, jak zimozielony iglak przy temperaturze powyżej 10°C i suchym wietrze gwałtownie traci wodę przez transpirację, nie mogąc jej pobrać z zamarzniętej gleby. Obie rzeczy rozstrzygają się przy wyborze miejsca, nie później.
• Obejrzyj korzenie i korę, zanim zapłacisz
• Wyściółkuj kompostowaną korą — z jednym zastrzeżeniem · mar–kwi — To jedno z najkonkretniejszych zaleceń metodyki ogrodów przydomowych i dotyczy imiennie cyprysika: kompostowana kora sosnowa nie tylko poprawia właściwości fizykochemiczne gleby, ale jest doskonałym komponentem ograniczającym rozwój patogenów glebowych i zabezpieczającym przed infekcją rośliny szczególnie podatne na fytoftorozę — wymienione są cyprysik, różanecznik i sosna. Zastrzeżenie ze źródła jest równie ważne: z korą można wprowadzić opieńkę miodową, która w żywopłocie zabija kolejno roślinę po roślinie.
• Brązowieje cyprysik? Najpierw ustal, która to z pięciu przyczyn — Brązowienie to jedyny objaw, jaki cyprysik potrafi pokazać, i stoi za nim pięć zupełnie różnych przyczyn wymagających pięciu różnych reakcji — od podlania po wykopanie rośliny. Sięganie po oprysk bez rozpoznania jest w czterech przypadkach na pięć stratą pieniędzy. Rozróżnienie idzie po tym, KTÓRA roślina i KTÓRA jej część brązowieje oraz KIEDY się to stało.
• Usuń zamarły krzew razem z bryłą korzeniową i resztkami — Program ochrony cyprysika stawia to jako pierwsze zalecenie niechemiczne przy fytoftorozie: z nasadzeń usuwać chore rośliny oraz resztki roślinne. Metodyka ogrodów przydomowych dodaje, że przy chorobach glebowych takich jak fytoftoroza usuwa się i pali CAŁE rośliny, a metodyka świerka — że chore rośliny należy usuwać i palić wraz z bryłą korzeniową. Zostawiony w ziemi kawałek chorego korzenia to źródło zakażenia dla rośliny, którą tam dosadzisz.
• Upał po ulewach — sprawdź, czy któryś krzew nie odstaje od reszty · cze–lis

Fytoftoroza (zgnilizna podstawy pędu i korzeni)

Objawy. Choroba korzeni i podstawy pędów, rozwijająca się w glebie zbyt wilgotnej i zlewnej. Rośliny słabo rosną, więdną mimo wilgotnej ziemi, liście przebarwiają się i brązowieją, a fragment kobierca stopniowo zamiera, zwykle plamami.

Profilaktyka

• Nie sadzić w zastoiskach wody — to jedyna realna profilaktyka; dąbrówka lubi glebę wilgotną, ale nie mokrą
• Kompostowana kora sosnowa w podłożu: metodyka wskazuje ją jako komponent ograniczający rozwój patogenów glebowych i zabezpieczający rośliny przed infekcją przez grzyby glebowe, w tym fytoftorozę
• Usuwanie i wynoszenie z działki roślin z objawami wraz z bryłą ziemi
• Nie kompostować roślin porażonych przez Phytophthora
• Decyduje wilgotność gleby

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

Fytoftoroza (zgnilizna korzeni i podstawy pędów) Phytophthora cryptogea

Objawy. Pędy szarzeją albo brązowieją i więdną, najpierw część z nich, potem cały krzew. Po odchyleniu kory u nasady widać brązową zgniliznę sięgającą od ziemi w górę i na korzenie. U roślin liściastych choroba postępuje wolniej niż u iglastych.

Profilaktyka

• Zakup roślin ze zdrowymi, jasnymi korzeniami i białym drewnem pod korą szyjki korzeniowej
• Stanowisko bez zastoisk wody
• Chore rośliny usuwać w całości, z korzeniami i ziemią wokół bryły
• Nie sadzić ponownie roślin podatnych w miejscu, gdzie wystąpiła choroba

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Forsycja więdnie i zamiera od podstawy — sprawdź, czy to nie fytoftoroza — Fytoftoroza to choroba odglebowa: patogen niszczy korzenie i podstawę pędów, a leczenia nie ma. Zostawiona roślina jest źródłem zakażenia dla sąsiednich krzewów.

Phytophthora cambivora

Objawy. Krzew więdnie i zamiera mimo wilgotnej gleby, zwykle najpierw po jednej stronie. U nasady pędów, po usunięciu kory, widoczna brunatna zgnilizna sięgająca nawet do 20 cm nad podłoże i przechodząca na korzenie; na plamach bywają bursztynowe krople cieczy. Na roślinach liściastych choroba rozwija się znacznie wolniej niż na iglastych i bylinach, więc objaw na liściach pojawia się, gdy korzenie są już zniszczone. Pewna diagnoza wymaga badania laboratoryjnego.

