W naszym kalendarzu występuje przy 9 roślinach — objawy, profilaktyka i terminy różnią się między nimi, więc opisujemy je roślina po roślinie. Przy każdej z nich liczymy z prognozy pogody, kiedy warunki sprzyjają infekcji, i ostrzegamy z wyprzedzeniem — w planie Pro.
Objawy. Rośliny słabiej rosną, żółkną, więdną i zamierają, często gniazdami. Na korzeniach powstają wyrośla — kuliste na korzeniu głównym młodych roślin, wrzecionowate na korzeniach bocznych starszych — najpierw jasnożółte, potem ciemniejące, pękające i gnijące z przykrym zapachem. Rośliny porażone późno mogą odbudować korzenie i wydać plon. Guzy chowacza galasówka przy szyjce korzeniowej są w odróżnieniu od kiły zielone i gładkie.
Profilaktyka
4–5 lat przerwy w uprawie brokułu i innych kapustowatych na tym samym stanowisku
Wapnowanie gleb o pH poniżej 6,0 wapnem tlenkowym lub wodorotlenkowym; kwaśna gleba sprzyja kiełkowaniu zarodników, zasadowa je hamuje
Gleby przepuszczalne, bez zastoisk wody
Usuwanie porażonych korzeni i chwastów kapustowatych przed rozkładem narośli
Odmiany odporne lub tolerancyjne — większość odmian brokułu jest bardzo podatna
Zarodniki przetrwalnikowe żyją w glebie do 8 lat według metodyki, 15–20 lat według poradnika
W kalendarzu rośliny
Sadź brokuł tam, gdzie od 4 lat nie rosły kapustowate · mar–lip— Kiła kapusty to największe ryzyko dla brokułu, a większość jego odmian jest na nią bardzo podatna. Jej zarodniki przetrwalnikowe siedzą w ziemi wiele lat, więc jedynym pewnym sposobem jest długa przerwa w uprawie kapustowatych. Ta sama przerwa ogranicza czarną zgniliznę, mączniaka prawdziwego i szkodniki zimujące w glebie.
Sprawdź odczyn gleby — brokuł lubi pH 6,0–6,5 · mar–lip— Na glebie kwaśnej rośnie ryzyko kiły kapusty i roślina gorzej pobiera składniki. Metodyka podaje dla brokułu odczyn lekko kwaśny, 6,0–6,5, a przy pH poniżej 6,0 każe wapnować. Za wysoki odczyn też szkodzi: powyżej 7 bor przechodzi w formy niedostępne i róże brązowieją.
Wykop więdnące rośliny i sprawdź korzenie— Porażony kiłą system korzeniowy staje się głównym źródłem zakażenia gleby: wyrośla pękają, gniją i uwalniają masę zarodników. Metodyka stawia usunięcie porażonych korzeni PRZED ich rozkładem jako osobny punkt ochrony.
Objawy. Na korzeniach narośla, najpierw kremowe, potem brunatne, które pękają, gniją i rozpadają się z przykrym zapachem. Roślina więdnie, liście żółkną i zasychają, a nawet cała roślina zamiera. Pierwsze objawy mogą być już na rozsadzie w fazie 3–4 liści.
Profilaktyka
Rozsada z 1% roślin z porażonymi korzeniami nie nadaje się do sadzenia
Co najmniej 4 lata przerwy w uprawie kapustowatych; stanowisko, na którym nie widziano kiły
Wapnowanie gleb o pH poniżej 6,0 wapnem tlenkowym lub wodorotlenkowym
Przedplony przyspieszające zanikanie zarodników: por, pomidor, fasola, ogórek, owies, gryka, mięta albo rok czarnego ugoru
Podłoże do rozsady odkażone termicznie (80–90 °C przez 30 minut); badanie gleby na obecność patogena
Niszczenie resztek i chwastów kapustowatych, mycie narzędzi i maszyn po pracy na zakażonym stanowisku; odmiany tolerancyjne lub odporne
W kalendarzu rośliny
Sadź jarmuż tam, gdzie od 4 lat nie rosły kapustowate · cze–sie— Jarmuż dzieli z kapustami kiłę, czarną zgniliznę, mączniaka rzekomego i szkodniki, więc metodyka każe wracać z nim na to samo miejsce najwcześniej po 4 latach. Stanowisko powinno być wolne od kiły — czyli takie, na którym w poprzednich latach nie widziano narośli na korzeniach kapustowatych.
Sprawdź odczyn — jarmuż lubi pH 6,5–7,0 · cze–sie— Na glebie kwaśnej (pH poniżej 6,5) łatwiej rozwija się kiła kapusty, a rośliny gorzej pobierają składniki. Najlepsze dla jarmużu są gleby gliniasto-piaszczyste o pH 6,5–7,0.
