Zgorzel siewek

Pythium spp., Botrytis spp., Fusarium spp., Rhizoctonia spp., Alternaria spp.

Objawy. Zgorzel przedwschodowa: kiełki zamierają, zanim wyjdą nad ziemię, więc wschody są nierówne i przerzedzone. Zgorzel powschodowa: siewki pojedynczo albo placami słabo rosną, żółkną, więdną i zamierają, a szyjka korzeniowa brunatnieje i się przewęża.

Profilaktyka

• Sprzyja wilgotna i zimna gleba, zbyt gęsty siew, mało światła, nadmiar azotu i zaskorupiona gleba przed wschodami
• Siać nasiona zdrowe, o dobrych parametrach siewnych, zaprawione
• Nie siać na terenie podmokłym; podlewać umiarkowanie
• Oglądać wschody co 3–4 dni od siewu

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Po siewie oglądaj grządkę co 3–4 dni — zgorzel siewek i śmietki · mar–maj

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Nasiona nie kiełkują albo siewka brązowieje i zamiera jeszcze pod ziemią (zgorzel przedwschodowa). U starszych siewek widać zbrązowienia tkanek i charakterystyczne przewężenie części podliścieniowej. Na szyjce korzeniowej pojawiają się wodniste, miękkie, brązowe plamy rozpadających się tkanek; gdy zgnilizna obejmie cały obwód pędu, siewka obumiera. U starszych roślin korzenie brązowieją i gniją. W skrzynce lub na rozsadniku widać pojedyncze chore rośliny albo puste place.

Profilaktyka

• Wysiew wyłącznie nasion ze zdrowego, pewnego źródła
• Świeżo przygotowane podłoże, nigdy ziemia z poprzedniej uprawy
• Unikanie gleb kwaśnych, podmokłych i zlewnych — tam choroba jest najgroźniejsza, zwłaszcza po obfitych opadach
• Woda do podlewania o temperaturze 12–25°C — poniżej i powyżej sprzyja chorobie
• Woda z pewnego źródła (wodociąg, studnia głębinowa); woda z cieków wodnych i stawów bywa sama źródłem patogena
• Nie zagęszczać siewu — ciasnota, brak światła, wysoka wilgotność podłoża i zasolenie nasilają objawy
• Zakresy temperatur ze źródła: Fusarium spp. i Rhizoctonia solani 4–33°C (optimum ok. 25°C), Pythium spp. 15–20°C
• Patogeny zimują w podłożu jako oospory (Pythium), chlamydospory (Fusarium) oraz grzybnia w resztkach roślinnych
• Brak odmian odpornych lub tolerancyjnych — na tę chorobę dobór odmiany nie pomoże

W kalendarzu rośliny

• Wysiej latem, w świeżą ziemię i ze zdrowych nasion · cze–lip — Sprawcy zgorzeli siewek — Pythium, Fusarium i Rhizoctonia — bytują w ziemi i potrafią zasiedlać same nasiona. Zarodniki Pythium pływają w wodzie, więc raz zainfekowane, przemoknięte podłoże rozniesie chorobę po całej skrzynce. Świeże podłoże i pewne nasiona to najtańsza ochrona, jaka istnieje.
• Podlewaj siewki wodą o temperaturze 12–25°C · cze–paź — To jedno z najbardziej zaskakująco konkretnych zaleceń w całym poradniku: woda zimniejsza niż 12°C lub cieplejsza niż 25°C sama w sobie sprzyja zgorzeli siewek. Zimna woda z węża szokuje korzenie, a ciepła, stojąca w wężu na słońcu, to gotowa pożywka dla patogenów.
• Od wschodów oglądaj siewki co tydzień · cze–paź

Zgorzel siewek (czarna nóżka) Pythium spp., Fusarium spp., Rhizoctonia solani, Alternaria spp., Botrytis cinerea

Objawy. Kiełki zamierają przed wyjściem nad podłoże albo siewki po wschodach słabną, żółkną, więdną i zamierają. Typowe jest zbrunatnienie, zdrewnienie i przewężenie szyjki korzeniowej. Siewki, które przeżyją, często zamiast róży zawiązują tylko mały „guzik”. Objawy można pomylić z żerowaniem śmietki.

