Żywotnik zachodni
Thuja occidentalis iglak
Co zrobić we wrześniu
- Sadzenie Materiał z pojemnika — sadź w kwi–paź · z bryłą ziemi w mar, kwi, sie, wrz, paź · zalecenie ogólne dla grupy
- Co dwa tygodnie sprawdzaj, czy nie zamierają wierzchołki pędów
- Co tydzień szukaj pojedynczych roślin, które odstają od reszty
- Od połowy maja sprawdzaj łuski na plamy
- Koniec lata, wilgotno powyżej 96% — szara pleśń
Pielęgnacja
- Sadzenie Materiał z pojemnika — sadź w kwi–paź · z bryłą ziemi w mar, kwi, sie, wrz, paź · zalecenie ogólne dla grupy
- Siew Wysiew pod osłony
- Nawożenie Nawóz dla roślin kwaśnolubnych (kwi) · zalecenie ogólne dla grupy
Zalecenia dla gatunku — przy konkretnej odmianie mogą się różnić.
Wymagania
| Stanowisko | słońce, półcień |
|---|---|
| Wysokość | 3 m–15 m |
| Szerokość | 3,05 m–4,57 m |
| Kwitnienie | kwi–maj |
| Gleba | przepuszczalna, żyzna, wapienna |
| Wilgotność | umiarkowanie wilgotna |
| Odczyn | kwaśna, lekko kwaśna, obojętna |
| Mrozoodporność | w pełni mrozoodporna · strefa 2+ |
| Pokrój | drzewo |
| Zastosowanie | żywopłot, solitera, rabata, pojemnik |
Cała roślina zawiera tujon — trujący dla ludzi i koni; olejek z gałązek drażni skórę i błony śluzowe.
Kalendarz zabiegów
Zabiegi opisane dla rodzaju — wybrane te, które dotyczą także tego gatunku i odmiany.
| Styczeń |
|
|---|---|
| Luty |
|
| Marzec |
|
| Kwiecień |
|
| Maj |
|
| Czerwiec |
|
| Lipiec |
|
| Sierpień |
|
| Wrzesień |
|
| Październik |
|
| Listopad |
|
| Grudzień |
|
Zależne od pogody i obserwacji
- W suszy podlewaj często, ale umiarkowanie — i nigdy po łuskach Żywotnik jest według poradnika rośliną tylko UMIARKOWANIE odporną na suszę, więc przy niedoborze wody w glebie gałązki brązowieją także na starszych, dawno zadomowionych krzewach. Ale nadmiar wody jest równie groźny: stała wysoka wilgotność gleby daje czerwonawobrązowe przebarwienia, matowe łuski i w efekcie zgniliznę korzeni. Tuja ginie na działce częściej od źle podawanej wody niż od patogenów.
- Nie opryskuj nawozem dolistnym w upał Poradnik wymienia uszkodzenia łusek przez nawozy dolistne jako osobne zaburzenie: biorą się z użycia nawozu nie przeznaczonego do tego celu, zbyt wysokiego stężenia roztworu albo z wykonania oprysku przy nadmiernych temperaturach. Objaw łatwo pomylić z chorobą — jasnobrązowe plamy na GÓRNEJ stronie łusek, przy dolnej wciąż zielonej, czasem uschnięte końcówki pędów na kilka milimetrów.
- Zanim uznasz brązowienie za chorobę — wyklucz przyczyny niezakaźne Cały osobny rozdział poradnika poświęcono zaburzeniom, które wyglądają jak choroba, a nią nie są. Brązowienie gałązek OD ŚRODKA krzewu to zwykle brak dostępu światła do wewnętrznych pędów — one po prostu przestają fotosyntetyzować i zamierają, i tak ma być. Rude przebarwienie GÓRNEJ strony łusek przy zielonej dolnej to normalne przebarwienie jesienne, które ustępuje wiosną. Żółknięcie w mroźne dni na odsłoniętym, wietrznym stanowisku również mija samo z nadejściem wiosny. Opryskiwanie tego nie ma sensu.
