Rizoktonioza

Objawy. Metodyka opisuje ją jako chorobę występującą bardzo często, „szczególnie na roślinach jednorocznych, dwuletnich i bylinach” — a więc dokładnie w tej grupie, do której należy aster chiński. Grzyb tworzy liczne, brązowawe strzępki grzybni infekujące podstawę pędu i korzenie; strzępki rosną również po powierzchni wilgotnego podłoża, zakażając kolejne rośliny, przez co choroba rozchodzi się po skrzynce z rozsadą albo po fragmencie zagonu. Pierwsze objawy to zamieranie pojedynczych pędów i stopniowe rozszerzanie się zgnilizny. Metodyka zaznacza, że „szczególnie wrażliwe na patogena są młode, intensywnie rosnące rośliny”.

Profilaktyka

• Świeże podłoże do wysiewu i pikowania; podłoża po porażonej partii nie używać powtórnie
• Nie sadzić rozsady głębiej, niż rosła w doniczce — zasypana szyjka korzeniowa jest miejscem wejścia infekcji
• Usuwanie pojedynczych porażonych roślin razem z grudką podłoża, zanim grzybnia przerośnie na sąsiednie
• Unikanie utrzymywania stale wilgotnej powierzchni podłoża wokół podstawy pędów
• Płodozmian — Rhizoctonia solani jest w metodyce wymieniana wśród patogenów glebowych wielu gatunków roślin, obok Fusarium oxysporum

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Od wschodów oglądaj siewki co kilka dni · mar–cze

Objawy. Metodyka ogrodów przydomowych wymienia Rhizoctonia solani wśród sprawców zgorzeli zgnilakowej, czyli nekrozy korzeni i podstawy pędu prowadzącej do zamierania lub silnego zahamowania wzrostu młodych roślin.

Profilaktyka

• Używać świeżo przygotowanego podłoża — zalecenie programu ochrony
• Pobierać sadzonki wyłącznie ze zdrowych roślin
• Z nasadzeń usuwać chore rośliny oraz resztki roślinne
• Przy pierwszych objawach rejestr dopuszcza dla ogrodu przydomowego m.in. środek z boskalidem i piraklostrobiną

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

Objawy. Choroba występująca bardzo często na roślinach jednorocznych, dwuletnich i bylinach. Grzyb tworzy bardzo liczne, brązowawe strzępki grzybni, które infekują podstawę pędu i korzenie, i rosną również po powierzchni wilgotnego podłoża, infekując kolejne rośliny. Pierwszym objawem jest zamieranie pojedynczych pędów i stopniowe rozszerzanie się zgnilizny. Szczególnie wrażliwe są młode, intensywnie rosnące rośliny oraz sadzonki. Praktyczna uwaga dla floksa: zamieranie pojedynczych pędów w kępie daje też niszczyk zjadliwy — różnica jest w tym, że przy rizoktoniozie pęd gnije u podstawy, a przy nicieniach jest zdeformowany i skarłowaciały, ale nie zgniły.

Profilaktyka

• Przepuszczalne, nieprzewilgocone podłoże; brak zastoisk wody wokół kępy
• Usuwanie i niszczenie zamierających roślin wraz z ziemią z bryły
• Wzbogacanie gleby kompostem — nawozy organiczne podnoszą potencjał antychorobowy gleby

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

Objawy. Grzyb tworzy liczne, brązowawe strzępki grzybni, które infekują podstawę pędu i korzenie. Pierwsze symptomy to zamieranie pojedynczych pędów i stopniowe rozszerzanie się zgnilizny. Strzępki rosną również po powierzchni wilgotnego podłoża i infekują kolejne rośliny — stąd zgnilizna rozchodzi się po zagonie plackami. Szczególnie wrażliwe są rośliny młode i intensywnie rosnące.