Profilaktyka

• Nasiona zdrowe, o dobrych parametrach siewnych, zaprawione
• Świeży substrat torfowy w wielodoniczkach albo podłoże odkażone termicznie; tace nie stoją na gołej ziemi
• Siew niezbyt głęboko, do ciepłego podłoża, bez zagęszczania i przelewania
• Sprzyjają jej zimne i mokre podłoże, brak światła i nadmiar azotu
• Obserwacje od siewu co 2–3 dni (metodyka) albo 2–4 dni (poradnik)

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Pilnuj rozsady: czyste podłoże, ciepło do wschodów, potem chłodniej · lut–lip — Zgorzel siewek zabija kiełki jeszcze przed wschodami albo przewęża szyjkę młodych roślin — a siewka, która przeżyje, często daje zamiast róży mały „guzik”. Sprzyjają jej zimne i mokre podłoże, zbyt gęsty siew, brak światła i za dużo azotu. Rozsada trzymana długo w chłodzie poniżej 10 °C może się zjarowizować i wybić w pęd kwiatostanowy zamiast zawiązać różę.

Pythium spp., Phytophthora spp., Fusarium spp., Rhizoctonia solani i in.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Kiełki gniją przed wschodami albo wschodzące siewki przewracają się z przewężoną, brunatną szyjką; porażone rośliny giną w ciągu kilkunastu dni. Dotyczy wyłącznie cebuli z siewu.

Profilaktyka

• Nie siać za gęsto ani za głęboko do niedostatecznie ogrzanej i zbyt mokrej gleby
• Uprawa na grzędach i umiarkowane podlewanie — gleba ma odprowadzać wodę
• Siać zdrowe, najlepiej zaprawione nasiona
• Przeglądać grządkę w czasie kiełkowania i w fazie 1–2 liści

Pythium spp., Rhizoctonia spp., Fusarium spp., Phytophthora spp. i inne

Profilaktyka

• Rozsadę produkować w substracie torfowym wolnym od patogenów
• Zdrowe, kwalifikowane nasiona

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

Pythium spp., Phytophthora spp., Fusarium spp., Rhizoctonia spp., Botrytis spp., Alternaria spp.

Objawy. Zgorzel przedwschodowa: kiełki zamierają w ziemi, wschody są nierówne i przerzedzone. Zgorzel powschodowa: siewki pojedynczo albo placami słabo rosną, żółkną, więdną i zamierają, a szyjka korzeniowa brunatnieje i się przewęża.

Profilaktyka

• Sprzyja wilgotna i zimna gleba, zbyt gęsty siew, mało światła, nadmiar azotu i zaskorupiona gleba przed wschodami
• Siać nasiona zdrowe i zaprawione, dopiero w ogrzaną glebę
• Oglądać wschody co 3–4 dni od siewu; przy padających siewkach sprawdzić też, czy to nie larwy śmietek

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

Pythium spp.

Objawy. Choroba okresu kiełkowania i ukorzeniania. Nasiona nie kiełkują albo siewki brązowieją i zamierają jeszcze przed pojawieniem się nad powierzchnią ziemi. Po wschodach widać pojedyncze chore rośliny albo place bez siewek. Na granicy styku z podłożem pojawiają się zbrązowienia i przewężenia, przez które górna część rośliny się przewraca; korzenie brązowieją i gniją, a obumarłe tkanki łatwo oddzielają się od walca osiowego przy pociągnięciu. Działkowiec zetknie się z tą chorobą tylko przy wysiewie jodły z nasion albo przy ukorzenianiu sadzonek.

Profilaktyka

• Z mnożarki usuwać chore siewki
• Podłoże do ukorzeniania wykorzystywać jednokrotnie — nie używać ponownie ziemi po poprzednim wysiewie
• Po każdym cyklu ukorzeniania sadzonek dezynfekować pomieszczenia i pojemniki
• Do podlewania używać wody z pewnych źródeł, nie ze stawów i cieków wodnych
• Okres zagrożenia to czerwiec i lipiec

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

Rhizoctonia solani, Fusarium avenaceum, Alternaria alternata, A. brassicicola, A. brassicae, Pythium spp.

Objawy. Kiełki zamierają przed wschodami albo siewki po wschodach słabo rosną, żółkną, więdną i zamierają; szyjka korzeniowa brunatnieje i się przewęża. Można pomylić z żerowaniem śmietki.