Profilaktyka

• Nie sadzić na podłożach o słabym drenażu i w miejscach zalewanych; gleby ciężkie poprawiać piaskiem i kompostem przed sadzeniem
• Wody do podlewania nie brać ze stawu ani rowu
• Chore rośliny usuwać i palić w CAŁOŚCI razem z korzeniami — przy fytoftorozie metodyka nie przewiduje ratowania pojedynczych pędów
• Wymienić glebę w zasięgu systemu korzeniowego przed ponownym sadzeniem w tym samym miejscu
• Kompostowana kora sosnowa dodana do gleby zabezpiecza rośliny przed infekcją przez grzyby glebowe — ale wprowadza ryzyko opieńki miodowej
• Gorczyca i gryka wysiane jako poplon przed posadzeniem ograniczają w glebie patogeny z rodzajów Phytophthora i Fusarium

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Krzew zamiera od dołu przy wilgotnej glebie — usuń go w całości

Fytoftoroza (zgnilizna podstawy pędu i korzeni) Phytophthora spp.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Choroba pojawia się na pojedynczych roślinach — w grupie nasadzeń jeden krzew blednie, żółknie i zamiera, gdy sąsiednie są zdrowe. Przy podstawie pędu brązowa nekroza rozprzestrzeniająca się do góry, najlepiej widoczna na drewnie po zdrapaniu zewnętrznych warstw kory (zdrowe drewno jest jasne). System korzeniowy słabo rozwinięty, korzenie zbrązowiałe, obumarłe, rozpadające się przy pociągnięciu.

Profilaktyka

• Z nasadzeń usuwać chore rośliny oraz resztki roślinne — to pierwsze zalecenie programu ochrony
• Sadzić wyłącznie zdrowy materiał; chora sadzonka to najczęstsza droga wprowadzenia patogenu do ogrodu
• Przepuszczalna gleba i stanowisko, na którym nie stoi woda
• Nie podlewać wodą ze stawów i cieków — zakażona woda jest wymienianym źródłem infekcji
• Patogen przeżywa w podłożu kilka lat bez rośliny żywicielskiej; przed dosadzeniem wymienić ziemię w dołku
• Przy pierwszych objawach rejestr dopuszcza dla ogrodu przydomowego środki z propamokarbem i fosetylem oraz biologiczny z Pythium oligandrum — dawka i sposób użycia są na etykiecie

W kalendarzu rośliny

• Sadź w słońcu, na przewiewnym i przepuszczalnym stanowisku · mar–maj — Jałowiec ginie na działce najczęściej od tego, czego nie widać: fytoftorozy i zgnilizny korzeni, które siedzą w mokrej ziemi. Program ochrony przy obu chorobach nie ma ani jednego zalecenia dotyczącego części nadziemnej — wszystko dotyczy podłoża i zdrowia sadzonki. Do tego zwarty pokrój jałowca długo trzyma wilgoć w środku krzewu, a zwilżone i pozostawione na noc pędy to prosta droga do szarej pleśni.
• Usuń zamarły krzew razem z korzeniami i resztkami — Program ochrony przy fytoftorozie zaczyna od jednego zdania: z nasadzeń usuwać chore rośliny oraz resztki roślinne. Patogeny korzeniowe zostają w ziemi na lata i wstawienie nowego jałowca w to samo miejsce bez wymiany podłoża to zwykle powtórka za rok. Metodyka ogrodów przydomowych mówi to samo szerzej: przy fytoftorozie i przy larwach opuchlaka usuwa się i pali całe rośliny.
• Upał po ulewach — sprawdź, czy któryś krzew nie odstaje od reszty · cze–lis

Objawy. Metodyka wymienia Phytophthora cryptogea i Ph. plurivora jako patogeny „wielu gatunków roślin, w tym bylin”, a wszystkie źródła zgodnie ostrzegają przed mokrym i ciężkim stanowiskiem dla jeżówki. Metodyka opisuje fytoftorozę jako chorobę rozwijającą się na bylinach znacznie szybciej niż na roślinach drzewiastych: pędy szarzeją lub brązowieją, choroba rozszerza się na całą roślinę, a u nasady, po usunięciu wierzchnich tkanek, widać brunatną zgniliznę przechodzącą na korzenie. Przy jeżówce obraz praktyczny to kępa, która wiosną nie odbija albo odbija tylko na obrzeżu, ma pusty, miękki środek i daje się wyjąć z ziemi bez oporu.

