Werticilioza

Werticilioza (więdnięcie naczyniowe) Verticillium albo-atrum

Objawy. Dolne liście na pojedynczych pędach stają się jasnozielone, potem żółkną, brązowieją i opadają; objawy przesuwają się stopniowo ku wierzchołkowi. Charakterystyczne: więdnięcie nasila się w upalne dni, a po chłodnej nocy chwilowo ustępuje. Na przekroju pędu widać pierścień zbrązowiałych wiązek przewodzących. Pąki i kwiatostany są zdrobniałe i zdeformowane.

Profilaktyka

• Nie sadzić chryzantemy tam, gdzie w poprzednim sezonie występowała werticilioza — patogen przetrwa w podłożu wiele lat
• Chore rośliny usuwać i palić; dopuszcza się 1–3% roślin z objawami, ale muszą zostać usunięte
• Zdrowy materiał roślinny do zakładania nasadzenia
• Lustracja co 7 dni ze zwróceniem uwagi na dolne liście; najpierw odmiany podatne
• Choroba uwidacznia się szczególnie na roślinach po przebytych stresach (susza, przesadzenie, uszkodzenie korzeni)
• Grzyb rozwija się w podłożu w 12,5–25°C; wzrost temperatury do ok. 30°C hamuje jego rozwój
• Do infekcji dochodzi w czerwcu–sierpniu, gdy rośnie temperatura podłoża
• Można pomylić z fuzariozą naczyniową

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Chorą roślinę wyrwij i spal, nie lecz — Przy zgniliźnie twardzikowej, werticiliozie, fytoftorozie, guzowatości korzeni, bakteryjnym więdnięciu i obu chorobach wirusowych poradnik nie przewiduje leczenia — jedynym zaleceniem jest usunięcie i spalenie rośliny. Próg jest wszędzie ten sam: reaguj, gdy objawy ma 1–3% roślin, czyli na działce przy pierwszej chorej sztuce.

Wertycylioza drzew owocowych

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Stopniowe lub gwałtowne więdnięcie liści, na których tworzą się żółte plamy; potem liście brunatnieją i opadają. Więdną i zamierają całe konary lub drzewa. Więdnięcie widać zwłaszcza podczas suchej i upalnej pogody, gdy uszkodzone wiązki naczyniowe nie nadążają z wodą. Na poprzecznym przekroju zamierającej gałęzi drewno jest ciemnobrązowe. Na czereśni choroba występuje rzadko, głównie w młodych nasadzeniach.

Profilaktyka

• Dobór właściwego przedplonu — unikać miejsc po truskawkach, pomidorach, ziemniakach, ogórkach i kapustnych
• Zdrowy materiał nasadzeniowy
• Brak metod chemicznych

Werticilioza (więdnięcie naczyniowe)

Objawy. Liście na części rośliny, zwykle po jednej stronie, żółkną i zwisają na pędach. Od podstawy pnia w kierunku wierzchołka widoczna jest przebijająca się przez tkanki szarobrązowa, potem brunatniejąca smuga w drewnie. Porażona roślina zamiera stopniowo, niekiedy przez kilka do kilkunastu lat. Grzyb infekuje przez korzenie lub lekko uszkodzoną podstawę pędu, rozwija się wewnątrz wiązek przewodzących i tworzy w glebie liczne chlamydospory, „które mogą przeżyć nawet przez kilkanaście lat”. Metodyka wymienia dereń dwukrotnie: w tabeli patogenów glebowych („drzewa i krzewy, w tym dereń, klon i perukowiec”) oraz w rozdziale o doborze odpornych gatunków — werticilioza „pojawia się najczęściej na roślinach liściastych (klonach, perukowcu, dereniu, sumaku) i te gatunki roślin winny być poddane szczegółowym oględzinom w trakcie ich nabywania”. Metodyka odnotowuje, że choroba pojawia się w ciepłe, słoneczne lata.

Profilaktyka

• Oglądać rośliny przy zakupie — dereń należy do gatunków, które metodyka każe sprawdzać szczególnie dokładnie.
• Nie ranić podstawy pędów i korzeni przy odchwaszczaniu i pracach pielęgnacyjnych.
• Porażone pędy wycinać i palić, przy postępującym zamieraniu usunąć całą roślinę z korzeniami.
• W miejscu po roślinie porażonej nie sadzić ponownie derenia, klonu, perukowca ani sumaka.