Profilaktyka

• Przed sadzeniem cebul odkażać podłoże
• Unikać uprawiania lilii po innych roślinach cebulowych
• Usuwać porażone rośliny wraz z cebulą i ziemią wokół niej

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Nie sadź lilii po innych roślinach cebulowych · sie–wrz — Program przy rizoktoniozie stawia sprawę wprost: unikać uprawiania lilii po innych roślinach cebulowych. Metodyka dokłada mechanizm — fuzarioza jest jedną z groźniejszych chorób ogrodów przydomowych i działek właśnie dlatego, że te same wrażliwe gatunki sadzi się w to samo miejsce, a patogen gromadzi się w glebie. Fuzarioza występuje na wszystkich gatunkach roślin cebulowych.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Objawy widoczne przede wszystkim u nasady pędów: zgnilizna pochew liściowych, tkanki zbrązowiałe i postrzępione, a grzyb stopniowo przemieszcza się w głąb pędu, aż do całkowitego porażenia szyjki. Na bulwach najbardziej podatne są białe łuski okrywające — powstające ubytki tkanek wyglądają tak, jakby łuski były wypalone. Silnie zaatakowane bulwy są całkowicie pozbawione łusek okrywających.

Profilaktyka

• Unikanie uprawy mieczyka w zakażonym podłożu; odkażanie zakażonego podłoża
• Zaprawianie bulw reprodukcyjnych przed sadzeniem
• Usuwanie porażonych roślin oraz resztek roślinnych
• Unikanie gleb lekkich i kwaśnych oraz nadmiernej wilgotności gleby — to główne czynniki ryzyka; wapnowanie jesienią w roku poprzedzającym sadzenie
• Patogen rozwija się w BARDZO SZEROKIM zakresie temperatury — o zagrożeniu decyduje wilgotność i odczyn gleby
• Uwaga: patogen zimuje w glebie w postaci mikrosklerocjów, przez co zakażenie gleby utrzymuje się przez wiele lat; poraża ponad 300 gatunków roślin
• Uwaga diagnostyczna: objawy bardzo często mylone z fuzariozą mieczyka

W kalendarzu rośliny

• Kwaśną glebę zwapnuj jesienią, rok przed sadzeniem · wrz–lis — Mieczyk chce gleby o odczynie obojętnym (pH 6,5–7,2). Gleba kwaśna to podwójny problem: poniżej pH 5 grozi toksyczność fluoru i nadmierne pobieranie glinu, żelaza i manganu, a dodatkowo rizoktonioza — jedna z czterech głównych chorób mieczyka — największe zagrożenie stwarza właśnie na glebach lekkich i kwaśnych.
• Sadź luźno, na przewiewnym i słonecznym stanowisku · kwi–maj — Poradnik wymienia trzy błędy sadzenia, które wprost sprzyjają fuzariozie: wilgotne i zimne podłoże, duże zagęszczenie roślin w rzędzie oraz niedostateczna ilość światła. Rizoktonioza dokłada do tego glebę lekką, kwaśną i nadmiernie wilgotną. Odstęp między roślinami to w praktyce najtańszy fungicyd, jaki masz.

Objawy. Choroba występująca bardzo często na roślinach jednorocznych, dwuletnich i bylinach, a także na sadzonkach zielnych i zdrewniałych. Grzyb tworzy bardzo liczne, brązowawe strzępki grzybni, które infekują podstawę pędu i korzenie, i rosną również na powierzchni wilgotnego podłoża, porażając kolejne rośliny. Pierwszym objawem jest zamieranie pojedynczych pędów i stopniowe rozszerzanie się zgnilizny. Szczególnie wrażliwe są młode, intensywnie rosnące rośliny — u orlika dotyczy to przede wszystkim siewek na rozsadniku i świeżo przesadzonych samosiewek.

Profilaktyka

• Przepuszczalne, nieprzewilgocone podłoże — także w skrzynce z siewkami
• Rzadki siew i przerywanie siewek, żeby nie stały zbyt gęsto
• Usuwanie i niszczenie zamierających roślin wraz z ziemią z bryły
• Wzbogacanie gleby kompostem — nawozy organiczne poprawiają potencjał antychorobowy gleby

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

Rizoktonioza papryki

Objawy. U podstawy pędu, przy powierzchni gleby lub tuż pod nią, ciemnobrunatny, nekrotyczny pierścień; łodyga w tym miejscu jest przewężona, a korzenie gniją. Główna przyczyna zgorzeli powschodowej — młode rośliny mogą zamrzeć szybko i całkowicie. Łatwo pomylić z fytoftorozą i fuzariozą.