Profilaktyka

• Sprzyjają jej wilgotne i zimne podłoże, zagęszczenie, mało światła, nadmiar azotu i niezaprawione nasiona
• Obserwacje od siewu co 2–4 dni
• Czyste podłoże i nowe lub odkażone pojemniki; sadzić na stanowisku wolnym od patogenów

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Co kilka dni oglądaj siewki i rozsadę · kwi–maj — Zgorzel zabija kiełki jeszcze pod ziemią albo młode siewki tuż po wschodach; sprzyjają jej zimne, mokre podłoże, zagęszczenie, brak światła i nadmiar azotu. Kiła może porazić już kilkutygodniową rozsadę.

Fusarium spp., Pythium spp.

Objawy. Kiełki brunatnieją i zamierają jeszcze w ziemi, więc w rzędzie brakuje wschodów. Na korzeniach i podstawie łodyżki siewek żółte, potem brunatne i czarne smugi, łodyżka się przewęża, a rośliny żółkną, przewracają się i giną.

Profilaktyka

• Nie siać za głęboko ani za wcześnie, w słabo ogrzaną glebę
• Kwalifikowany materiał siewny
• Płodozmian

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Siej, gdy gleba ogrzeje się do 10 °C · maj — Ziarno kukurydzy zaczyna kiełkować dopiero w glebie o temperaturze około 10 °C. W zimnej glebie źle kiełkuje i gnije (zgorzel siewek), a przymrozki w czasie wschodów hamują wzrost.

Pythium spp., Rhizoctonia solani, Fusarium spp.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Siewki przewracają się i zamierają; u podstawy łodyżki widoczne przewężenie i przebarwienie tkanki. Nasiona mogą gnić przed wzejściem.

Profilaktyka

• Zaprawianie nasion — nasiona z profesjonalnych źródeł zwykle są już zaprawione
• Siew w ogrzaną glebę; zimna i mokra gleba przedłuża kiełkowanie i zwiększa ryzyko
• Unikanie stanowisk podmokłych i zbyt gęstego siewu

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Nasiona nie kiełkują albo siewki brązowieją i zamierają jeszcze przed wzejściem. U starszych siewek widać zbrązowienia i przewężenia u podstawy pędu. Na szyjce korzeniowej pojawiają się wodniste, miękkie, brązowe plamy rozpadających się tkanek; gdy zgnilizna obejmie cały obwód, siewka obumiera. Na rozsadniku widoczne place bez siewek.

Profilaktyka

• Dotyczy wyłącznie wysiewu z nasion — na działce problem pojawia się tylko przy samodzielnym rozmnażaniu jarzębu czy głogu z nasion
• Nie wysiewać zbyt wcześnie i zbyt głęboko — opóźnione wschody zwiększają ryzyko
• Unikać gleb kwaśnych, podmokłych i zlewnych, zwłaszcza po obfitych opadach
• Nie zagęszczać siewek i zapewnić im dostatek światła
• Do podlewania nie używać wody o temperaturze poniżej 12°C ani powyżej 25°C
• Nie podlewać wodą z cieków wodnych ani stawów — może być źródłem patogena
• Dezynfekować tace, doniczki i narzędzia; używać świeżego podłoża
• Reagować, gdy 1–3% siewek wykazuje objawy; brak odmian odpornych lub tolerancyjnych
• Warunki rozwoju: Pythium 15–20°C, Fusarium i Rhizoctonia 4–33°C przy optimum ok. 25°C

Phytophthora spp., Pythium spp., Botrytis spp., Fusarium spp., Rhizoctonia spp., Alternaria spp.

Objawy. Zgorzel przedwschodowa — kiełki zamierają, zanim wyjdą nad ziemię. Zgorzel powschodowa — siewki pojedynczo lub placami słabo rosną, żółkną, więdną i zamierają, a szyjka korzeniowa brunatnieje i przewęża się. Zamieranie siewek z powodu zasolenia podłoża bywa z nią mylone.