Przed sadzeniem obejrzyj korzenie rozsady · cze–sie— Metodyka podaje próg bez wyjątków: rozsada jarmużu, w której 1% roślin ma porażone kiłą korzenie w fazie 3–4 liści, nie nadaje się do sadzenia. Jedna chora bryła zasiedla grządkę zarodnikami na lata.
Wykop więdnące rośliny i sprawdź korzenie— Narośla kiły z czasem pękają i gniją, uwalniając do gleby zarodniki, które przetrwają w niej do 8 lat. Metodyka zaleca usuwanie porażonych korzeni i mycie narzędzi po pracy na takim stanowisku.
Po zbiorze usuń łodygi i korzenie, grządkę przekop · mar–kwi— Na resztkach jarmużu zimują jaja mszycy kapuścianej, poczwarki tantnisia i bielinka, a także kiła, czarna zgnilizna, mączniak rzekomy, czerń krzyżowych i mączniak prawdziwy. Mączlik potrafi zimować na samym jarmużu.
Objawy. Na korzeniach bocznych i na korzeniu palowym pojawiają się charakterystyczne wyrośla — zgrubienia widoczne już po kilkunastu dniach od infekcji. Zablokowany transport wody i składników powoduje więdnięcie i zamieranie roślin. Rośliny porażone wcześnie (BBCH 13-19) nie są w stanie wytworzyć róży i zamierają.
Profilaktyka
Płodozmian: 4-5-letnia przerwa w uprawie kalafiora i innych kapustowatych na tym samym stanowisku
Wapnowanie gleb kwaśnych (pH poniżej 6,0) wapnem w formie tlenkowej lub wodorotlenkowej; inne formy wapnia są mało efektywne
Usuwanie z pola porażonych korzeni, zanim się rozłożą i uwolnią zarodniki przetrwalnikowe do gleby
Kontrola rozsady: rośliny z 1% porażonych korzeni (BBCH 19) nie nadają się do wysadzenia w pole
Przedplony przyspieszające zanikanie zarodników: por, pomidor, fasola, ogórek, owies, gryka, rośliny aromatyczne jak mięta, albo czarny ugór przez rok
Odmiany odporne (metodyka wymienia Clapton F1, Clarina F1, Clarify F1) — ich wydzieliny korzeniowe pobudzają zarodniki do kiełkowania i oczyszczają glebę
W temperaturze gleby poniżej 15°C infekcja korzeni przebiega bardzo powoli lub do niej nie dochodzi; optimum to 22-25°C przy wysokiej wilgotności
Uwaga: gorczyca jako nawóz zielony ogranicza nicienie, ale sprzyja rozprzestrzenianiu kiły
W kalendarzu rośliny
Zachowaj 4-letnią przerwę po innych kapustnych · mar–cze— Najgroźniejsza choroba kalafiora, kiła kapusty, żyje w glebie przez wiele lat i namnaża się na każdej roślinie kapustowatej. Metodyka stawia sprawę wprost: pola pod uprawę kalafiora muszą być wolne od kiły kapusty. Ten sam płodozmian ogranicza czarną zgniliznę, mątwika burakowego i szkodniki glebowe.
Sprawdź odczyn gleby i zwapnuj, jeśli jest kwaśna · sty–mar— Kalafior źle rośnie na glebie kwaśnej, brakuje mu wtedy molibdenu i znacznie częściej łapie kiłę kapusty. Wapnowanie to jedyny tani zabieg, który jednocześnie poprawia wzrost i ogranicza chorobę, której nie da się wyleczyć.
Przed sadzeniem obejrzyj korzenie rozsady · lut–lip— Kiła kapusty najczęściej przyjeżdża na grządkę razem z rozsadą — z zakażonej ziemi w rozsadniku albo z torfu. Metodyka jest bezwzględna: rozsada, w której 1% korzeni ma zgrubienia, nie nadaje się do wysadzenia w pole, bo nie da plonu handlowego. Jedna chora bryła korzeniowa zasiedla grządkę na wiele lat.
Objawy. Na korzeniach jasnożółte, później brunatne narośla, które pękają i gniją z przykrym zapachem; rośliny więdną, żółkną i zamierają, bo korzenie nie przewodzą wody. Guzy chowacza galasówka są w odróżnieniu od kiły zielone i gładkie.