Profilaktyka

• Największe zagrożenie na glebach lekkich i kwaśnych przy nadmiernej wilgotności
• Mikrosklerocja utrzymują zakażenie gleby przez wiele lat
• Rozsada ze zdrowych, zaprawionych nasion; gleba wolna od patogenów
• Regularne odchwaszczanie, wczesne usuwanie więdnących roślin, dokładne usuwanie resztek
• Unikać miejsc, gdzie stoi woda; umiarkowane nawożenie; zarejestrowanych środków nie ma

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

Rizoktonioza pietruszki

Objawy. Na siewkach zgnilizna korzeni i podstawy pędu („czarna nóżka”). U starszych roślin od gnijących korzeni zamierają ogonki — liście od dołu więdną i żółkną. Przed zbiorem na części korzenia nad ziemią wodniste, brązowe, szybko rosnące plamy, czasem z jasnobrązową grzybnią. W przechowaniu drobne, płaskie sklerocja i brunatno-fioletowe zapadnięte plamy, zwykle od miejsca zranienia.

Profilaktyka

• SPRZECZNE OPTIMUM W ŹRÓDŁACH: poradnik 2018 — 18–22°C; metodyka 2022 i IP 2025 — 9–12°C na glebach lekkich o pH ok. 5 (to samo zdanie, co w metodyce marchwi przy Rhizoctonia carotae). Patogen rozwija się w wierzchniej warstwie gleby do 5 cm, więc modelu pogodowego nie ma (odglebowa)
• Patogen rozwija się dynamicznie przy wysokiej wilgotności powietrza i na mokrych korzeniach, także w 0°C
• Źródłem bywa pył z sąsiednich pól z rizoktoniozą ziemniaka; infekcji sprzyjają rany od prac pielęgnacyjnych i szkodników glebowych, w tym nicieni
• 3–4-letnia przerwa w uprawie podatnych gatunków; nie uprawiać po warzywach okopowych
• Brak zarejestrowanych fungicydów (metodyka 2022) — zostaje profilaktyka; nie opóźniać zbioru korzeni na przechowanie
• W przechowalni 0–1°C, bez wahań temperatury, odkażone skrzynki, usuwanie gniazd choroby
• Susza w okresie wegetacji ogranicza rizoktoniozę; gwałtowne opady po suszy dają pęknięcia korzeni, przez które wnika R. solani

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

Objawy. Choroba występująca bardzo często na roślinach jednorocznych, dwuletnich i bylinach. Grzyb tworzy bardzo liczne, brązowawe strzępki grzybni, które infekują podstawę pędu i korzenie, i rosną również na powierzchni wilgotnego podłoża, infekując kolejne rośliny. Pierwszym objawem jest zamieranie pojedynczych pędów i stopniowe rozszerzanie się zgnilizny. Szczególnie wrażliwe są młode, intensywnie rosnące rośliny.

Profilaktyka

• Przepuszczalne, nieprzewilgocone podłoże
• Usuwanie i niszczenie zamierających roślin wraz z ziemią z bryły
• Wzbogacanie gleby kompostem — nawozy organiczne poprawiają potencjał antychorobowy gleby

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

Objawy. Grzyb tworzy liczne, brązowawe strzępki grzybni infekujące podstawę pędu i korzenie; rosną one również na powierzchni wilgotnego podłoża, infekując kolejne rośliny. Pierwsze symptomy to zamieranie pojedynczych pędów i stopniowe rozszerzanie się zgnilizny. Szczególnie wrażliwe są rośliny młode i intensywnie rosnące.

Profilaktyka

• Używać świeżego podłoża i czystych pojemników przy sadzeniu
• Usuwać chore rośliny oraz resztki roślinne
• Nie utrzymywać podłoża stale mokrego — grzybnia rozrasta się po powierzchni wilgotnego podłoża

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na powierzchni korzenia szare lub czarne, nieregularne plamy, które z czasem miękną, marszczą się i pokrywają brązowawą skórką. Charakterystyczne są brązowe smugi w miąższu, biegnące od powierzchni korzenia do środka.