Profilaktyka

• Przepuszczalne, dobrze zdrenowane podłoże i uniesiona rabata — źródło szkółkarskie: jeżówki źle znoszą gleby mokre i gliniastą; metodyka: gleba ilasta jest nieprzepuszczalna dla wody i słabo napowietrzona, poprawia się ją dodatkiem piasku i kompostu PRZED posadzeniem roślin
• Nie sadzić ponownie tego samego gatunku w miejscu, w którym roślina padła — patogen jest glebowy i zostaje w ziemi; wymienić ziemię
• Metodyka: roślin porażonych przez patogeny z rodzajów Phytophthora, Fusarium, Verticillium i Sclerotinia NIE WOLNO kompostować
• Metodyka: przy chorobach glebowych usuwa się i pali całe rośliny, nie pojedyncze liście
• Przed założeniem rabaty można wysiać jako poplon gorczycę lub grykę — metodyka podaje, że ograniczają występowanie patogenów z rodzajów Phytophthora i Fusarium, a także rolnic i pędraków

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Zanim posadzisz — sprawdź, czy w tym miejscu nie stoi woda · mar–maj — Jeżówka purpurowa przegrywa na działce najczęściej nie z suszą, tylko z mokrą, ciężką ziemią — i to zimą, kiedy nikt na nią nie patrzy. Źródło szkółkarskie mówi o jeżówkach wprost: wymagają „gleb przepuszczalnych, dobrze zdrenowanych, od lekkich do średniociężkich, obojętnych lub zasadowych (6,5–7,2)”, mogą rosnąć na glebach piaszczystych wzbogaconych kompostem, ale „źle znoszą gleby mokre i gliniastą”. Metodyka opisuje glebę ilastą jako „nieprzepuszczalną dla wody, słabo napowietrzoną” i każe poprawiać ją PRZED posadzeniem, bo później jest już za późno. To samo podłoże decyduje o zagrożeniu fytoftorozą, którą metodyka wymienia jako chorobę wielu gatunków bylin.
• Zimowy deszcz na zmarzniętej ziemi — sprawdź, czy woda odchodzi · sty, lut, mar, lis, gru

Fytoftoroza (zgnilizna podstawy pnia i korzeni) Phytophthora cinnamomi, Phytophthora cryptogea, Phytophthora plurivora

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Choroba pojawia się na pojedynczych roślinach lub placowo. Igły najpierw są chlorotyczne, potem jasnozielone, żółkną, brązowieją i zamierają. Przy podstawie pnia rozwija się brązowa nekroza sięgająca nawet 20 cm nad ziemię — najlepiej widoczna po zdrapaniu zewnętrznych warstw kory, bo zdrowe drewno jest jasne. System korzeniowy słabo rozwinięty, korzenie zbrązowiałe i rozpadające się przy pociągnięciu. Porażone rośliny obumierają.

Profilaktyka

• Z nasadzeń usuwać chore rośliny wraz z bryłą korzeniową i palić
• Podłoże do sadzenia wykorzystywać jednokrotnie; nie sadzić w miejscu, w którym w poprzednim sezonie rosła chora roślina
• Do podlewania używać wody z pewnych źródeł — nie ze stawów, rowów melioracyjnych ani cieków wodnych
• Unikać stanowisk, na których stoi woda, i podłoży o dużej zawartości substancji organicznej utrzymujących wysoką wilgotność
• Nie sadzić roślin w zwarciu
• Kompostowana kora sosnowa ogranicza rozwój patogenów glebowych i zabezpiecza rośliny szczególnie podatne na fytoftorozę — ale razem z korą można wprowadzić opieńkę
• Okres zagrożenia to czerwiec i lipiec — wtedy stosuje się zabiegi zapobiegawcze; dla ogrodu przydomowego rejestr dopuszcza tu m.in. środki z propamokarbem i fosetylem oraz biologiczny z Pythium oligandrum
• Warunki 25–27°C i wysoka wilgotność pochodzą z tabeli warunków infekcji w metodyce świerka, nie z programu jodły

W kalendarzu rośliny

• Czerwiec i lipiec — okres zagrożenia fytoftorozą · cze–lip

Fytoftoroza (zgnilizna podstawy pnia i korzeni) Phytophthora cambivora

Objawy. Metodyka wymienia klon jako jeden z przykładowych żywicieli Phytophthora cambivora w tabeli patogenów glebowych („drzewa i krzewy liściaste np. irga, klon, kasztanowiec”). Z opisu grupy: patogeny glebowe atakują korzenie i podstawę pędu, powodując ich zgniliznę, a nadziemnym objawem jest stopniowe zamieranie rośliny — słabszy przyrost, drobniejsze i jaśniejsze liście, więdnięcie mimo wilgotnej gleby, wysięki i nekrozy u podstawy pnia. Objawy z góry są nieswoiste i łatwo je pomylić z werticiliozą albo ze skutkami przesuszenia; rozstrzyga oględziny podstawy pnia i korzeni.

Profilaktyka

• Niesadzenie w miejscach podmokłych i w zastoiskach wody
• Zapewnienie przepuszczalnego podłoża i odpływu wody, zwłaszcza przy klonie palmowym, dla którego źródło wymaga gleby przepuszczalnej
• Nieusypywanie ściółki ani ziemi wałem przy szyi korzeniowej i podstawie pnia
• Zakup zdrowego materiału — patogeny korzeniowe najłatwiej wnieść na działkę razem z rośliną w pojemniku

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

Phytophthora sp.