Profilaktyka
Dogodne warunki: wysoka wilgotność i temperatura gleby 20–25 °C; poniżej 15 °C i powyżej 28 °C aktywność maleje
Najgroźniejsza na glebach kwaśnych i podmokłych; wapnować gleby o pH poniżej 6,0
Zarodniki żyją w glebie 15–20 lat; 4–5 lat przerwy w uprawie kapustowatych
Rozsada w podłożu wolnym od patogena; dezynfekcja narzędzi; usuwanie porażonych korzeni i chwastów kapustowatych
Przedplony: por, pomidor, owies, gryka; odmiany tolerancyjne — żadna nie jest odporna na wszystkie patotypy
Obserwacje od produkcji rozsady co 5–7 dni
W kalendarzu rośliny
Zaplanuj miejsce, gdzie od 4–5 lat nie rosły kapustowate · kwi— Zarodniki kiły przetrwają w ziemi 15–20 lat, a czarna zgnilizna, czerń krzyżowych i mączniaki zimują na resztkach kapustowatych. Brukselka stoi na grządce do zimy, więc źle wybrane miejsce szkodzi jej przez cały długi sezon.
Kwaśną ziemię zwapnuj, nawoź według potrzeb gleby · kwi— Kiła jest najgroźniejsza na glebach kwaśnych i podmokłych. Nadmiar azotu daje luźne główki i zwiększa podatność na mokrą i czarną zgniliznę, a większa dawka potasu tę podatność obniża. Za mało wapnia w roślinie to brunatnienie wnętrza główek i brzegów liści.
Roślina więdnie mimo wilgotnej ziemi — sprawdź korzenie— Kiła tworzy na korzeniach narośla, które pękają, gniją i uwalniają do ziemi masę zarodników. Porażona roślina nie pobiera wody, więc więdnie, żółknie i zamiera.
Objawy. Na korzeniach powstają charakterystyczne guzowate wyrośla, widoczne już kilkanaście dni po infekcji. Przewodzenie wody i składników jest zablokowane, więc rośliny więdną i zamierają — najpierw w upał, mimo wilgotnej gleby. Gnijącej tkance korzeni towarzyszą bakterie gnilne i nieprzyjemny zapach. Rośliny porażone później tworzą korzenie przybyszowe i mogą jeszcze wydać plon.
Profilaktyka
Zarodniki przetrwalnikowe zalegają w glebie 8–10 lat, nie tracąc żywotności — płodozmian musi być długi: 4–5-letnia przerwa w uprawie kapustowatych
Poniżej 15°C temperatury gleby infekcja korzeni przebiega bardzo powoli lub w ogóle nie zachodzi; optimum rozwoju to 22–25°C
Wapnowanie gleb kwaśnych o pH poniżej 6,0 nawozem wapniowym w formie tlenkowej lub wodorotlenkowej — inne formy wapnia są mało efektywne
Usuwanie z pola porażonych korzeni PRZED ich rozkładem i uwolnieniem zarodników do gleby
Przedplony przyspieszające zanikanie zarodników: por, pomidor, fasola, ogórek, owies, gryka, rośliny aromatyczne (np. mięta), albo czarny ugór przez cały rok
Uprawa odmian odpornych lub tolerancyjnych; choroba atakuje ponad 200 gatunków, głównie chwasty kapustowate
Zarodniki pływkowe łatwo rozprzestrzeniają się w wilgotnej glebie i wraz z wodą w rowach — unikać stanowisk podmokłych
Jeśli w poprzednich latach chorowało co najmniej 20% roślin, przed ponowną uprawą kapustowatych warto zlecić analizę gleby na obecność patogenu; próg zagrożenia to 10³ zarodników przetrwalnikowych w 1 ml gleby
W kalendarzu rośliny
Zachowaj co najmniej 4 lata przerwy w uprawie kapustowatych · mar–kwi— Kiła kapusty to najgroźniejsza choroba tej grupy warzyw, a jej zarodniki przetrwalnikowe wytrzymują w glebie do 8 lat. Płodozmian jest jedynym naprawdę skutecznym sposobem, żeby nie wprowadzić jej na działkę na stałe. Ta sama przerwa ogranicza czarną zgniliznę kapustnych, mątwika i szkodniki glebowe.
Sprawdź odczyn gleby i zwapnuj kwaśne stanowisko · mar–kwi— Kapusta źle rośnie na glebie kwaśnej, a przede wszystkim jest tam znacznie częściej porażana przez kiłę kapusty. Metodyka podaje optymalny odczyn 6,5–7,3 dla gleb mineralnych i 5,5–6,5 dla torfowych. To najtańsza profilaktyka przeciw kile, jaką ma do dyspozycji działkowiec.