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Posadź dereń w słońcu — i sprawdź, jakiego gatunku dotyczą wymagania glebowe · mar–maj — Metodyka daje cztery zasady, które ograniczają presję agrofagów bez chemii: nie sadzić roślin ozdobnych od strony lasu i zadrzewień miejskich, nie sadzić drzew i krzewów po trawniku ani po wieloletnich bobowatych, przed posadzeniem przekopać glebę i sprawdzić ją na szkodniki glebowe oraz — co dla derenia szczególnie ważne — obejrzeć roślinę już przy zakupie, bo werticilioza „pojawia się najczęściej na roślinach liściastych (klonach, perukowcu, dereniu, sumaku) i te gatunki roślin winny być poddane szczegółowym oględzinom w trakcie ich nabywania”. Wybór miejsca to jedyna decyzja, której później nie cofniesz.
• Odchwaszczaj ręcznie — herbicydy pod krzewami ozdobnymi odpadają · cze–sie — Metodyka stawia sprawę jasno: chwasty usuwa się regularnie ręcznie i ogranicza ściółkowaniem, a „stosowanie środków do zwalczania chwastów w nasadzeniach roślin ozdobnych jest niewskazane z uwagi na brak selektywności wśród dostępnych preparatów”. Silne zachwaszczenie, zwłaszcza perzem, sprzyja też szkodnikom glebowym, a gęsty chwast wokół krzewu podnosi wilgotność i pomaga plamistościom.
• Pędy więdną po jednej stronie krzewu — sprawdź drewno na smugę

Werticilioza (więdnięcie naczyniowe)

Objawy. Pierwsze objawy pojawiają się na liściach, zwykle PO JEDNEJ STRONIE rośliny: liście żółkną i zwisają na pędach. Od podstawy pnia w kierunku wierzchołka widoczna jest przebijająca się przez tkanki szarobrązowa, potem brunatniejąca smuga. Na przekroju porażonego pędu widoczne są brązowe przebarwienia w wiązkach przewodzących. Porażone drzewo zamiera stopniowo i trwa to niekiedy kilka do kilkunastu lat. Podobne objawy występują na perukowcu, dereniu i innych krzewach liściastych.

Profilaktyka

• Szczegółowe oględziny roślin w trakcie NABYWANIA — metodyka wskazuje klony imiennie jako gatunki, które trzeba obejrzeć przy zakupie, bo werticilioza występuje na nich najczęściej
• Unikanie ranienia podstawy pnia i korzeni (kosiarka, podkaszarka, szpadel) — grzyb infekuje rośliny przez korzenie lub lekko uszkodzoną podstawę pędu
• Wycinanie i palenie porażonych pędów, cięcie poniżej miejsca nekrozy, nad silnym bocznym odgałęzieniem
• Nieprzenawożanie azotem — nadmiar azotu daje tkanki wiotkie, bardziej podatne na patogeny
• Niesadzenie w miejscu po porażonej roślinie kolejnego klonu, derenia, perukowca ani sumaku — grzyb tworzy liczne chlamydospory, które mogą przeżyć w glebie nawet przez kilkanaście lat
• Brak zabiegu leczącego dostępnego działkowcowi — postępowanie ogranicza się do profilaktyki i usuwania porażonych części

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Kupując klon, obejrzyj go pod kątem werticiliozy — metodyka wskazuje ten gatunek imiennie — To rzadki przypadek, w którym metodyka mówi o klonie wprost i formułuje zalecenie, a nie tylko wymienia go w tabeli: werticilioza pojawia się najczęściej na roślinach liściastych — „klonach, perukowcu, dereniu, sumaku” — i te gatunki roślin winny być poddane szczegółowym oględzinom w trakcie ich NABYWANIA. Powód jest brutalnie prosty: sprawca (Verticillium dahliae) infekuje roślinę przez korzenie lub lekko uszkodzoną podstawę pędu, tworzy chlamydospory, które przeżywają w glebie nawet kilkanaście lat, i nie ma na niego zabiegu ratunkowego. Choroba, którą wniesiesz na działkę w doniczce, zostaje w tym miejscu na lata także po usunięciu drzewa.
• Jedna strona korony żółknie i zamiera — sprawdź, czy to nie werticilioza

Wertycylioza maliny

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Pędy więdną i zamierają mimo wilgotnej gleby, często jednostronnie; liście żółkną od dołu. Na przekroju pędu widoczne brązowe przebarwienie wiązek przewodzących.