Objawy. Pędy szarzeją albo brązowieją, zaczynając od części krzewinki, a choroba stopniowo obejmuje całą roślinę. Przy nasadzie pędu pod korą widać brązową zgniliznę.

Profilaktyka

• Stanowisko przewiewne — lawenda potrzebuje ruchu powietrza
• Nie sadź w zagłębieniach terenu ani w miejscach wilgotnych i zbyt osłoniętych od wiatru
• Ciężką, gliniastą glebę przed sadzeniem rozluźnij piaskiem i dobrze rozłożonym kompostem
• Odczyn gleby obojętny do zasadowego (program: pH 6,5–7,5 we wstępie, „zasadowy” w metodach niechemicznych)
• Nie utrzymuj ziemi stale mokrej — na plantacji program dopuszcza wilgotność najwyżej 45% pojemności polowej

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Lawendzie daj pełne słońce i lekką, przepuszczalną ziemię — Program ochrony stawia stanowisko na pierwszym miejscu: w miejscu wilgotnym, ciasnym albo osłoniętym od wiatru i na ciężkiej glebie lawenda choruje na choroby grzybowe, na które nie ma zarejestrowanych środków.
• Podlewaj tylko w pierwszym roku po posadzeniu — Lawenda nie potrzebuje wilgotnej ziemi — wyjątkiem jest pierwszy rok, gdy się ukorzenia. Stale mokra ziemia sprzyja fytoftorozie i zgorzeli.

Phytophthora citrophthora

Objawy. Na krzewach liściastych choroba rozwija się dłużej niż na iglakach i bylinach. U nasady pnia pojawiają się ciemnobrunatne plamy, zwykle po jednej jego stronie, rozszerzające się nieregularnie lub stożkowo ku górze; na plamach często bursztynowe krople cieczy. Po usunięciu kory u nasady widać brązową zgniliznę sięgającą nawet 20 cm nad podłoże i schodzącą na korzenie. Krzew zamiera stopniowo, zwykle pojedynczo w nasadzeniu.

Profilaktyka

• Usuwanie i palenie całych porażonych roślin razem z bryłą korzeniową; nie kompostować
• Wymiana ziemi w dołku przed dosadzeniem — patogen przeżywa w podłożu kilka lat bez rośliny żywicielskiej
• Kompostowana kora sosnowa zabezpiecza rośliny przed infekcją przez grzyby glebowe
• Wysianie i przekopanie gorczycy lub gryki przed sadzeniem ogranicza występowanie patogenów z rodzaju Phytophthora
• Zakup zdrowych roślin i sprawdzenie szyjki korzeniowej przed posadzeniem

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Zamierający krzew z brunatną plamą u nasady — usuń go razem z ziemią

Fytoftoroza (zgnilizna podstawy pnia i korzeni) Phytophthora plurivora

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Objawy zaczynają się na części pędów, które szarzeją lub brązowieją, po czym choroba rozszerza się stopniowo na całą roślinę. U nasady pnia, po niewielkim usunięciu kory, widać brązową zgniliznę sięgającą nawet 20 cm nad podłoże oraz obejmującą korzenie. Na pniu pojawiają się ciemnobrunatne plamy, często z bursztynowymi kroplami cieczy; plamy występują zwykle po jednej stronie pnia i rozszerzają się nieregularnie lub stożkowato ku górze. Porażone rośliny obumierają — choroby się nie leczy.

Profilaktyka

• Usuwać z nasadzeń chore rośliny — w przypadku fytoftorozy usuwa się i pali całą roślinę, nie tylko porażoną część
• Sadzić do świeżo przygotowanego podłoża; podłoże do sadzenia wykorzystywać jednokrotnie
• Kupować tylko zdrowy materiał — patogen bywa wnoszony z rośliną i z jej podłożem
• Unikać stanowisk, na których stoi woda; zarodniki Phytophthora mają wici i przemieszczają się aktywnie w środowisku wodnym
• Nie podlewać wodą z okolicznych stawów i cieków — zakażona woda do podlewania jest jednym z wymienianych źródeł infekcji
• Ściółkowanie kompostowaną korą sosnową ogranicza rozwój patogenów glebowych i zabezpiecza rośliny przed infekcją, ale wnosi ryzyko opieńki miodowej
• Program dopuszcza zabiegi zapobiegawcze w okresie zagrożenia; dla ogrodu przydomowego rejestr dopuszcza tu m.in. środki z propamokarbem i fosetylem oraz biopreparat z Pythium oligandrum

