Guzak północny

Szkody. Nicień glebowy; larwy wnikają do korzeni, na których powstają drobne, kuliste lub wrzecionowate wyrośla. Roślina rośnie słabiej, a przyczyny nie widać nad ziemią.

Jak wypatrywać

• oględziny korzeni rośliny z pojemnika — przy zakupie i sadzeniu

Szkody. Jedyny szkodnik wymieniony w metodyce przy hortensji z nazwy — w tabeli szkodników wielożernych jako żywiciela podano hortensję bukietową (obok róży i powojnika). Nicień przebywa w glebie i żeruje na korzeniach krzewów i bylin; larwy inwazyjne wnikają do korzeni, gdzie pod wpływem żerowania tworzą się mniej lub bardziej regularne, kuliste lub wrzecionowate wyrośla wielkości 1–5 mm, a dodatkowo powstaje bardzo dużo korzeni przybyszowych tworzących tzw. brodę. Wewnątrz wyrośli znajduje się jedna lub kilka gruszkowatych, białych samic długości 0,8–1,9 mm.

Jak wypatrywać

• oględziny systemu korzeniowego po wyjęciu rośliny z pojemnika lub po odsłonięciu brzegu bryły; wyrośla wyczuwalne palcami, nicienie wykrywalne pod lupą o powiększeniu co najmniej sześciokrotnym — przy zakupie rośliny oraz zawsze, gdy krzew więdnie i słabo rośnie mimo podlewania

W kalendarzu rośliny

• Obejrzyj korzenie i pędy, zanim kupisz krzew · mar–maj — Metodyka stawia zakup zdrowych roślin na pierwszym miejscu zasad higieny fitosanitarnej — z pojemnika najłatwiej wnieść na działkę patogeny korzeniowe i czerwce, których potem nie da się już usunąć z gleby. Guzak północny, jedyny szkodnik wymieniony w źródle wprost przy hortensji, przenosi się właśnie z podłożem i korzeniami.
• Krzew więdnie mimo podlewania — sprawdź korzenie

Szkody. Nicień powodujący powstawanie na korzeniach guzowatych wyrośli, z których wyrastają korzenie boczne tworzące tak zwaną brodę. Jedna samica składa do 1000 jaj, więc przy sprzyjających warunkach guzaki mogą w krótkim czasie zniszczyć niemal całą uprawę. Straty mogą sięgać połowy spodziewanego plonu.

Jak wypatrywać

• próbka gleby z głębokości ok. 30 cm z 10–30 miejsc grządki, wymieszana (do analizy 0,5–1 kg); nie w suszę i nie po zalaniu — analiza w laboratorium nematologicznym — przed siewem — analiza gleby na przełomie kwietnia i maja (wylęg larw J2); drugi szczyt larw w glebie na przełomie sierpnia i września
• oględziny korzeni na obecność guzowatych wyrośli i brody korzeni bocznych — przy wyrywaniu roślin i przy zbiorze

Szkody. Nicień żerujący w korzeniach: poniżej szyjki korzeniowej korzenie włośnikowe tworzą „brodę”, a na korzeniach bocznych kuliste wyrośla do 1 cm; korzenie są skrócone i gniją. W suszy silnie porażone rośliny więdną, żółkną i gubią liście.

Jak wypatrywać

• analiza laboratoryjna próbki gleby (0,5–1 kg zebrane z 10–30 miejsc) na larwy inwazyjne — przed sadzeniem, na przełomie kwietnia i maja

W kalendarzu rośliny

• Na przełomie kwietnia i maja zbadaj glebę na guzaka · kwi–maj

Szkody. Nicień żyjący w korzeniach: tworzy kilkumilimetrowe wyrośla, z których wyrastają drobne korzenie boczne — korzeń robi się krzaczasty, rozwidlony, skrócony. Rośliny słabiej rosną, szybciej więdną w słońcu i suszy, na silnie zakażonych grządkach widać placowe skupiska karłowatych roślin i opóźnione wschody. Największe szkody na glebach piaszczystych i torfowych.