Profilaktyka

• Optymalna temperatura GLEBY 9–12 °C; sprzyjają jej gleby lekkie o odczynie około pH 5 oraz chłodna wiosna i jesień
• Unikać monokultury i robić kilkuletnie przerwy w zmianowaniu
• Po wykryciu choroby nie siać w poplonie warzyw korzeniowych ani roślin okopowych
• Grzyb żyje w glebie w postaci strzępek i sklerocjów, które są źródłem infekcji

Rizoktonioza sałaty

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Grzyb atakuje dolne liście stykające się z podłożem. Najpierw na ogonkach liściowych i nerwach pojawiają się rdzawe, lekko zapadnięte uszkodzenia, z których mogą wyciekać krople bursztynowej cieczy; po wyschnięciu zostają czekoladowo-brązowe, zapadnięte plamy. Porażenie przechodzi z liścia na liść aż do całej główki, która w krótkim czasie zamienia się w śluzowatą masę, a potem wysycha i ciemnieje. Brązowa grzybnia i czarne sklerocja bywają widoczne na chorych tkankach i na ziemi pod gnijącą rośliną.

Profilaktyka

• Optymalna temperatura rozwoju to 26°C, ale patogen poraża w zakresie 10–31°C
• Wilgotna pogoda sprzyja chorobie, ale nie jest tak ważna jak wysoka temperatura — to odwrotność większości chorób sałaty
• Od pierwszych zmian chorobowych do zaawansowanego gnicia główek mija tylko 5–10 dni
• Choroba objawia się najczęściej w okresie przedzbiorczym (BBCH 47–49); porażone rośliny nie nadają się do konsumpcji ani przechowania
• Straty w plonie mogą sięgać nawet 70%
• Zakładać uprawę na stanowiskach bez zastoisk wodnych, przestrzegać zmianowania, wprowadzać poplony z rodziny bobowatych
• Resztki sałaty po zbiorach natychmiast przekopać, żeby zmniejszyć liczbę tworzących się sklerocjów
• Przy dużym zagrożeniu odkazić ziemię termicznie (para wodna 80–90°C przez 20–30 minut)

W kalendarzu rośliny

• Zaraz po zbiorze uprzątnij resztki i przekop grządkę · maj–lip — Metodyka każe resztki sałaty po zbiorach przyorać natychmiast, żeby zmniejszyć liczbę tworzących się sklerocjów rizoktoniozy. Na pozostawionych liściach przeżywają też bakterie bakteryjnej plamistości (od jednego do czterech miesięcy), a w glebie zimują sklerocja zgnilizny twardzikowej i szarej pleśni, bobówki śmietki oraz gąsienice rolnic. Głębokie przekopanie niszczy znaczną ich część mechanicznie albo wystawia je na żer ptaków.

Rizoktonioza traw

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Okrągłe plamy lub pierścienie w darni, które szybko się powiększają. Na podstawie źdźbła plamy podłużne, soczewkowate, z wyraźną obwódką odcinającą się od zdrowej tkanki; na liściach plamy brązowe z rozmytą krawędzią. Grzyb atakuje głównie liście i łodygi, ale uszkadza też korzenie i rozłogi. Przeżywa do następnego roku w resztkach zamarłych roślin i w glebie.

Profilaktyka

• Stosowanie częściej małych dawek azotu zamiast rzadkich dużych
• Zapewnienie optymalnych warunków wzrostu traw: aeracja, wyczesywanie filcu, rozsądne podlewanie
• Zrównoważone nawożenie NPK — poradnik IOR podkreśla, że ograniczenie azotu przed nadejściem upałów może zapobiec chorobie
• Regularne koszenie i zbieranie pokosu ogranicza występowanie rizoktoniozy
• Nie dopuszczać do stresu cieplnego darni: w upał kosić wyżej i podlewać rzadko a głęboko — grzyb nie poraża roślin w dobrej kondycji, atakuje dopiero osłabione
• Objaw pomocniczy w rozpoznaniu: specyficzny zapach wydzielający się z darni na 12–24 h przed ujawnieniem się choroby

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Grzyb tworzy bardzo liczne, brązowawe strzępki grzybni, które infekują podstawę pędu i korzenie; rosną one również po powierzchni wilgotnego podłoża, infekując kolejne rośliny. Pierwsze symptomy to zamieranie pojedynczych pędów i stopniowe rozszerzanie się zgnilizny. Szczególnie wrażliwe są młode, intensywnie rosnące rośliny oraz sadzonki. Na wyrośniętych kępach poradnik IOR-PIB opisuje postać inną niż szkółkarska: okrągłe plamy, wstęgi lub pierścienie w darni, podłużne, soczewkowate plamy u podstawy źdźbła z wyraźną cienką brunatną obwódką odcinającą się od zdrowej tkanki, a na liściach plamy brązowe o rozmytej krawędzi. Objaw pomocniczy: specyficzny zapach wydzielający się z darni na 12–24 h przed ujawnieniem się choroby.