- Zabieg na przędziorka tuż po wylęgu larw
- Wytnij zamierające pędy — i nie rań przy tym reszty krzewu Grzyby powodujące zamieranie pędów i fuzariozę wchodzą przez rany, a zarodniki roznoszą się na narzędziach, z kroplami rozpryskującej się wody i przez owady. Wycięcie chorego pędu usuwa źródło zarodników, ale wykonane niedbale samo tworzy nowe drogi wejścia — poradnik zaleca wprost, żeby podczas prac pielęgnacyjnych uważać, aby nie ranić pędów.
- Usuń zamarłą tuję i odkaź miejsce po niej Patogeny korzeniowe zostają w ziemi. Opieńka tworzy w wierzchniej warstwie gleby brązowe sznury splecionych strzępek, które rozrastają się na odległość WIELU METRÓW, a infekcja przechodzi przez kontakt chorych korzeni ze zdrowymi — czyli dokładnie tak, jak korzenie stykają się w żywopłocie. Fytoftora przeżywa w podłożu kilka lat bez rośliny. Wstawienie nowej tui w to samo miejsce bez odkażenia to zwykle powtórka za rok.
Choroby
- Fytoftoroza żywotnika Phytophthora cinnamomi, P. cryptogea, P. plurivora — Pojedyncze rośliny w nasadzeniu zamierają, podczas gdy sąsiednie są zdrowe. Łuski zmieniają barwę na jasnozieloną, żółkną, brązowieją i obumierają. Przy podstawie pędu brązowa nekroza rozprzestrzeniająca się do góry, najlepiej widoczna na drewnie po zsunięciu zewnętrznych tkanek kory. System korzeniowy słabo rozwinięty, korzenie zbrązowiałe, obumarłe, przy pociągnięciu łatwo się rozpadają.
- Opieńkowa zgnilizna korzeni Armillaria mellea — Pojedyncze rośliny, zwykle dwuletnie i starsze, rosną wolniej i stopniowo obumierają. Łuski tracą naturalną barwę i połysk, matowieją, żółkną i brązowieją. Kora przy podstawie pędu brązowieje i pęka podłużnie, odsłaniając drewno; bardzo często kora nie przylega do drewna, tylko tworzy się między nimi charakterystyczna poduszka powietrzna. Po zdjęciu kory widać płatowatą, zwartą, białą grzybnię. Na powierzchni korzeni czarne sznury grzybni (ryzomorfy).
- Plamistość łusek Didymascella thujina — Pierwsze objawy pojawiają się w połowie maja. Na górnej stronie łusek jasnożółte, później brązowe, zlewające się ze sobą plamy; tkanki wokół plam żółkną. Na powierzchni obumarłych tkanek formowane są czarne skupienia zarodnikowania. Jeśli plamy pojawią się na łuskach osadzonych na pędzie, dochodzi do charakterystycznego „obrączkowania pędów” — fragment pędu jest pozbawiony tkanek kory.
- Zamieranie pędów Pestalotiopsis funerea — Poczynając od wierzchołka łuski brązowieją i obumierają, a nekroza rozprzestrzenia się w dół pędu. Gdy nekrotyczna plama wystąpi u nasady tegorocznego pędu, rozwija się na obwodzie i powstaje „obrączkowanie pędu” — brak kory na długości kilku milimetrów z widocznym drewnem; wszystko powyżej obrączki żółknie, brązowieje i obumiera. Grzyb powoduje też brązowienie i zgniliznę korzeni. Nasilenie objawów rośnie w kolejnych latach uprawy.
- Fuzarioza pędów Fusarium spp. — Na pojedynczych pędach, na różnej ich wysokości, łuski żółkną, brązowieją i obumierają. Przy podstawie pędu kora brunatnieje, a objawy rozprzestrzeniają się wzdłuż i na obwodzie; na przekroju widoczna jest zgnilizna drewna. Na obumarłych tkankach biały, delikatny nalot grzybni z pomarańczowymi skupieniami zarodnikowania. Kora na chorych pędach zmienia barwę na jasnopopielatą i przy próbie ściągnięcia bardzo łatwo rozpada się pod palcami.
- Szara pleśń Botrytis cinerea — Objawy pojawiają się pod koniec lata. Na łuskach w dolnej części pędu wodniste, brązowe plamy, które przy spadku wilgotności powietrza zasychają. Przy wysokiej wilgotności na powierzchni obumarłych tkanek powstaje obfity, szary, pylący nalot zarodnikowania — to objaw rozstrzygający. Na zdrewniałych pędach zrakowacenia prowadzące do obumierania części powyżej.