W kalendarzu rośliny

• Przy zakupie obejrzyj korzenie i pędy, zanim zapłacisz — Fytoftoroza i zgorzel zgnilakowa wchodzą na działkę najczęściej z kupioną rośliną albo z jej podłożem, a nie z powietrza. Metodyka ogrodów przydomowych stawia zakup zdrowego materiału na pierwszym miejscu higieny fitosanitarnej — chorego modrzewia nie da się już wyleczyć, można go tylko usunąć i spalić.
• Ściółkuj korowanym podłożem — ale wiedz, co wnosisz · mar–kwi — Kompostowana kora sosnowa nie tylko trzyma wilgoć i tłumi chwasty. Metodyka ogrodów przydomowych podaje ją wprost jako komponent ograniczający rozwój patogenów glebowych i zabezpieczający rośliny przed infekcją grzybami glebowymi, w tym fytoftorozą. Ta sama metodyka od razu dodaje ostrzeżenie: z korą można wnieść do gleby opieńkę miodową. Warto o tym wiedzieć przed rozsypaniem, a nie po.
• Upał po ulewach — sprawdź podstawę pnia

Fytoftoroza (zgnilizna podstawy pędu i korzeni)

Objawy. Choroba wielu gatunków bylin oraz roślin iglastych i liściastych. Objawy widoczne początkowo na części pędów, które szarzeją lub brązowieją, następnie choroba rozszerza się stopniowo na całą roślinę. U nasady, po niewielkim usunięciu kory, widać brązową zgniliznę rozszerzającą się nawet do 20 cm nad podłożem oraz na korzenie. Na bylinach rozwój choroby jest znacznie szybszy niż na roślinach liściastych. U orlika obraz nakłada się na typowy dla niego objaw nadmiaru wody: przy nadmiernej wilgoci podłoża korzenie szybko brązowieją i zamierają.

Profilaktyka

• Przepuszczalna gleba i brak zastoisk wody — to najważniejsze zalecenie dla orlika, który przy nadmiernej wilgoci podłoża traci korzenie
• Zakup zdrowych roślin: korzenie mają być liczne i jasno zabarwione, a przy przesuwaniu między palcami warstwa korowa nie powinna się od nich oddzielać
• Usuwanie i niszczenie całych porażonych roślin; nie kompostować roślin porażonych przez Phytophthora, Fusarium, Verticillium i Sclerotinia
• Przedplon z gorczycy lub gryki przekopany przed sadzeniem ogranicza w glebie patogeny z rodzajów Phytophthora i Fusarium

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

Phytophthora cactorum, P. citrophthora

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Dolne, najstarsze liście więdną, żółkną i opadają, choć gleba jest wilgotna. Przy podstawie pędu widoczna zgnilizna tkanek; nekroza rozszerza się w górę pędu oraz na korzenie. Chore rośliny stopniowo obumierają. Objawy łatwo pomylić z zalaniem lub innymi chorobami odglebowymi — pewna diagnoza wymaga analizy laboratoryjnej.

Profilaktyka

• Nie sadzić na podłożach o słabym drenażu, często zalewanych
• Wysoka wilgotność podłoża oraz duża zawartość substancji organicznej sprzyjają chorobie
• Wodę do podlewania brać z pewnych źródeł (studnia głębinowa, wodociąg), nie ze stawu ani rowu
• Sadzić wyłącznie zdrowy materiał; chore rośliny usuwać i niszczyć
• Wybierać gatunki i odmiany odporne lub tolerancyjne — jabłoń i jarząb są bardzo podatne
• Do infekcji dochodzi głównie od czerwca do sierpnia, gdy wzrasta temperatura podłoża
• Optimum rozwoju patogena to ok. 25°C, choć rozwija się w zakresie 5–35°C
• Reagować przy 1–3% roślin z objawami; przy pierwszych objawach kilkakrotne opryski co 7–10 dni, przemiennie fungicydami z różnych grup
• Formy przetrwalnikowe (oospory, chlamydospory) przeżywają w glebie kilka lat — po wypadzie nie sadzić w to samo miejsce

W kalendarzu rośliny

• Lato — sprawdzaj, czy drzewo nie więdnie od dołu · cze–sie

Fytoftoroza (zgnilizna podstawy pędu i korzeni)

Objawy. Choroba bylin, roślin iglastych i liściastych. Objawy widoczne początkowo na części pędów, które szarzeją lub brązowieją, następnie choroba rozszerza się stopniowo na całą roślinę. U nasady, po niewielkim usunięciu kory, widać brązową zgniliznę rozszerzającą się nawet do 20 cm nad podłożem oraz na korzenie. Na bylinach rozwój choroby jest znacznie szybszy niż na roślinach liściastych.

