Wirus mozaiki ogórka

Wirus mozaiki ogórka (CMV)

Objawy. Z ogólnej charakterystyki wiroz: choroba ujawnia się często na roślinach w pełni rozwoju, w postaci mozaikowatych przejaśnień i przebarwień liści, deformacji blaszek oraz osłabienia wzrostu, którego nie tłumaczą warunki uprawy. Wirus rozmnaża się wyłącznie w żywych komórkach; wnika przez tkanki zranione podczas cięcia i innych prac pielęgnacyjnych albo jest wprowadzany podczas żerowania wektorów — najczęściej mszyc oraz szkodliwych nicieni glebowych z rodzajów Trichodorus, Paratrichodorus i Longidorus. Nie istnieje zabieg leczniczy.

Profilaktyka

• Usuwanie i niszczenie porażonych roślin lub ich części — jedyna skuteczna reakcja przy wirozie
• Konsekwentne ograniczanie mszyc, które są głównym wektorem wirusa (na budlei metodyka wymienia mszycę burakową)
• Czyszczenie i dezynfekcja narzędzi między cięciem kolejnych roślin — wirus wnika przez zranione tkanki
• Nierozmnażanie sadzonek z rośliny z objawami mozaiki
• Zakup zdrowych roślin w autoryzowanych punktach sprzedaży materiału szkółkarskiego

Choroba wirusowa — przenoszą ją szkodniki i materiał rozmnożeniowy.

W kalendarzu rośliny

• Tnij ostrym, czystym narzędziem, w suchy i słoneczny dzień
• Mozaika na liściach: wirusa się nie leczy — usuń roślinę i pilnuj mszyc — Metodyka wymienia budleję jako żywiciela wirusa mozaiki ogórka (CMV). Wirozy nie da się wyleczyć żadnym preparatem: wirusy rozmnażają się wyłącznie w żywych komórkach rośliny, a wnikają do niej przez zranione tkanki podczas cięcia i innych prac pielęgnacyjnych albo są wprowadzane podczas żerowania owadów-wektorów, najczęściej mszyc i szkodliwych nicieni glebowych. Zostawiony w nasadzeniu chory krzew jest źródłem zakażenia dla sąsiednich roślin, a mszyca burakowa siedzi na budlei i tak.

Mozaika ogórka

Objawy. Chlorotyczne cętki na młodych liściach, które są mniejsze, zniekształcone i zwijają się w dół; międzywęźla się skracają, a owoce są cętkowane i mogą być zniekształcone.

Profilaktyka

• Zwalczać mszyce — wirus przenosi się już przy krótkim żerowaniu
• Rośliny z objawami usuwać

Choroba wirusowa — przenoszą ją szkodniki i materiał rozmnożeniowy.

Mozaika ogórka na fasoli

Objawy. Liście zwijają się i są zniekształcone, z zielonymi plamami i pęcherzami; na kilku liściach między nerwami nierówności przypominające zamek błyskawiczny. Strąki skręcone, z plamami.

Profilaktyka

• Przenoszą go liczne gatunki mszyc, także mechanicznie z sokiem i z nasionami; fasolę porażają tylko niektóre szczepy
• Siać nasiona wolne od wirusa, niszczyć chwasty (rezerwuar wirusa), zwalczać mszyce
• Usuwać porażone rośliny i resztki, odkażać narzędzia
• Lustracja od pierwszych liści przez cały sezon; im wcześniejsze zakażenie, tym cięższy przebieg

Choroba wirusowa — przenoszą ją szkodniki i materiał rozmnożeniowy.

Wirus mozaiki ogórka (CMV)

Objawy. Metodyka wymienia płomyka razem z dalią jako żywiciela wirusa mozaiki ogórka (tab. 13, s. 81); poniżej ogólna charakterystyka wiroz z tej samej metodyki. Wirozy pojawiają się najczęściej na roślinach w pełni ich rozwoju. Czynniki chorobotwórcze wnikają do rośliny przez tkanki zranione podczas cięcia, szczepienia i innych prac pielęgnacyjnych albo są wprowadzane podczas żerowania owadów-wektorów, najczęściej mszyc, oraz szkodliwych nicieni glebowych (krępaki Trichodorus i Paratrichodorus, długacze Longidorus). Rośliny wirusowe nie dają się wyleczyć.

Profilaktyka

• Zakup zdrowego materiału roślinnego — wirusa nie da się usunąć z rośliny
• Ograniczanie mszyc jako wektorów
• Dezynfekcja narzędzi między roślinami; wirus wnika także przez rany po cięciu
• Usuwanie roślin z wyraźnymi objawami mozaiki i deformacji, żeby nie były źródłem dla wektorów

Choroba wirusowa — przenoszą ją szkodniki i materiał rozmnożeniowy.

W kalendarzu rośliny

• Mszyce na wierzchołkach — wektor wirusa, nie tylko szkodnik · maj–paź

Mozaika jarmużu (wirus mozaiki ogórka)

Objawy. Nierównomierne jasno- i ciemnozielone lub żółte plamy, najpierw na młodych liściach, które potem marszczą się, zwijają i zniekształcają; chore rośliny są mniejsze. Straty 10–30%, przy wczesnej infekcji 30–60%.

Profilaktyka

• Przenoszą go liczne gatunki mszyc i sok chorych roślin przy pielęgnacji
• Usuwać rośliny z objawami, ograniczać mszyce, usuwać resztki i chwasty

Choroba wirusowa — przenoszą ją szkodniki i materiał rozmnożeniowy.