- Zgnilizna korzeni młodych roślin (zgnilizna sadzonek) Pythium spp. — Choroba pojawia się w okresie ukorzeniania lub bezpośrednio po posadzeniu roślin na miejsce stałe. Korzenie brązowieją i ulegają miękkiej zgniliźnie — zewnętrzne, obumarłe tkanki bardzo łatwo oddzielają się od walca osiowego. Od podstawy pędu ku górze przesuwa się brązowa lub czarna zgnilizna; porażone rośliny żółkną, brązowieją i zamierają, starsze mają zahamowany wzrost. Na powierzchni obumarłych tkanek bywa widoczna delikatna, biała grzybnia.
Zagrożenia opisane dla rodzaju — przy konkretnym gatunku i odmianie nasilenie bywa inne.
Szkodniki
- Przędziorek sosnowiec Oligonychus ununguis — W miejscach żerowania widoczne żółtawe, mozaikowate, drobne plamy na łuskach. Przy dużym zagęszczeniu form ruchomych łuski całkowicie żółkną, a z czasem brązowieją. Zasiedla różne iglaki, w tym żywotniki. W ciągu roku rozwija do pięciu pokoleń; jedno pokolenie (jajo → larwa → dwie nimfy → osobnik dorosły) trwa 15–25 dni.
- Miodownica żywotnikowa Cinara (Cupressobium) cupressi — Występuje powszechnie na żywotniku zachodnim. Larwy i samice żerują w niedużych koloniach na korze, na dolnej stronie 2- i 3-letnich pędów oraz na pniach. Skutkiem jest zahamowanie wzrostu, przebarwienie łuskowatych igieł, a z czasem częściowe lub całkowite zasychanie krzewów. Mszyce wydalają rosę miodową, na której rozwijają się grzyby sadzakowe; kolonie odwiedzane są przez mrówki.
- Miodownica cyprysikowa Cinara (Cupressobium) tujafilina — Występuje na żywotniku wschodnim. Brunatnienie łuskowatych igieł, z czasem zasychanie całych gałęzi, ograniczony wzrost pędów, rosa miodowa na pędach i igłach. Rozwija do 9 pokoleń w roku, jedno pokolenie w 27 dni; samice pierwszego pokolenia rodzą po około 50 larw. Latem mszyce przebywają na pędach w dolnej części krzewów.
- Misecznik tujowiec Parthenolecanium fletcheri — Występuje pospolicie na żywotniku zachodnim. Przebarwienia na pędach i łuskach, zasychanie pędów, ograniczenie wzrostu krzewów, rosa miodowa pokrywana czarnym nalotem grzybów sadzakowych. Dojrzała samica jest owalna, silnie wypukła, długości 2–3,5 mm i szerokości 1,5–2,5 mm, ciemno- lub jasnobrązowa do żółtej; tarczka młodej samicy jest płaska i jasnobrązowa. Jedno pokolenie w roku.
- Licinek tujowiaczek Argyresthia (Blastotere) thuiella — Występuje na żywotniku zachodnim i cyprysiku Lawsona. Brązowienie i zamieranie wierzchołków pędów; gąsienice żerują wewnątrz łuskowatych igieł pędów wierzchołkowych. Gąsienica ma 5–6 mm, jest brązowozielona, z czarną głową i tarczką karkową. Motyle o rozpiętości skrzydeł 5–7 mm, jasnoszare z ciemnobrązowymi i czerwonymi plamami. Jedno pokolenie w roku; zimują larwy 4. i 5. stadium ukryte wewnątrz pędów wierzchołkowych.
- Opuchlak owalny Otiorhynchus (Pendragon) ovatus — Występuje dość często na roślinach liściastych, rzadziej na iglakach; w szkółkach obserwowany na żywotniku zachodnim. Chrząszcze (owalne, 5–5,5 mm, czarne lub czerwonawobrązowe, pokryte żółtawymi włoskami) żerują na igłach i pędach, osłabiając młode rośliny. Larwy — beznogie, ok. 6 mm, żółtawobiałe z brązową głową — ogryzają korę na korzeniach albo zjadają korzenie w całości, powodując zamieranie roślin. Jedno pokolenie w roku.