Jak wypatrywać

• analiza laboratoryjna próby gleby z głębokości 30 cm (10–30 nakłuć, 0,5–1 kg); w sezonie — analiza korzeni — przed założeniem uprawy, przełom kwietnia i maja (wylęg larw J2); ponowny wzrost liczebności w glebie na przełomie sierpnia i września

W kalendarzu rośliny

• Brodate, krzaczaste korzenie? Zbadaj glebę na nicienie

Szkody. Nicień przebywa w glebie i żeruje na korzeniach krzewów i bylin, w tym piwonii — to jedyny szkodnik, przy którym metodyka wymienia piwonię z nazwy. Larwy inwazyjne wnikają do korzeni, na których tworzą się mniej lub bardziej regularne, kuliste lub wrzecionowate wyrośla wielkości 1–5 mm; wewnątrz znajduje się jedna lub kilka samic. Dodatkowo powstają bardzo liczne korzenie przybyszowe tworzące tzw. brodę. Samica gruszkowata, długości 0,8–1,9 mm, biała; samiec nitkowaty, długości 1–1,3 mm.

Jak wypatrywać

• oględziny i wymacanie palcami korzeni wykopanej karpy — wyrośla o średnicy 1–5 mm i gęsta „broda” drobnych korzeni przybyszowych — przy podziale lub przesadzaniu karpy (późne lato, wczesna jesień)

W kalendarzu rośliny

• Podziel starą kępę na przełomie sierpnia i września — po 3–5 oczek na sadzonkę · sie–wrz
• Piwonia mizernieje mimo podlewania — obejrzyj korzenie · sie–wrz

Szkody. Nicień pasożytujący w korzeniach: korzenie są skrócone i zniekształcone, z guzowatymi wyroślami wokół samic. Rośliny słabiej rosną i gorzej znoszą słońce i suszę, bo korzenie źle przewodzą wodę.

Jak wypatrywać

• wykopanie całej bryły korzeniowej rośliny i obejrzenie drobnych korzeni na obecność guzowatych wyrośli — w sezonie, przy roślinach, które słabo rosną i szybko więdną; próbki gleby na przełomie kwietnia i maja albo sierpnia i września

Szkody. Korzenie pora są skrócone i zniekształcone, zwykle bez wyraźnych wyrośli; rośliny słabiej rosną.

Jak wypatrywać

• próbki gleby do analizy nicieni w laboratorium; w sezonie — wykopanie rośliny słabo rosnącej i obejrzenie korzeni — próbki gleby na przełomie kwietnia i maja albo sierpnia i września

Szkody. Nicień. Na korzeniach bardzo liczne korzenie przybyszowe tworzące tzw. brodę, a dodatkowo kuliste lub wrzecionowate wyrośla wielkości 1–5 mm. Rośliny słabo rosną mimo podlewania. Metodyka wymienia powojnik wprost wśród roślin żywicielskich, obok róży i hortensji bukietowej.

Jak wypatrywać

• odgarnięcie ziemi przy nasadzie i obejrzenie korzeni; wyrośla wyczuwalne palcami — przy podejrzeniu — roślina słabo rośnie mimo prawidłowej pielęgnacji

W kalendarzu rośliny

• Roślina słabo rośnie mimo podlewania? Obejrzyj korzenie · kwi–lis

Szkody. Nicień tworzący drobne wyrośla na korzeniach; rośliny słabo rosną i więdną mimo podlewania.

Jak wypatrywać

• próby glebowe z 10–30 punktów (0,5–1 kg gleby) do analizy nematologicznej; wyrośla na korzeniach wyczuwalne palcami — przed sadzeniem, na przełomie kwietnia i maja

Szkody. Wewnątrz korzeni powstają kilkumilimetrowe wyrośla, z których wyrastają drobne korzenie boczne; przy silnym porażeniu korzenie są skrócone i zniekształcone. Rośliny szybciej więdną w słońcu i suszy; na polu widać skupiska skarlałych roślin. Szczególnie wrażliwa jest odmiana ‘Odrzański’.

Jak wypatrywać

• analiza laboratoryjna gleby z głębokości 30 cm (10–30 punktów, 0,5–1 kg) i całej bryły korzeniowej — przed uprawą: przełom kwietnia i maja albo sierpnia i września; w sezonie analiza korzeni