Profilaktyka

• Nie sadzić po ziemniakach, pomidorach, papryce i truskawce
• Zdrowe, kwalifikowane sadzonki
• Brak skutecznej ochrony chemicznej w trakcie uprawy — liczy się wybór stanowiska

Werticilioza papryki

Objawy. Choroba naczyniowa o długim okresie inkubacji — objawy zwykle tuż przed zbiorami albo w pełni owocowania. Rośliny najpierw więdną przejściowo, potem trwale, często tylko z jednej strony; liście od dołu żółkną, więdną i opadają, na brzegach i między nerwami suche, brunatniejące nekrozy. Owoce są drobne. Na przekroju pędu i ogonków brązowe wiązki przewodzące.

Profilaktyka

• Optimum rozwoju 16–24 °C; zakażenie gleby sięga nawet 1 m, mikrosklerocja przeżywają wiele lat
• Sprzyjają lekkie gleby, niedobór wapnia i nadmiar azotu
• Badanie gleby na mikrosklerocja przed sadzeniem pozwala ocenić ryzyko
• Rozsada ze zdrowych, zaprawionych nasion; gleba wolna od patogenów
• Wcześnie usuwać więdnące rośliny, dezynfekować narzędzia, usuwać resztki
• Patogen roznosi się z deszczem, glebą i narzędziami; zarejestrowanych środków nie ma

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

Werticilioza (więdnięcie naczyniowe) Verticillium dahliae, V. albo-atrum

Objawy. Liście na części rośliny, zwykle po jednej stronie, żółkną i zwisają; czasem więdną nagle bez wcześniejszego żółknięcia. Na skośnym przekroju pędu widać przebarwione, brązowe drewno. Krzew zamiera stopniowo, nieraz przez wiele lat; bywa, że po jednym sezonie objawów wraca do zdrowia. Grzyb wnika przez korzenie albo uszkodzoną podstawę pędu i przeżywa w glebie kilkanaście lat.

Profilaktyka

• Dokładne oględziny krzewu przy zakupie
• Nie sadzić perukowca, klonu, derenia ani sumaka tam, gdzie rośliny zamarły od werticiliozy
• Podlewanie krzewu z objawami co 10–14 dni w okresach suszy
• Martwe pędy wycinać poniżej przebarwionego drewna, narzędzia przecierać alkoholem; chorego drewna nie używać jako ściółki

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Perukowca kupuj po dokładnych oględzinach — to jeden z krzewów najczęściej chorujących na werticiliozę — Werticilioza atakuje przede wszystkim krzewy i drzewa liściaste, a perukowiec jest wśród nich wymieniany z nazwy. Grzyb siedzi w korzeniach i glebie, więc najłatwiej wnieść go do ogrodu razem z sadzonką.
• Pędy więdną po jednej stronie krzewu — sprawdź drewno — Werticilioza zatyka naczynia; liście więdną mimo wilgotnej ziemi, zwykle najpierw na części krzewu. Leczenia nie ma, ale pojedynczy chory pęd nie zawsze oznacza koniec rośliny.

Werticilioza (więdnięcie naczyniowe) Verticillium dahliae, V. albo-atrum

Objawy. Liście na jednej lub kilku gałązkach nagle więdną, czasem wcześniej żółkną; objaw obejmuje potem całą gałąź albo koronę. Na skośnym przekroju pędu widać przebarwione, zwykle brązowe drewno. U drzew i krzewów objawy na liściach pojawiają się w obserwacjach z USA najczęściej od początku lipca. Zamieranie postępuje latami, a drzewo z pojedynczą chorą gałęzią bywa w stanie wyzdrowieć; nawrotów nie da się przewidzieć. Grzyb żyje w glebie wiele lat i wnika przez korzenie.