Profilaktyka

• Sprzyjają zimne i mokre podłoże, gęsty siew, za mało światła i nadmiar azotu
• Wymagane zaprawianie nasion; nie pozyskiwać nasion z własnych owoców
• Umiarkowane podlewanie
• Nie zakładać uprawy na terenach wilgotnych i podmokłych; płodozmian

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Od siewu co 3–4 dni oglądaj siewki · kwi–cze

Pythium spp., Fusarium spp., Alternaria spp., Rhizoctonia solani

Objawy. Porażone nasiona nie kiełkują albo liścienie brązowieją i zamierają jeszcze pod ziemią; w rzędach widać pojedyncze puste miejsca albo całe place bez siewek. Wzeszłe siewki mają u nasady wodniste, miękkie przewężenie, przewracają się, brązowieją i zamierają, a ich korzenie brunatnieją.

Profilaktyka

• Patogeny rozwijają się w szerokim zakresie 4–33°C z optimum ok. 25°C — to warunki glebowe, nie pogodowe (choroba odglebowa)
• Szczególnie groźna na glebach kwaśnych, podmokłych i zlewnych po obfitych opadach, przy wczesnym i głębokim siewie, gdy wschody się opóźniają; wysoka wilgotność i zasolenie podłoża nasilają objawy
• Najgroźniejsza od kiełkowania do pojawienia się liści właściwych; obserwacje co 7 dni od wschodów, reakcja przy 1–3% chorych roślin
• Siać nasiona zaprawione; w okresie wegetacji brak zarejestrowanych środków
• Do podlewania nie używać wody zimniejszej niż 12°C ani cieplejszej niż 25°C ani wody z pobliskich cieków i zbiorników
• Pomaga siew nasion kondycjonowanych (podkiełkowanych)

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Spulchnij głęboko, wyrównaj i wysiej tego samego dnia · mar–kwi — Pietruszka rośnie w głąb, więc zbita warstwa i kamienie dają krótkie, beczkowate i rozwidlone korzenie. Metodyka zaleca głębokie spulchnienie jesienią i staranne wyrównanie wiosną, bo tylko na równej ziemi nasiona trafią na jednakową głębokość. Pietruszka źle znosi też brak powietrza w glebie — krótkie zalanie potrafi zabić rośliny, a te, które przeżyją, łatwiej łapią choroby.
• Od siewu do wschodów nie dopuść do przeschnięcia ziemi · mar–cze — Źródła wskazują dwa okresy, w których pietruszka najgorzej znosi brak wody: od siewu do wschodów i intensywny przyrost korzeni. Przy suchej ziemi kiełkowanie jeszcze się wydłuża, wschody są nierówne, a chwasty zdążą zagłuszyć siewki.
• Co tydzień obejrzyj wschody — zgorzel siewek · kwi–cze

Pythium spp., Fusarium spp., Rhizoctonia spp., Botrytis spp., Alternaria spp.

Objawy. Kiełki brunatnieją i czernieją jeszcze pod ziemią (zgorzel przedwschodowa) albo wschodzące siewki żółkną, przewracają się i zamierają; szyjka korzeniowa jest brunatna i przewężona.

Profilaktyka

• Siać zdrowe, najlepiej zaprawione nasiona, niezbyt głęboko i niezbyt gęsto
• Nie siać do zimnego i mokrego podłoża; siewkom zapewnić dużo światła
• Reagować, gdy objawy ma więcej niż 1 na 100 siewek — usunąć chore siewki razem z podłożem wokół

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Oglądaj siewki co 1–2 dni — zgorzel siewek · mar–kwi

Rhizoctonia solani, Fusarium avenaceum, Alternaria alternata, A. brassicicola, A. brassicae, Pythium spp.

Objawy. Kiełki zamierają jeszcze pod ziemią albo wzeszłe siewki słabo rosną, żółkną, więdną i zamierają; szyjka korzeniowa brunatnieje i się przewęża. Można ją pomylić z żerowaniem śmietki kapuścianej.

Profilaktyka

• Sprzyjają jej wilgotna i zimna ziemia, gęsty siew, mało światła i nadmiar azotu
• Nasiona zdrowe i zaprawione, siew niezbyt głęboko do ogrzanej ziemi
• Obserwacje od siewu co 2–4 dni

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Po wschodach przerwij rządki i obejrzyj siewki · mar–paź — Za gęsty siew sprzyja zgorzeli siewek, szarej pleśni i mączniakom, bo między roślinami długo utrzymuje się wilgoć. Poradnik każe od siewu co 2–4 dni sprawdzać, czy siewki nie zamierają.