Zagrożenia opisane dla rodzaju — przy konkretnym gatunku i odmianie nasilenie bywa inne.
Odmiany
Odmiany dziedziczą zalecenia po gatunku; różnią się pokrojem, barwą i wysokością.
- Żywotnik zachodni 'Abel Twa' Thuja occidentalis 'Abel Twa'
- Żywotnik zachodni 'Alba' Thuja occidentalis 'Alba'
- Żywotnik zachodni 'Amber Glow' Thuja occidentalis 'Amber Glow'
- Żywotnik zachodni 'Anniek' Thuja occidentalis 'Anniek'
- Żywotnik zachodni 'Aurea Kordusii' Thuja occidentalis 'Aurea Kordusii'
- Żywotnik zachodni 'Aureospicata' Thuja occidentalis 'Aureospicata'
- Żywotnik zachodni 'Aurescens' Thuja occidentalis 'Aurescens'
- Żywotnik zachodni 'Bablin' Thuja occidentalis 'Bablin'
- Żywotnik zachodni 'Barabits Gold' Thuja occidentalis 'Barabits Gold'
- Żywotnik zachodni 'Bodmeri' Thuja occidentalis 'Bodmeri'
- Żywotnik zachodni 'Bór' Thuja occidentalis 'Bór'
- Żywotnik zachodni 'Brabant' Thuja occidentalis 'Brabant'
- Żywotnik zachodni 'Brobeck's Tower' Thuja occidentalis 'Brobeck's Tower'
- Żywotnik zachodni 'Cloth of Gold' Thuja occidentalis 'Cloth of Gold'
- Żywotnik zachodni 'Columbia' Thuja occidentalis 'Columbia'
- Żywotnik zachodni 'Columna' Thuja occidentalis 'Columna'
- Żywotnik zachodni 'Columna Auslese' Thuja occidentalis 'Columna Auslese'
- Żywotnik zachodni 'Compacta' Thuja occidentalis 'Compacta'
- Żywotnik zachodni 'Cristata' Thuja occidentalis 'Cristata'
- Żywotnik zachodni 'Danica' Thuja occidentalis 'Danica'
- Żywotnik zachodni 'Dawid' Thuja occidentalis 'Dawid'
- Żywotnik zachodni 'Degroot's Spire' Thuja occidentalis 'Degroot's Spire'
- Żywotnik zachodni 'Dumosa' Thuja occidentalis 'Dumosa'
- Żywotnik zachodni 'Elegantissima' Thuja occidentalis 'Elegantissima'
- Żywotnik zachodni 'Ellwangeriana' Thuja occidentalis 'Ellwangeriana'
- Żywotnik zachodni 'Ellwangeriana Aurea' Thuja occidentalis 'Ellwangeriana Aurea'
- Żywotnik zachodni 'Erecta' Thuja occidentalis 'Erecta'
- Żywotnik zachodni 'Ericoides' Thuja occidentalis 'Ericoides'
- Żywotnik zachodni 'Europa Gold' Thuja occidentalis 'Europa Gold'
- Żywotnik zachodni 'Fastigiata' Thuja occidentalis 'Fastigiata'
- Żywotnik zachodni 'Fehnsilber' Thuja occidentalis 'Fehnsilber'
- Żywotnik zachodni 'Filiformis' Thuja occidentalis 'Filiformis'
- Żywotnik zachodni 'Filips Magic Moment' Thuja occidentalis 'Filips Magic Moment'
- Żywotnik zachodni 'Fire Chief' Thuja occidentalis 'Fire Chief'
- Żywotnik zachodni 'Flevoland' Thuja occidentalis 'Flevoland'
- Żywotnik zachodni 'Frieslandia' Thuja occidentalis 'Frieslandia'
- Żywotnik zachodni 'GK01' Thuja occidentalis 'GK01'
- Żywotnik zachodni 'Globosa' Thuja occidentalis 'Globosa'
- Żywotnik zachodni 'Globosa Compacta' Thuja occidentalis 'Globosa Compacta'
- Żywotnik zachodni 'Golden Anne' Thuja occidentalis 'Golden Anne'
- Żywotnik zachodni 'Golden Brabant' Thuja occidentalis 'Golden Brabant'