Profilaktyka

• Przepuszczalna gleba i brak zastoisk wody — piwonia gnije w podłożu stale przewilgoconym
• Zakup zdrowych roślin: korzenie mają być liczne i jasno zabarwione, a przy przesuwaniu między palcami warstwa korowa nie powinna się od nich oddzielać; pod korą szyjki korzeniowej ma być białe drewno
• Usuwanie i niszczenie całych porażonych roślin; nie kompostować roślin porażonych przez Phytophthora, Fusarium, Verticillium i Sclerotinia
• Przedplon z gorczycy lub gryki przekopany przed sadzeniem ogranicza w glebie patogeny z rodzajów Phytophthora i Fusarium

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

Phytophthora cryptogea, Ph. nicotianae var. nicotianae

Objawy. Metodyka opisuje fytoftorozę jako chorobę występującą m.in. na bylinach, u których rozwija się znacznie szybciej niż na roślinach drzewiastych: pędy szarzeją lub brązowieją, choroba stopniowo rozszerza się na całą roślinę, a u nasady, po usunięciu wierzchnich tkanek, widać brunatną zgniliznę przechodzącą na korzenie. Przy rojniku obraz praktyczny to pojedyncze rozety, które bledną, wiotczeją i dają się wyjąć bez oporu, z brunatną, mokrą zgnilizną przy podstawie.

Profilaktyka

• Z nasadzeń usuwać chore rośliny (program ochrony)
• Podłoże do sadzenia wykorzystywać jednokrotnie — zalecenie z produkcji pojemnikowej; na działce oznacza to wymianę ziemi w miejscu po roślinie, która padła
• Zalecenie „po każdym cyklu produkcji dezynfekować pomieszczenia” dotyczy szkółki i na działce nie ma zastosowania
• Patogen jest glebowy i wraca w to samo miejsce — najskuteczniejszą obroną jest przepuszczalne, ubogie podłoże, uniesiona rabata i brak wody stojącej przy rozetach
• Metodyka: roślin porażonych przez patogeny z rodzajów Phytophthora, Fusarium, Verticillium i Sclerotinia NIE WOLNO kompostować
• Metodyka: w przypadku chorób glebowych takich jak fytoftoroza usuwa się i pali całe rośliny, nie pojedyncze liście
• Program ochrony podaje termin działania: „środek stosować wiosną po zauważeniu pierwszych objawów” — stąd wiosenna lustracja podstaw rozet jest zabiegiem kluczowym

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Zanim posadzisz rojnik — zrób podłoże, które nie trzyma wody · mar–maj — Rojnik ginie na działce prawie wyłącznie od wody stojącej przy rozetach, a wszystkie trzy najgroźniejsze choroby z programu ochrony (fytoftoroza, zgnilizna sadzonek i szara pleśń) mają ten sam mechanizm. Metodyka opisuje zgorzel zgnilakowa wprost: „choroba rozwija się przy wysokiej wilgotności podłoża i przy dużych wahaniach temperatury”, a gleba ilasta jest w niej scharakteryzowana jako „nieprzepuszczalna dla wody, słabo napowietrzona”. To jest ten jeden zabieg, którego nie da się nadrobić później — po posadzeniu podłoża już nie zmienisz.
• Sadź tylko zdrowe rozety, w pełnym słońcu i z odstępem · kwi–wrz — Program ochrony rojnika przy trzech z czterech chorób powtarza to samo zalecenie: „sadzonki pobierać tylko ze zdrowych roślin”. Patogeny korzeniowe wchodzą do ogrodu z materiałem, a nie z powietrza — raz wniesiona fytoftora zostaje w ziemi. Przy szarej pleśni program dodaje drugi warunek: „nie dopuszczać do zbyt dużego zagęszczenia roślin”, a metodyka tłumaczy dlaczego — zagęszczenie podnosi wilgotność wokół roślin i daje rośliny „słabe, wiotkie i podatne na choroby oraz szkodniki”.
• Po zimie przejrzyj kępę i wyjmij rozety, które zgniły · mar–kwi
• Wiosną sprawdź podstawy rozet — tam zaczyna się fytoftoroza · mar–sie

Objawy. Metodyka opisuje fytoftorozę jako chorobę występującą m.in. na bylinach, u których rozwija się znacznie szybciej niż na roślinach drzewiastych: pędy szarzeją lub brązowieją, choroba rozszerza się stopniowo na całą roślinę, a u nasady, po usunięciu wierzchnich tkanek, widać brunatną zgniliznę przechodzącą na korzenie. Przy rozchodniku obraz praktyczny to pojedyncze pędy albo cały fragment kobierca, które bledną, wiotczeją i dają się wyjąć bez oporu mimo dostatku wody, z brunatną, mokrą zgnilizną przy podstawie.