Pythium spp., Fusarium spp., Rhizoctonia spp., Botrytis spp., Phytophthora spp., Alternaria spp.

Objawy. Przed wschodami nasiona i kiełki brunatnieją i gniją, a w rządku zostają puste miejsca. Po wschodach siewki więdną, żółkną i zamierają; na łodyżce widać zbrunatnienia albo poczernienia i nitkowate przewężenia. Słabiej porażone siewki przeżywają, ale rosną dużo wolniej.

Profilaktyka

• Sprzyjają jej wilgotna i zimna ziemia, zagęszczenie roślin w rzędzie, mało światła i nadmiar azotu
• Zaprawione, zdrowe nasiona; siew niezbyt głęboki do starannie uprawionej i ogrzanej ziemi
• Umiarkowane podlewanie

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Co dwa tygodnie wysiej kolejną porcję rzodkiewki · mar–wrz — Rzodkiewka szybko przerasta, więc zamiast jednego dużego siewu lepiej siać małe porcje — co 10–15 dni — i zbierać na bieżąco. Nasiona są jednym ze źródeł zgorzeli siewek i czernienia korzeni.
• Po wschodach przerwij rządki i obejrzyj siewki · mar–wrz — Za gęsto rosnąca rzodkiewka nie zawiąże dorodnych zgrubień, a zagęszczenie sprzyja zgorzeli siewek. Zgorzel zabija kiełki jeszcze pod ziemią albo młode siewki tuż po wschodach.

Pythium spp., Botrytis spp., Fusarium spp., Rhizoctonia spp., Alternaria spp.

Objawy. Zgorzel przedwschodowa: kiełki zamierają, zanim wyjdą nad podłoże, więc wschody są nierówne i przerzedzone. Zgorzel powschodowa: siewki pojedynczo albo placami słabo rosną, żółkną, więdną i zamierają, a szyjka korzeniowa brunatnieje i się przewęża. Podobnie wyglądają siewki zamierające od zasolonego podłoża.

Profilaktyka

• Sprzyja wilgotne i zimne podłoże, zbyt gęsty siew, mało światła, nadmiar azotu i zaskorupiona gleba przed wschodami
• Siać nasiona zdrowe, o dobrych parametrach siewnych, zaprawione
• Podlewać umiarkowanie; nie zakładać grządki na terenie podmokłym
• Przestrzegać zmianowania
• Oglądać wysiew co 3–4 dni od siewu do wschodów

Patogen glebowy — zakaża przez korzenie, z gleby i materiału sadzeniowego.

W kalendarzu rośliny

• Oglądaj wysiew co 3–4 dni — zgorzel siewek · lut–kwi

Globisporangium ultimum (dawniej Pythium ultimum), Fusarium avenaceum, F. culmorum, F. solani

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Nasiona nie kiełkują albo siewki brązowieją i zamierają jeszcze przed pojawieniem się nad powierzchnią ziemi (zgorzel przedwschodowa — najczęściej niezauważalna). Po wschodach widać pojedyncze chore rośliny lub place pozbawione siewek. Na siewkach, na granicy styku z podłożem, zbrązowienia i przewężenia, przez które górna część się przewraca. Na szyjce korzeniowej wodniste, miękkie, brązowe plamy; korzenie brązowieją i gniją, a obumarłe tkanki łatwo oddzielają się od walca osiowego przy pociągnięciu.

Profilaktyka

• Wysiew tylko nasion ze zdrowych roślin, w świeżo przygotowane podłoże — nie używać ponownie ziemi po poprzednim wysiewie
• Nie podlewać wodą o temperaturze poniżej 12°C ani powyżej 25°C
• Nie używać wody z pobliskich cieków wodnych i stawów — może zawierać zarodniki patogena
• Unikać gleb kwaśnych, podmokłych i zlewnych — zarodniki pływkowe rozprzestrzeniają się w wodzie na duże odległości
• Unikać zagęszczenia siewek, niedoboru światła i zasolenia podłoża
• Objawy łatwo pomylić z zasoleniem podłoża — obejrzeć korzenie i szyjkę korzeniową przed wyciągnięciem wniosków
• Brak odmian odpornych lub tolerancyjnych
• Reakcja przy 1–3% chorych roślin; na działce — przy pierwszych zamierających siewkach