Profilaktyka

• Nie sadzić surmii w miejscu, gdzie rośliny zamarły od werticiliozy
• Podlewanie drzewa z objawami co 10–14 dni w okresach suszy
• Martwe gałęzie wycinać poniżej przebarwionego drewna, a narzędzia przecierać alkoholem
• Chorego drewna nie używać jako ściółki

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Przy zakupie obejrzyj korzenie i wybierz miejsce bez historii więdnięcia — Z rośliną w pojemniku najłatwiej wnieść do ogrodu choroby i szkodniki, a surmia należy do drzew podatnych na werticiliozę, której grzyb żyje w glebie latami.
• Liście na jednej gałęzi nagle więdną — sprawdź drewno — Werticilioza zatyka naczynia drewna; porażona gałąź więdnie mimo wilgotnej ziemi. Leczenia nie ma, ale drzewo z pojedynczą chorą gałęzią bywa w stanie wyzdrowieć.

Werticilioza truskawki

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Rośliny więdną i zamierają mimo wilgotnej gleby; starsze liście brązowieją od brzegów, roślina jakby przysiada.

Profilaktyka

• Nie sadzić po pomidorach, ziemniakach, papryce, ogórkach i kapustnych
• Dobre przedplony: zboża, trawy, kukurydza, marchew, fasola, cebula, seler
• Zdrowe, kwalifikowane sadzonki

W kalendarzu rośliny

• Zimą zaplanuj nową grządkę i zamów sadzonki · sty, lut, gru — Najgroźniejsze choroby truskawki — werticilioza, zgnilizna korony i czerwona zgnilizna korzeni — rozstrzygają się przy wyborze stanowiska, przedplonu i sadzonek, a nie później opryskami. Zimą jest na to czas i jest jeszcze wybór odmian.

Werticilioza (więdnięcie naczyniowe) Verticillium dahliae, Verticillium albo-atrum

Objawy. Grzyby glebowe zdolne do infekowania bardzo wielu roślin żywicielskich; największe szkody obserwuje się na klonach, ale infekowane mogą być również inne drzewa, w tym wiązy. Objawy występują w postaci ostrej — nagłe więdnięcie liści, które brązowieją i w takiej formie pozostają na drzewie — albo przewlekłej, widocznej jako postępujące odbarwianie się liści od brzegów; ta druga jest szczególnie trudna do interpretacji, bo podobnie wyglądają liczne zaburzenia fizjologiczne. Cechą, która w dużym stopniu pozwala zdiagnozować chorobę, jest zbrunatnienie wewnętrznych pierścieni drewna, najlepiej widoczne na przekroju poprzecznym pędów; przebarwienie może obejmować jedną lub kilka warstw drewna i mieć postać regularnego pierścienia albo promieniście rozmieszczonych punkcików. Źródłem infekcji są mikrosklerocja — twory przetrwalnikowe zdolne zalegać w glebie na głębokości do 1 m przez 12–15 lat; strzępki przenikają przez korę młodych korzeni i grzyb wrasta do naczyń. Przy wiązie werticilioza jest przede wszystkim rozpoznaniem różnicowym dla grafiozy: daje bardzo podobny obraz, a postępowanie jest zupełnie inne.

Profilaktyka

• Przy jednorocznej infekcji, która nie zawsze prowadzi do zamierania, można usunąć zainfekowane podłoże wokół drzew na głębokości 20–30 cm i zastąpić je nowym.
• Przy słabszych infekcjach pomocne bywa dodatkowe podlewanie drzew i wiosenne nawożenie nawozem o składzie N:P:K 10:10:10 z azotem w formie amonowej.
• Najistotniejszym elementem walki jest zdrowotność materiału szkółkarskiego — wprowadzanie Verticillium dahliae wraz z materiałem szkółkarskim stanowi podstawowe źródło przedostawania się patogenu na tereny zielone.

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Przy słabszej infekcji naczyniowej — wiosenne nawożenie i podlewanie · kwi–maj

Wertycylioza drzew i krzewów owocowych

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Więdnięcie liści i całych pędów, najbardziej widoczne w młodych sadach w czasie suchej i upalnej pogody.

Profilaktyka

• Wybór stanowiska — nie sadzić po roślinach podatnych (psiankowate, truskawka)
• Zdrowy materiał szkółkarski