Profilaktyka

• Patogen jest glebowy i wraca w to samo miejsce — najskuteczniejszą obroną jest przepuszczalne, ubogie podłoże, uniesiona rabata i brak wody stojącej przy podstawie pędów
• Metodyka: roślin porażonych przez patogeny z rodzajów Phytophthora, Fusarium, Verticillium i Sclerotinia NIE WOLNO kompostować
• Metodyka: w przypadku chorób glebowych takich jak fytoftoroza usuwa się i pali całe rośliny, nie pojedyncze liście
• Przy zakupie oglądać system korzeniowy — korzenie mają być liczne i jasne, a warstwa korowa nie powinna schodzić przy przesuwaniu między palcami
• Przy roślinach trwałych metodyka zaleca „przynajmniej wymianę gleby w zasięgu systemu korzeniowego” — po wypadnięciu rośliny nie sadzić nowej w to samo, niewymienione podłoże
• Wysiew gorczycy lub gryki przed założeniem nasadzenia ogranicza według metodyki występowanie patogenów z rodzajów Phytophthora i Fusarium

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Sadź tylko zdrowe rośliny, płytko i z zapasem miejsca · kwi–wrz — Patogeny korzeniowe wchodzą do ogrodu z materiałem roślinnym, a nie z powietrza — raz wniesiona fytoftora zostaje w ziemi na lata. Metodyka poświęca temu osobny rozdział o higienie fitosanitarnej i zaleca oglądanie systemu korzeniowego przy każdym zakupie. Drugi powód dotyczy rozstawy: metodyka ostrzega, że „zbyt dużo roślin rosnących razem powoduje, że rośliny są słabe, wiotkie i podatne na choroby oraz szkodniki”, a zagęszczenie utrzymuje wokół nich wilgoć. Rozchodnik i tak zarasta wolne miejsce w dwa sezony, więc sadzenie gęsto niczego nie przyspiesza, a tworzy warunki dla szarej pleśni.
• Wyrywaj i wynoś porażone pędy i liście, gdy tylko je zobaczysz · maj–lis — To najskuteczniejsza rzecz, jaką działkowiec może zrobić przy rozchodniku, bo w ozdobnych nie chodzi o plon, tylko o wygląd, a wygląd psuje się od pojedynczych ognisk. Metodyka poświęca temu osobny podrozdział: po stwierdzeniu chorób lub szkodników należy wycinać i palić silnie porażone pędy, usuwać pojedyncze chore liście, a „w przypadku chorób glebowych takich jak fytoftoroza […] usuwamy i palimy całe rośliny”. Jest tam też twarde ograniczenie: roślin porażonych przez patogeny z rodzajów Fusarium, Verticillium, Sclerotinia i Phytophthora NIE WOLNO kompostować.
• Wiosną sprawdzaj podstawy pędów — tam zaczyna się fytoftoroza · mar–lip

Fytoftoroza (zgnilizna podstawy pędu i korzeni)

Objawy. Choroba bylin, roślin iglastych i liściastych (tab. 4); metodyka wymienia przy obu sprawcach „wiele gatunków bylin”. Objawy widoczne początkowo na części pędów, które szarzeją lub brązowieją, następnie choroba rozszerza się stopniowo na całą roślinę. U nasady, po niewielkim usunięciu kory, widać brązową zgniliznę rozszerzającą się nawet do 20 cm nad podłożem oraz na korzenie. Na bylinach rozwój choroby jest znacznie szybszy niż na roślinach liściastych. Przy rutewce ryzyko rośnie tam, gdzie próba zapewnienia jej wilgoci kończy się zastoiskiem wody.

Profilaktyka

• Przepuszczalna gleba i brak zastoisk wody — rutewka wymaga wilgoci, ale nie znosi stale przemoczonego podłoża
• Zakup zdrowych roślin: korzenie mają być liczne i jasno zabarwione, a przy przesuwaniu między palcami warstwa korowa nie powinna się od nich oddzielać; pod korą szyjki korzeniowej ma być białe drewno
• Usuwanie i niszczenie całych porażonych roślin wraz z ziemią z bryły; nie kompostować roślin porażonych przez Phytophthora, Fusarium, Verticillium i Sclerotinia
• Niesadzenie tego samego gatunku w to samo miejsce — w glebie mogą być nagromadzone patogeny niszczące system korzeniowy
• Przedplon z gorczycy lub gryki przekopany przed sadzeniem ogranicza w glebie patogeny z rodzajów Phytophthora i Fusarium

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Przy podziale obejrzyj korzenie i kłącze — zdrowe sadź, brązowe wyrzuć · kwi–maj

Fytoftoroza (zgnilizna podstawy pnia i korzeni) Phytophthora plurivora, Phytophthora spp.

Objawy. Metodyka wymienia sosnę wśród roślin szczególnie podatnych na fytoftorozę (obok cyprysika i różanecznika), a Phytophthora plurivora opisuje jako patogena wielu gatunków bylin oraz roślin iglastych i liściastych, „w tym sosny”. Objawy zaczynają się na części pędów, które szarzeją lub brązowieją, po czym choroba obejmuje całą roślinę. U nasady, po niewielkim usunięciu kory, widać brązową zgniliznę rozszerzającą się nawet do 20 cm nad podłożem oraz na korzenie. Porażone rośliny obumierają.