- Żywotnik zachodni 'Golden Globe' Thuja occidentalis 'Golden Globe'
- Żywotnik zachodni 'Golden Rocket' Thuja occidentalis 'Golden Rocket'
- Żywotnik zachodni 'Golden Tuffet' Thuja occidentalis 'Golden Tuffet'
- Żywotnik zachodni 'Goldperle' Thuja occidentalis 'Goldperle'
- Żywotnik zachodni 'Grażyna' Thuja occidentalis 'Grażyna'
- Żywotnik zachodni 'Green Bubble' Thuja occidentalis 'Green Bubble'
- Żywotnik zachodni 'Green Egg' Thuja occidentalis 'Green Egg'
- Żywotnik zachodni 'Grüne Kugel' Thuja occidentalis 'Grüne Kugel'
- Żywotnik zachodni 'Hetz Midget' Thuja occidentalis 'Hetz Midget'
- Żywotnik zachodni 'Holmstrup' Thuja occidentalis 'Holmstrup'
- Żywotnik zachodni 'Holmstrup's Yellow' Thuja occidentalis 'Holmstrup's Yellow'
- Żywotnik zachodni 'Hoogi023' Thuja occidentalis 'Hoogi023'
- Żywotnik zachodni 'Hoseri' Thuja occidentalis 'Hoseri'
- Żywotnik zachodni 'Hoveyi' Thuja occidentalis 'Hoveyi'
- Żywotnik zachodni 'Hübner' Thuja occidentalis 'Hübner'
- Żywotnik zachodni 'Janed Gold' Thuja occidentalis 'Janed Gold'
- Żywotnik zachodni 'Jantar' Thuja occidentalis 'Jantar'
- Żywotnik zachodni 'King of Brabant' Thuja occidentalis 'King of Brabant'
- Żywotnik zachodni 'Konfetti' Thuja occidentalis 'Konfetti'
- Żywotnik zachodni 'Krakus' Thuja occidentalis 'Krakus'
- Żywotnik zachodni 'Krasnal' Thuja occidentalis 'Krasnal'
- Żywotnik zachodni 'Lesdasma' Thuja occidentalis 'Lesdasma'
- Żywotnik zachodni 'Litomyšl' Thuja occidentalis 'Litomyšl'
- Żywotnik zachodni 'Little Champion' Thuja occidentalis 'Little Champion'
- Żywotnik zachodni 'Little Dorrit' Thuja occidentalis 'Little Dorrit'
- Żywotnik zachodni 'Little Gem' Thuja occidentalis 'Little Gem'
- Żywotnik zachodni 'Little Giant' Thuja occidentalis 'Little Giant'
- Żywotnik zachodni 'Lombarts Wintergreen' Thuja occidentalis 'Lombarts Wintergreen'
- Żywotnik zachodni 'Lutea' Thuja occidentalis 'Lutea'
- Żywotnik zachodni 'Malonyana' Thuja occidentalis 'Malonyana'
- Żywotnik zachodni 'Malonyana Aurea' Thuja occidentalis 'Malonyana Aurea'
- Żywotnik zachodni 'Maria' Thuja occidentalis 'Maria'
- Żywotnik zachodni 'Maria WN' Thuja occidentalis 'Maria WN'
- Żywotnik zachodni 'Mecki' Thuja occidentalis 'Mecki'
- Żywotnik zachodni 'Meinecke's Zwerg' Thuja occidentalis 'Meinecke's Zwerg'
- Żywotnik zachodni 'Miky' Thuja occidentalis 'Miky'
- Żywotnik zachodni 'Mirjam' Thuja occidentalis 'Mirjam'
- Żywotnik zachodni 'Mr Bowling Ball' Thuja occidentalis 'Mr Bowling Ball'
- Żywotnik zachodni 'Nekrolog' Thuja occidentalis 'Nekrolog'
- Żywotnik zachodni 'Ohlendorffii' Thuja occidentalis 'Ohlendorffii'
- Żywotnik zachodni 'Pendula' Thuja occidentalis 'Pendula'
- Żywotnik zachodni 'Perk Vlaanderen' Thuja occidentalis 'Perk Vlaanderen'
- Żywotnik zachodni 'Perła' Thuja occidentalis 'Perła'
- Żywotnik zachodni 'Pyramidalis' Thuja occidentalis 'Pyramidalis'
