Mokra zgnilizna

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na liściach główek małe plamki jakby nasiąknięte wodą, które szybko rosną; tkanka jest miękka i gąbczasta, a wnętrze gnije, choć powierzchnia może wyglądać zdrowo. Pękająca skórka wypuszcza śluzowatą masę o przykrym zapachu. Najgroźniejsza przy zbiorze i w przechowaniu.

Profilaktyka

• W gruncie sprzyja jej 25–30 °C oraz częste, dłuższe opady i nawadnianie
• Bakterie wnikają przez drobne rany, przetchlinki i pęknięcia; muchówki ułatwiają zakażenie
• Nie sadzić na stanowiskach wilgotnych i zlewnych; mniej azotu, więcej potasu; 2–3 lata przerwy w uprawie roślin podatnych
• Nie zbierać w deszczu, nie uszkadzać główek; przechowywać w 1,5–4,5 °C (chłodnia 0–3 °C, 95–98%)
• Lustracja co 7 dni pod koniec wegetacji; według poradnika brak zarejestrowanych środków i odmian odpornych

W kalendarzu rośliny

• Zbieraj główki od dołu łodygi, najlepiej po przymrozkach · sty, paź, lis, gru — Główki brukselki nabierają najlepszego smaku po pierwszych przymrozkach, a kilkukrotne zamarzanie i rozmarzanie nie pogarsza ich jakości. Zbiór w deszczu i uszkodzone główki otwierają drogę mokrej i czarnej zgniliźnie.

Mokra zgnilizna korzeni

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Małe wodniste plamki, które gwałtownie się powiększają i powodują rozległą macerację tkanek. Korzeń staje się miękki i gąbczasty, powierzchnia przebarwia się i lekko zapada. Wnętrze zmienia się w mętną, półpłynną papkę o kremowym zabarwieniu, podczas gdy skórka może pozostać nieuszkodzona; z czasem pojawiają się pęknięcia, przez które śluzowata masa wypływa na zewnątrz. Charakterystyczny cuchnący zapach pojawia się dopiero wtórnie, od bakterii saprofitycznych.

Profilaktyka

• Warunki sprzyjające infekcji to temperatura 18-30°C i wysoka wilgotność, zarówno w czasie wegetacji, jak i podczas przechowywania
• O porażeniu decydują zranienia i uszkodzenia mechaniczne oraz nadmiar wolnej wody na powierzchni korzenia
• Najczęściej do zakażeń dochodzi podczas zbioru, przy obcinaniu naci i innych zabiegach pielęgnacyjnych
• Uprawa na glebach o uregulowanych stosunkach wodno-powietrznych, unikanie stanowisk podmokłych
• W fazie dojrzewania nie dopuszczać do zachwaszczenia, bo chwasty utrzymują wysoką wilgotność sprzyjającą infekcji
• Zbiór przy suchej pogodzie, a bezpośrednio po zbiorze dokładne wysuszenie korzeni
• Bakteria przetrwa na resztkach roślinnych, w materii organicznej gleby, a nawet w larwach wielu gatunków owadów

W kalendarzu rośliny

• Zbieraj przy suchej pogodzie i od razu schłodź korzenie · sie–paź — Prawie wszystkie choroby przechowalnicze marchwi wchodzą przez rany i wilgoć. Mokra zgnilizna korzeniowa potrzebuje zranienia i nadmiaru wolnej wody na powierzchni, a do zakażeń dochodzi najczęściej właśnie przy zbiorze i obcinaniu naci. Szara pleśń atakuje korzenie przesuszone i uszkodzone mechanicznie. Zgnilizna twardzikowa zakaża w czasie wykopywania i transportu — uszkodzona tkanka wydziela substancje odżywcze, które wprost stymulują rozwój strzępek infekcyjnych.

Mokra zgnilizna bakteryjna

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na mięsistych częściach wodniste plamki, które szybko rosną w głąb; skórka pęka, tkanka mięknie i wycieka śluz, brązowiejący na powietrzu, aż ścianka owocu się rozrywa. Z czasem pojawia się zapach zgnilizny. Przy długotrwale wilgotnej pogodzie gnije też podstawa łodygi — najpierw wodnista, potem czernieje i wysycha, a roślina więdnie. Choroba rozwija się w 3–5 dni, szczególnie w czasie zbioru i przechowywania.