Mozaika ogórka na papryce (CMV)

Objawy. Żółta mozaika na liściach, zmniejszone blaszki i zahamowany wzrost; na liściach bywają nieregularne szare lub nekrotyczne plamy. Owoce są mniejsze, zniekształcone, z brunatnymi lub żółtozielonymi pierścieniowymi plamami.

Profilaktyka

• Wektorem są mszyce — ponad 80 gatunków, najskuteczniej mszyca ogórkowa i brzoskwiniowa; zwalczać mszyce
• Wirus przenosi się też z nasionami i z sokiem przy pracach — nasiona certyfikowane, dezynfekcja narzędzi
• Niszczyć chwasty, które są rezerwuarem wirusa
• Im wcześniej roślina zostanie zakażona, tym silniej choruje; objawy pojawiają się szybciej w upale (26–32 °C)
• Usuwać porażone resztki roślin

Choroba wirusowa — przenoszą ją szkodniki i materiał rozmnożeniowy.

Plamistość liści rabarbaru

Objawy. Pierwsze objawy wiosną: na pojedynczych liściach drobne jasnozielone plamy lub mozaika. Latem plamy stają się liczniejsze, z czasem brązowieją, a zmieniona chorobowo tkanka zamiera. Liście są często pomarszczone i powyginane. Rozległe przejaśnienia blaszki zaburzają fotosyntezę, obniżają wigor i hamują wzrost; choroba przechodzi kolejno na zdrowe dotąd liście i może doprowadzić do zamarcia całej rośliny.

Profilaktyka

• Wektorem są mszyce; wirus przenosi się też mechanicznie podczas prac pielęgnacyjnych
• Zegar diagnostyczny z metodyki: zwykle 4–9 dni po pierwszym wiosennym nalocie mszyc pojawiają się pojedyncze chlorotyczne punkty, a przez kolejne 2–4 tygodnie przejaśnienia zlewają się i nekrotyzują
• Obserwacje co dwa tygodnie przez cały sezon; przy późniejszej infekcji objawy mogą być łagodne albo zakażenie przebiega utajone
• Sadzić wyłącznie zdrowe sadzonki wolne od wirusa
• Systematycznie usuwać chwasty — są rezerwuarem patogena
• Rośliny z objawami usuwać niezwłocznie, unikając kontaktu ze zdrowymi roślinami
• Dokładnie dezynfekować narzędzia i sprzęt, które miały kontakt z porażonymi roślinami
• Metodyka zaznacza, że szkodliwość CMV jest trudna do oszacowania, bo wirus występuje w bardzo licznych szczepach różniących się wirulencją i typem objawów
• Wirus przenosi się też z materiałem rozmnożeniowym i z nasionami; przy wzroście temperatury objawy cofają się, choć roślina pozostaje chora

Choroba wirusowa — przenoszą ją szkodniki i materiał rozmnożeniowy.

Żółtaczka szpinaku (wirus mozaiki ogórka)

Objawy. Na początku infekcji cętki na młodych liściach wewnątrz rozety, potem liście żółkną i zamierają; z czasem objawy przechodzą na liście zewnętrzne. Liście zwijają się i marszczą, następnie zamierają. Roślina zakażona w fazie siewki karłowacieje. Karłowatość, żółknięcie, pofałdowanie i obumieranie liści są charakterystyczne — mylące bywa jedynie skrajne niedożywienie roślin.

Profilaktyka

• Objawy pojawiają się szybciej i silniej w temperaturze 26–32°C, optimum rozwoju mozaiki to około 28°C; w takich warunkach symptomy widać po 4–10 dniach, a młode rośliny mogą obumierać już po 16 dniach
• W 16°C objawy rozwijają się w ciągu 7–15 dni, a zniszczenie rośliny następuje po około 80 dniach — chłodna wiosna znacznie łagodzi przebieg
• Wirusa przenosi ponad 80 gatunków mszyc; najskuteczniejszymi wektorami są mszyca ogórkowa i mszyca brzoskwiniowa. Zwalczanie mszyc w okresie wegetacji jest konieczne
• Przenosi się także przez nasiona i pyłek szpinaku (u większości odmian poniżej 2%, ale u niektórych powyżej 20%) oraz mechanicznie, z sokiem chorych roślin podczas zabiegów pielęgnacyjnych
• Wysiewać nasiona wolne od wirusa i wprowadzać odmiany odporne na CMV
• Rośliny z objawami usuwać z pola; systematycznie usuwać chwasty stanowiące rezerwuar wirusa
• Ciepła wczesna wiosna i późna jesień sprzyjają dużym populacjom mszyc; przy takiej pogodzie poziom infekcji może zbliżać się do 100% i konieczne bywa przerwanie uprawy. Średnio straty wynoszą 10–20%

Choroba wirusowa — przenoszą ją szkodniki i materiał rozmnożeniowy.

W kalendarzu rośliny

• Wysiej szpinak w wilgotną glebę, partiami co kilka dni · mar–kwi — Metodyka ostrzega, że susza tuż po siewie jest dla szpinaku groźniejsza niż w innych momentach: nasiona wolno i słabo kiełkują, wschody są nierówne, a siewki gorzej rosną i wcześniej przegrywają z chwastami. Siew partiami daje z kolei ciągły zbiór zamiast jednego wysypu, po którym cała reszta wybija w pędy.
• Co tydzień zaglądaj pod liście — mszyca burakowa · kwi–cze
• Usuwaj rośliny z mozaiką i zniekształconymi liśćmi · kwi–cze