Profilaktyka

• Unikać podłoży o dużej zawartości substancji organicznej i wysokiej wilgotności oraz stanowisk, gdzie po deszczu stoi woda
• Kupować wyłącznie zdrowe rośliny — przy zakupie sprawdzać korzenie i szyjkę korzeniową; patogen bywa wnoszony na innych roślinach iglastych, wrzosowatych i bylinach
• Nie podlewać wodą ze stawów i cieków wodnych — zarodniki pływkowe rozprzestrzeniają się w wodzie
• Chore rośliny usuwać wraz z korzeniami i palić; nie sadzić w to miejsce kolejnego iglaka
• Kompostowana kora sosnowa dodana do gleby ogranicza rozwój patogenów glebowych i zabezpiecza przed infekcją rośliny szczególnie podatne na fytoftorozę — ale niesie ryzyko wprowadzenia opieńki miodowej

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Przy zakupie obejrzyj bryłę korzeniową i pędy — Metodyka poświęca temu osobny podrozdział: to najtańszy moment, żeby nie wpuścić na działkę czerwców, przędziorków i ochojników, a przede wszystkim fytoftorozy, na którą sosna jest wymieniona jako gatunek szczególnie podatny. Choroba korzeni kupiona razem z rośliną zostaje w ziemi na lata.
• Sosna z żółknącymi igłami po mokrym sezonie — sprawdź podstawę pnia

Fytoftoroza (zgnilizna podstawy pnia i korzeni) Phytophthora citrophthora, Phytophthora plurivora

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Choroba pojawia się na pojedynczych roślinach lub placowo. Igły najpierw chlorotyczne, potem jasnozielone, żółkną, brązowieją i zamierają. Przy podstawie pędu brązowa nekroza rozprzestrzeniająca się do góry — najlepiej widoczna na drewnie po zdrapaniu zewnętrznych tkanek kory (zdrowe drewno jest jasne). System korzeniowy słabo rozwinięty, korzenie zbrązowiałe, obumarłe, rozpadające się przy pociągnięciu. Porażone rośliny obumierają.

Profilaktyka

• Do infekcji dochodzi w czerwcu–sierpniu, gdy rośnie temperatura podłoża
• Chore rośliny usuwać i niszczyć; patogen bez rośliny żywicielskiej przeżywa w podłożu kilka lat
• Sadzić tylko zdrowy materiał — patogen bywa wnoszony na innych roślinach iglastych, wrzosowatych i bylinach
• Unikać podłoży o dużej zawartości substancji organicznej i wysokiej wilgotności oraz stanowisk, gdzie stoi woda
• Nie podlewać wodą z okolicznych stawów i cieków wodnych
• Nie sadzić w zwarciu — zagęszczenie roślin nasila objawy
• Przy pierwszych objawach: opryskiwanie środkiem dopuszczonym do stosowania amatorskiego przeciw fytoftorozie — dawka i odstęp z etykiety

W kalendarzu rośliny

• Lato po ulewach — sprawdź, czy to nie fytoftoroza · cze–sie

Objawy. Choroba bylin. Metodyka (tab. 4, s. 57) podaje Phytophthora cryptogea jako sprawcę występującego na „wielu gatunkach roślin, w tym bylinach”, a Ph. plurivora na „wielu gatunkach bylin”. Obraz praktyczny: pojedyncze pędy i całe kępy więdną mimo wilgotnej gleby, szarzeją lub brązowieją, a u nasady, po zdjęciu wierzchnich tkanek, widać brunatną zgniliznę przechodzącą na korzenie i kłącza.

Profilaktyka

• Nie sadzić zawilca w miejscu, gdzie po deszczu stoi woda; przy glebie ciężkiej wymieszać ją przed sadzeniem z piaskiem i kompostem (metodyka, przygotowanie gleby)
• Metodyka: w przypadku chorób glebowych takich jak fytoftoroza usuwa się i pali CAŁE rośliny, nie pojedyncze liście; na terenie ROD zamiast palenia — worek i odpady zielone
• Metodyka: roślin porażonych przez patogeny z rodzajów Phytophthora, Fusarium, Verticillium i Sclerotinia NIE WOLNO kompostować
• Metodyka: kompostowana kora sosnowa jest komponentem ograniczającym rozwój patogenów w glebie i zabezpieczającym rośliny przed infekcją przez grzyby glebowe — dodatkowy argument za ściółkowaniem korą; z zastrzeżeniem, że z korą można wprowadzić opieńkę miodową
• Metodyka: wysiew gorczycy lub gryki przed założeniem nasadzenia ogranicza występowanie patogenów z rodzajów Phytophthora i Fusarium
• Nie sadzić ponownie tego samego gatunku w miejscu, w którym rośliny wypadły — patogen zostaje w glebie; wymienić ziemię w zasięgu systemu korzeniowego

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.