Profilaktyka

• Świeżo przygotowane podłoże oraz nowe lub odkażone pojemniki przy rozmnażaniu
• Pobieranie sadzonek wyłącznie ze zdrowych roślin
• Usuwanie z nasadzeń chorych roślin i resztek roślinnych
• Uwaga: metody niechemiczne w programie ochrony są pisane pod produkcję pojemnikową (kontenerownie, tunele foliowe) — przeniesione na warunki działki dotyczą przede wszystkim świeżo dzielonych i sadzonych kęp
• Zrównoważone nawożenie — ograniczenie azotu, gdy zbliżają się upały, może zapobiec chorobie
• Nie dopuszczać do stresu cieplnego: grzyb nie poraża roślin w dobrej kondycji, uszkadza dopiero te po stresie wysokiej temperatury

Rizoktonioza ziemniaka

Objawy. Gnicie kiełków: brunatne, lekko wgłębione plamy, kiełki zamierają, wschody są opóźnione i przerzedzone. Próchnienie podstawy łodyg: suche, brunatne plamy jak próchniejące drewno, wtórnie zwijanie się miękkich liści wierzchołkowych i bulwki powietrzne w kątach liści. Po obfitych deszczach białoszary nalot tuż nad ziemią (opilśń łodygowa). Na bulwach czarne, łatwo zdrapywalne grudki sklerocjów (ospowatość), deformacje i skorkowaciałe otwory.

Profilaktyka

• Grzyb przeżywa na sadzeniakach i w resztkach w glebie; optymalna temperatura infekcji 15–18°C (poradnik) — porażenie kiełków następuje po sadzeniu do zimnej, nieogrzanej ziemi (poniżej 6–8°C)
• 4–5-letnia przerwa w uprawie ziemniaka, zdrowe sadzeniaki, pobudzanie i podkiełkowywanie
• Płytsze sadzenie na glebach ciężkich, niezbyt szybkie formowanie redlin, gorczyca w zmianowaniu (IP)
• Właściwe nawożenie, zwłaszcza potasem (IP)
• Zbiór do 2 tygodni po zniszczeniu naci — zwłoka sprzyja ospowatości bulw
• Bulwy silnie pokryte sklerocjami nie nadają się na sadzeniaki (poradnik: próg 20% ospowatych bulw w partii)

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Na kilka tygodni przed sadzeniem obudź sadzeniaki · lut–kwi — Pobudzone sadzeniaki wschodzą szybciej i równiej, a młode rośliny mniej chorują; przy okazji widać, które bulwy straciły zdolność kiełkowania. Podkiełkowanie w świetle przyspiesza wschody o 1–2 tygodnie i zbiór, co liczy się szczególnie przy ziemniakach wczesnych. Metodyka IP wymienia pobudzanie i podkiełkowywanie wśród metod ograniczania zarazy, rizoktoniozy, czarnej nóżki i chorób wirusowych.
• Gleba ma ok. 8°C — sadź ziemniaki · kwi–maj — Termin sadzenia decyduje o zdrowiu plantacji. Za wcześnie, do zimnej ziemi — wschody się wleką, kiełki porażają rizoktonioza i bakterie, a rośliny łapią majowe przymrozki. Za późno — spada plon i rośnie zagrożenie zarazą. Metodyka IP wiąże początek sadzenia z temperaturą gleby 5–8°C na głębokości 10 cm; podkiełkowane sadzeniaki można sadzić nieco wcześniej.
• Gdy nać żółknie, usuń ją 2–3 tygodnie przed kopaniem · lip–sie — Usunięcie naci przed zbiorem przyspiesza dojrzewanie skórki, osłabia połączenie bulw z rozłogami i pozwala ziemi obeschnąć i nagrzać się, co zmniejsza uszkodzenia bulw przy kopaniu. Metodyka IP zaleca robić to, gdy liście zaczynają żółknąć, 10–21 dni przed planowanym zbiorem; odmiany wczesne od trzeciej dekady lipca, średnio wczesne w pierwszej połowie sierpnia, późne do końca sierpnia.