- Żywotnik zachodni 'Pyramidalis Compacta' Thuja occidentalis 'Pyramidalis Compacta'
- Żywotnik zachodni 'Recurva Nana' Thuja occidentalis 'Recurva Nana'
- Żywotnik zachodni 'Recurvata' Thuja occidentalis 'Recurvata'
- Żywotnik zachodni 'Rheingold' Thuja occidentalis 'Rheingold'
- Żywotnik zachodni 'Riversii' Thuja occidentalis 'Riversii'
- Żywotnik zachodni 'Ronin' Thuja occidentalis 'Ronin'
- Żywotnik zachodni 'Rosenthalii' Thuja occidentalis 'Rosenthalii'
- Żywotnik zachodni 'Salland' Thuja occidentalis 'Salland'
- Żywotnik zachodni 'Selena' Thuja occidentalis 'Selena'
- Żywotnik zachodni 'Semperaurea' Thuja occidentalis 'Semperaurea'
- Żywotnik zachodni 'Sherwood Moss' Thuja occidentalis 'Sherwood Moss'
- Żywotnik zachodni 'Smaragd' Thuja occidentalis 'Smaragd'
- Żywotnik zachodni 'Smaragd Light' Thuja occidentalis 'Smaragd Light'
- Żywotnik zachodni 'Smaragd Variegata' Thuja occidentalis 'Smaragd Variegata'
- Żywotnik zachodni 'Smaragd Witbont' Thuja occidentalis 'Smaragd Witbont'
- Żywotnik zachodni 'Snow Tip' Thuja occidentalis 'Snow Tip'
- Żywotnik zachodni 'Spiralis' Thuja occidentalis 'Spiralis'
- Żywotnik zachodni 'Stolwijk' Thuja occidentalis 'Stolwijk'
- Żywotnik zachodni 'Sunkist' Thuja occidentalis 'Sunkist'
- Żywotnik zachodni 'Sunny Smaragd' Thuja occidentalis 'Sunny Smaragd'
- Żywotnik zachodni 'Teddy' Thuja occidentalis 'Teddy'
- Żywotnik zachodni 'Tiny Tim' Thuja occidentalis 'Tiny Tim'
- Żywotnik zachodni 'Tip Top' Thuja occidentalis 'Tip Top'
- Żywotnik zachodni 'Totem Smaragd' Thuja occidentalis 'Totem Smaragd'
- Żywotnik zachodni 'Trompenburg' Thuja occidentalis 'Trompenburg'
- Żywotnik zachodni 'Umbraculifera' Thuja occidentalis 'Umbraculifera'
- Żywotnik zachodni 'Wagneri' Thuja occidentalis 'Wagneri'
- Żywotnik zachodni 'Wareana' Thuja occidentalis 'Wareana'
- Żywotnik zachodni 'Wareana Lutescens' Thuja occidentalis 'Wareana Lutescens'
- Żywotnik zachodni 'Waterfield' Thuja occidentalis 'Waterfield'
- Żywotnik zachodni 'Waxen' Thuja occidentalis 'Waxen'
- Żywotnik zachodni 'Weimar' Thuja occidentalis 'Weimar'
- Żywotnik zachodni 'Weissbunt' Thuja occidentalis 'Weissbunt'
- Żywotnik zachodni 'Woodwardii' Thuja occidentalis 'Woodwardii'
- Żywotnik zachodni 'Yellow Diamond' Thuja occidentalis 'Yellow Diamond'
- Żywotnik zachodni 'Yellow Ribbon' Thuja occidentalis 'Yellow Ribbon'
- Żywotnik zachodni 'Zmatlik' Thuja occidentalis 'Zmatlik'
Dane o tej roślinie pochodzą z: Extension Gardener Plant Toolbox, Manual of Cultivated Trees and Shrubs Hardy in North America, PLANTS Database, Seed Germination Theory and Practice (1993), TRY Plant Trait Database (wydanie 6.0), TRY — Categorical Traits Dataset, Wikidata, Wikipedia (polska), Zrejonizowany dobór drzew i krzewów do uprawy w Polsce, urzadzamy.pl — rośliny. Pełny wykaz z licencjami: źródła danych.