Profilaktyka

• Sadzić zdrowe rośliny w dobrze zdrenowaną glebę i nie za gęsto
• Zwalczać szkodniki — owady, zwłaszcza ich larwy, roznoszą bakterię
• Nie przenawożać azotem
• Do przechowania zbierać owoce suche i nieuszkodzone, trzymać w 1,5–4 °C przy niskiej wilgotności
• Źródłem bakterii są porażone części roślin i woda do podlewania

W kalendarzu rośliny

• Zbieraj owoce suche i nieuszkodzone · sie–wrz — Mokra zgnilizna bakteryjna atakuje owoce zwłaszcza w czasie zbioru i przechowywania: rozwija się przy 23–30 °C, wnika przez naturalne otwory, a owoc gnije w 3–5 dni.

Miękka zgnilizna bakteryjna

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Choroba wymieniona w metodyce z nazwy dla pierwiosnka (tab. 13) i opisana osobno w rozdziale o patogenach glebowych: to choroba roślin uprawianych w zbyt wilgotnych warunkach i przy zmieniającej się temperaturze. Objawy występują głównie na liściach, początkowo na wierzchołkach, ale zgnilizna rozszerza się bardzo szybko na całe blaszki i często na łodygi. Rośliny bardzo szybko zamierają. Porażone tkanki są miękkie, szarawe, a po dotknięciu wypływa z nich lekko żółtawa, cuchnąca ciecz. Metodyka dodaje o bakteriozach ogólnie, że pojawiają się szczególnie w lata korzystne dla rozwoju bakterii — ciepłe i deszczowe.

Profilaktyka

• Natychmiastowe usunięcie i zniszczenie porażonych części lub całych roślin — metodyka określa to jako konieczne nawet przy sporadycznym wystąpieniu choroby, z powodu bardzo szybkiego rozprzestrzeniania się bakterii
• Przepuszczalna gleba bez zastoisk wody; niedopuszczanie do stałego przewilgocenia podłoża
• Podlewanie do ziemi, nie do rozety liściowej, i nie na noc
• Nieponawianie nasadzeń pierwiosnka w miejscu, gdzie choroba wystąpiła
• Nie kompostować porażonych roślin

W kalendarzu rośliny

• Nie wracaj z pierwiosnkiem tam, gdzie właśnie wypadł · mar–cze
• Liść, który gnije i cuchnie — usuń całą roślinę, dziś — Przy tym zabiegu metodyka używa słowa „konieczne”. Miękka zgnilizna bakteryjna jest chorobą pierwiosnka wymienioną w metodyce z nazwy; rozwija się w zbyt wilgotnych warunkach i przy zmiennej temperaturze, a rośliny zamierają bardzo szybko. Metodyka pisze: w przypadku nawet sporadycznego wystąpienia choroby konieczne jest usunięcie i zniszczenie porażonych części lub całych roślin z powodu bardzo szybkiego rozprzestrzeniania się bakterii. Tu nie ma czego obserwować ani czym opryskiwać.

Mokra zgnilizna korzeni

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Pod koniec wegetacji na części korzenia wystającej z ziemi wodniste, brązowe plamy; tkanka jest mazista i nieprzyjemnie pachnie. Zgnilizna przechodzi na ogonki — rozeta więdnie, brązowieje i zamiera. W przechowaniu maceracja wzdłuż korzenia od miejsca uszkodzenia; w sprzyjających warunkach cały korzeń zmienia się w miękką, śluzowatą papkę, a cuchnący zapach dają wtórnie bakterie saprofityczne.