Wykop i wynieś korzenie z wyroślami, zanim zgniją— Porażony kiłą system korzeniowy staje się głównym źródłem zakażenia gleby na kolejne lata — a zarodniki przetrwalnikowe zostają w niej do 8 lat. Metodyka wskazuje usunięcie porażonych korzeni PRZED ich rozkładem jako osobny, kluczowy punkt ochrony. Gdy wyrośle rozłoży się w ziemi, jest już za późno.
Zimą rozplanuj grządki i kup nasiona odmian odpornych · sty, gru— Najskuteczniejsza ochrona kapusty to decyzje podjęte, zanim cokolwiek zostanie wysiane: 4-letnia przerwa w uprawie kapustowatych przeciw kile, stanowisko nie po burakach i szpinaku ze względu na mątwika burakowego, odmiany odporne lub tolerancyjne oraz zaprawione nasiona, bo to one są pierwotnym źródłem czerni krzyżowych i czarnej zgnilizny. Siew odmian wczesnych na rozsadę zaczyna się już w pierwszej połowie lutego, więc na te decyzje zostaje właśnie grudzień i styczeń.
Objawy. Na korzeniach powstają wrzecionowate lub guzowate narośla. Rośliny słabo rosną, więdną w upalne dni mimo wilgotnej gleby, a przy silnym porażeniu kapusta pekińska w ogóle nie wydaje plonu handlowego. Objawy widać dopiero po wyrwaniu rośliny.
Profilaktyka
Zarodniki przetrwalnikowe zalegają w glebie do 8 lat, nie tracąc aktywności — przerwa w uprawie kapusty pekińskiej i innych kapustowatych musi wynosić 4-5 lat
Wapnowanie gleb kwaśnych o pH poniżej 6,0 nawozem wapniowym w formie tlenkowej lub wodorotlenkowej, 2-4 tony na hektar; inne formy wapnia są mało efektywne
Usuwanie z pola porażonych korzeni ZANIM się rozłożą i uwolnią zarodniki do gleby
Przedplony przyspieszające zanikanie zarodników: por, pomidor, fasola, ogórek, owies, gryka, rośliny aromatyczne o silnym zapachu (np. mięta), albo utrzymanie gleby w czarnym ugorze przez rok
Uprawa odmian odpornych, np. Bilko F1
Źródłem infekcji jest najczęściej zakażona gleba na rozsadniku lub substrat torfowy — rozsadę produkować w podłożu odkażonym termicznie (para wodna 90°C przez 20-30 minut) lub w czystym substracie torfowym
Zarodniki pływkowe łatwo rozprzestrzeniają się w wilgotnej glebie i wraz z wodą z rowów i drenów przenoszą się na duże odległości
Choroba atakuje ponad 200 gatunków, głównie pospolite chwasty kapustowate — ich zwalczanie jest częścią ochrony
Chorobie sprzyja kwaśna gleba — poradnik podaje najsilniejsze porażenie przy pH 5,3–5,7
W kalendarzu rośliny
Zachowaj 4-letnią przerwę w uprawie kapustowatych · cze–lip— Kiła kapusty to najgroźniejszy problem tej rośliny: jej zarodniki przetrwalnikowe leżą w glebie do 8 lat, a porażona kapusta pekińska w ogóle nie wydaje plonu. Ta sama zasada chroni przed mątwikiem burakowym i przed czernią krzyżowych. Metodyka podaje minimum 4 lata przerwy, a przy stwierdzonej kile 4-5 lat.
Sprawdź odczyn gleby i zwapnuj, jeśli pH jest poniżej 6,0 · cze–lip— Kiła kapusty rozwija się w glebie kwaśnej, a kapusta pekińska najlepiej rośnie przy pH 6,5-7,5. Podniesienie odczynu to najtańszy i najtrwalszy sposób ograniczenia tej choroby — działa co roku, w odróżnieniu od jednorazowego zabiegu.
Objawy. Na korzeniach pojedyncze lub liczne białe, potem brunatne narośla, które pękają, gniją i rozpadają się z przykrym zapachem. Roślina ma zablokowany przepływ wody — więdnie i zamiera. Pierwsze objawy mogą się pojawić już na rozsadzie w fazie 3–4 liści.
Profilaktyka
Rozsada z 1% roślin z naroślami na korzeniach nie nadaje się do sadzenia
Co najmniej 4 lata przerwy (poradnik: 4–5) w uprawie kapustowatych
Wapnowanie gleb o pH poniżej 6,0 wapnem tlenkowym lub wodorotlenkowym (2–4 t/ha)
Przedplony przyspieszające zanikanie zarodników: por, pomidor, fasola, ogórek, owies, gryka, mięta albo rok czarnego ugoru
Usuwanie porażonych korzeni przed rozkładem, niszczenie chwastów kapustowatych, czyszczenie narzędzi z ziemi
Odmiany tolerancyjne lub odporne; poradnik: choroba głównie na lekkich piaskach gliniastych, endemicznie na torfach niskich
W kalendarzu rośliny
Sadź kapustę włoską tam, gdzie od 4 lat nie rosły kapustowate · mar–lip— Kiła kapusty, mątwik i większość szkodników kapustnych przeżywają w glebie po uprawie kapustowatych, więc metodyka każe wracać z kapustą na to samo miejsce najwcześniej po 4 latach. Po burakach i szpinaku grozi mątwik burakowy.
Sprawdź odczyn — kapusta włoska lubi pH 6,5–7,5 · mar–lip— Kapusta włoska najlepiej rośnie przy odczynie bliskim obojętnemu. Na glebie kwaśnej gorzej pobiera azot, fosfor i molibden, a kiła kapusty rozwija się łatwiej; przy pH powyżej 8 brakuje jej z kolei boru i innych mikroelementów.
Przed sadzeniem obejrzyj korzenie rozsady · kwi–lip— Kiła kapusty najczęściej trafia na grządkę z zakażonym podłożem albo rozsadą. Metodyka i poradnik są zgodne: jeśli choćby 1% roślin w rozsadzie ma zgrubienia na korzeniach, takiej rozsady nie sadzi się w ogóle.
Wykop więdnące rośliny i sprawdź korzenie— Z porażonych kiłą korzeni, które gniją w ziemi, uwalnia się masa zarodników przetrwalnikowych żyjących w glebie do 8 lat. Usunięcie takich roślin przed rozkładem narośli to jeden z podstawowych punktów ochrony.
Objawy. Rośliny więdną, żółkną i zamierają, bo porażone korzenie nie przewodzą wody. Na korzeniach jasnożółte, później brunatne narośla, które pękają i gniją z przykrym zapachem. Guzy chowacza galasówka przy szyjce korzeniowej są zielone i gładkie.
Profilaktyka
Optymalne warunki: wysoka wilgotność i temperatura gleby 20–25 °C; poniżej 15 °C i powyżej 28 °C aktywność patogenu maleje
Najgroźniejsza na glebach kwaśnych i podmokłych; wapnować gleby o pH poniżej 6,0
Zarodniki przetrwalnikowe żyją w glebie 15–20 lat; 4–5 lat przerwy w uprawie kapustowatych
Usuwanie porażonych korzeni i chwastów kapustowatych, dezynfekcja narzędzi
Obserwacje od wzrostu siewek do końca uprawy co 5–7 dni
W kalendarzu rośliny
Siej rukolę tam, gdzie od 3–4 lat nie rosły kapustowate · mar–maj— Rukola jest kapustowata i dzieli choroby z kapustami: czarna zgnilizna zimuje na resztkach, a zarodniki kiły przetrwają w ziemi 15–20 lat. Drutowce i pędraki są najliczniejsze na świeżo przekopanych odłogach i po roślinach wieloletnich.
Kwaśną ziemię zwapnuj, azotu nie przesadzaj · mar–maj— Kiła zagraża najbardziej na glebach kwaśnych i podmokłych. Nadmiar azotu sprzyja mączniakowi prawdziwemu i czarnej zgniliźnie, a wyższy potas zmniejsza podatność na tę ostatnią. Zbyt dużo wapnia daje z kolei blado wybarwione młode liście.
Rośliny więdną mimo wilgotnej ziemi — sprawdź korzenie— Kiła tworzy na korzeniach narośla, które pękają, gniją i uwalniają do ziemi ogromną liczbę zarodników, a te przetrwają 15–20 lat. Porażona roślina nie pobiera wody, więc więdnie, żółknie i zamiera.
Objawy. Rośliny słabiej rosną, żółkną i więdną, często gniazdami. Na korzeniach powstają kuliste albo wrzecionowate narośla, najpierw jasne, potem ciemniejące i gnijące.
Profilaktyka
Kiła poraża wszystkie kapustowate; rzodkiewkę, podobnie jak kapusty, uprawia się na tym samym miejscu nie częściej niż co 4 lata (zalecenie PZD)
Po rzodkiewce nie sadzić innych kapustowatych, np. kalarepy czy brokułu
Opisy pochodzą z kalendarzy roślin wypisanych z metodyk ochrony roślin i poradników
sygnalizatora; ich wydawców wymienia wykaz źródeł.
Więcej haseł: choroby · szkodniki ·
rośliny.