Profilaktyka

• Poradnik: w polu sprzyja temperatura 25–30°C i częste opady, w przechowalni wilgotność powyżej 90%; metodyka 2022: 18–30°C i wysoka wilgotność w wegetacji i w przechowaniu. Model bierze szerszy zakres metodyki (czulszy) i wymóg opadu z obu źródeł; bakteria wnika wyłącznie przez rany, więc pogoda jest warunkiem koniecznym, nie wystarczającym
• Źródłem są bakterie w glebie, resztki roślinne, czasem skażona woda i larwy owadów; zakażenie przez rany od prac, szkodników, gradu i transportu
• W polu znaczenie niewielkie, groźna w długim przechowywaniu — kontakt zdrowych korzeni z chorymi szybko roznosi chorobę
• Nie zbierać w deszczu i nie opóźniać zbioru korzeni na przechowanie; po zbiorze osuszyć
• Mniej azotu i więcej potasu obniża podatność; uprawa na redlinach, nie na stanowiskach podmokłych
• 2–3-letnia przerwa w uprawie pietruszki (poradnik)
• Brak zarejestrowanych środków; w chłodni 0–2°C i wilgotność poniżej 90% (poradnik)

W kalendarzu rośliny

• Wykop korzenie w drugiej połowie października, przy suchej pogodzie · paź–lis — Pietruszka lepiej znosi chłód niż marchew i seler, więc zbiera się ją później. Nie wolno jednak zwlekać z korzeniami na przechowanie: mokra zgnilizna, rizoktonioza i fuzarioza wchodzą przez rany i wilgoć, a do zakażeń dochodzi najczęściej przy zbiorze w deszczu i przy obcinaniu naci.

Miękkie gnicie rzodkiewki

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na dowolnej części rośliny pojedyncze plamki jakby nasiąknięte wodą, które szybko się powiększają; tkanka mięknie, gnije i rozpada się z charakterystycznym gnilnym zapachem.

Profilaktyka

• Do infekcji dochodzi przy 20–25 °C oraz wysokiej wilgotności podłoża i powietrza; występuje sporadycznie, przy przedłużających się opadach
• Bakterie wnikają przez naturalne otwory i rany po pracach pielęgnacyjnych i żerowaniu szkodników — nie ranić roślin
• Źródłem są zakażone nasiona, gleba i resztki roślin; unikać monokultury i stanowisk podmokłych
• Podlewać wodą ze studni zamiast ze zbiorników stojących
• Według poradnika brak środków do zwalczania

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na zewnętrznych liściach najpierw małe, czerwono-brązowe plamy jakby nasiąknięte wodą. Powiększając się, sprawiają, że sałata więdnie, staje się miękka i odbarwiona, tworząc duże śluzowate obszary przechodzące na liście wewnętrzne. Zgnilizna zewnętrznych liści prowadzi do wyłamania łodygi i gnicia rośliny, czemu towarzyszy charakterystyczny zapach zgnilizny. Na powierzchni chorych roślin często widać wypływającą śluzowatą masę.

Profilaktyka

• Rozwojowi bakterii sprzyja temperatura 25–30°C oraz częste, dłuższe okresy opadów i deszczowanie plantacji
• Do porażenia dochodzi przez zranienia mechaniczne, miejsca uszkodzone przez szkodniki oraz przez przetchlinki i naturalne spękania — dlatego zwalczanie szkodników jest tu częścią ochrony przed chorobą
• Bakteria przeżywa w resztkach roślin, w wodzie ze stawów i strumieni używanej do podlewania, w materii organicznej gleby oraz w larwach wielu gatunków owadów
• Nie uprawiać sałaty na stanowiskach wilgotnych, glebach zlewnych i nieprzepuszczalnych
• Unikać wysokich dawek azotu — zwiększają podatność; dbać o odpowiedni poziom potasu i wapnia
• Nie zbierać sałaty w czasie deszczowej pogody; nie dopuszczać do uszkodzeń mechanicznych przy zbiorze i pakowaniu
• Zapewnić dobrą wentylację przechowywanych główek i systematycznie usuwać psujące się sztuki

W kalendarzu rośliny

• Zbieraj przy suchej pogodzie i nie uszkadzaj główek · maj–lip — Metodyka podaje wprost: nie prowadzić zbioru sałaty w czasie deszczowej pogody sprzyjającej infekcji. Mokra zgnilizna wchodzi przez zranienia mechaniczne, a rozwija się przy 25–30°C i częstych opadach, więc sałata zebrana mokra i poobijana rozpłynie się w ciągu paru dni.