Szara pleśń

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na kwiatach, młodych pędach, liściach i owocach najpierw jasne, potem rozległe brunatne plamy; porażone kwiaty i wierzchołki zasychają. Owoce gniją w czasie dojrzewania, zbioru i przechowywania. Przy wysokiej wilgotności porażone części pokrywa szary, pylący nalot.

Profilaktyka

• Cięcie prześwietlające — choroba atakuje głównie zagęszczone krzewy
• Umiarkowane nawożenie azotem
• Częsty zbiór i szybkie schłodzenie owoców
• Usuwanie resztek porażonych roślin i chwastów, na których grzyb zimuje

W kalendarzu rośliny

• Ciepło i wilgotno — przewietrz krzew przed szarą pleśnią · kwi–cze

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Kwiaty brunatnieją i zasychają, a grzyb przerasta z nich do zawiązków. Na owocach miękkie, brązowe plamy gnilne z szarym, pylącym nalotem.

Profilaktyka

• Przewiewny krzew: właściwe cięcie i odchwaszczanie
• Nawożenie azotem zgodne z potrzebami
• Podlewanie kropelkowe; zraszanie tylko rano
• Usuwanie porażonych kwiatów i owoców
• Schładzanie owoców po zbiorze

W kalendarzu rośliny

• Długo mokro — przewietrz krzew przed szarą pleśnią · maj–lip

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Metodyka pisze, że choroba „występuje praktycznie na wszystkich gatunkach roślin uprawianych w niekorzystnych warunkach, a objawy pojawiają się na każdym etapie rozwoju rośliny i na jej wszystkich częściach nadziemnych”. Na liściach tworzą się pojedyncze, wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy, które zamierają. Na pędach nekroza rozpoczyna się od miejsca cięcia — na przykład po zbiorze kwiatów — i stopniowo obejmuje cały obwód, co prowadzi do zamierania pędu powyżej. Najczęściej jednak objawy pojawiają się na kwiatach w okresie kwitnienia: na płatkach tworzą się plamy, które w ciągu 2–3 dni zamierają. Przy wysokiej wilgotności plamy są wodniste i gwałtownie się powiększają, a na ich powierzchni pojawia się obfity, szary, pylący nalot zarodników; przy niskiej wilgotności zasychają i wykruszają się. Na obumarłych tkankach tworzą się czarne, twarde sklerocja o średnicy 1–15 mm, między innymi wewnątrz obumarłych kwiatów.

Profilaktyka

• Niedopuszczanie do zbyt dużego zagęszczenia roślin i do zachwaszczenia
• Niedopuszczanie do nadmiernego zwilżenia roślin, szczególnie przed nocą — podlewanie pod korzeń i rano
• Regularne usuwanie przekwitłych i gnijących koszyczków — to w obumarłych kwiatach tworzą się sklerocja
• Cięcie kwiatów czystym, ostrym narzędziem, bez pozostawiania kikutów: nekroza na pędzie zaczyna się właśnie od miejsca cięcia
• Usuwanie i niszczenie silnie porażonych roślin lub ich fragmentów, szczególnie z objawami zarodnikowania
• Staranne uprzątnięcie resztek roślinnych po sezonie — grzyb zimuje na resztkach chorych roślin lub w formie sklerocjów
• Metodyka: grzyb rozwija się w bardzo szerokim zakresie temperatury i przy wilgotności powietrza ponad 94%; do kiełkowania zarodników nie jest konieczna kropla wody, wystarczy skondensowana para wodna

W kalendarzu rośliny

• W suszę podlewaj obficie — zawsze pod korzeń i rano — Metodyka opisuje objaw suszy wprost: „Wiosną lub w lecie przy niedoborze wody następuje brązowienie i zasychanie brzegów liści”. Ale to samo źródło ostrzega przed sposobem podlewania, jaki większość działkowców stosuje odruchowo: „zwilżanie roślin w czasie podlewania, szczególnie odmian i gatunków roślin o zwartym pokroju i pozostawianie ich na noc sprzyja porażeniu przez choroby, głównie szarą pleśń”. U astrów, których wartością są kwiaty, szara pleśń na płatkach kończy dekoracyjność w dwa–trzy dni.
• Długo mokro — warunki dla szarej pleśni na kwiatach · lip–paź
• Wycinaj przekwitłe koszyczki — to one przedłużają kwitnienie · lip–lis — PZD podaje ten zabieg dla roślin jednorocznych z podwójnym uzasadnieniem: „Regularnie usuwamy przekwitłe kwiatostany dalii, pacioreczników, roślin jednorocznych, co poprawia ich wygląd, zdrowotność i przedłuża kwitnienie”. Zdrowotność nie jest tu dodatkiem: metodyka opisuje, że wewnątrz obumarłych kwiatów tworzą się czarne sklerocja szarej pleśni, czyli formy przetrwalnikowe grzyba — przekwitły, gnijący koszyczek jest gotowym źródłem zakażenia dla sąsiednich kwiatów.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na liściach pojedyncze, wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy, które zamierają. Na pędach nekroza rozpoczyna się od miejsca cięcia lub zranienia i stopniowo obejmuje cały obwód, co prowadzi do zamierania pędu powyżej. Najczęściej objawy pojawiają się jednak na kwiatach w okresie kwitnienia: na płatkach tworzą się plamy, które w ciągu 2–3 dni zamierają. Przy wysokiej wilgotności powietrza plamy są wodniste i gwałtownie się powiększają, a na ich powierzchni pojawia się obfity, szary, pylący nalot zarodników; przy niskiej wilgotności plamy nie rozszerzają się, tylko zasychają i wykruszają. Na obumarłych tkankach tworzą się czarne, twarde sklerocja o średnicy 1–15 mm.

Profilaktyka

• Niedopuszczanie do zbyt dużego zagęszczenia roślin i do zachwaszczenia
• Staranne niszczenie resztek roślinnych po sezonie — na nich zimują sklerocja
• Usuwanie i niszczenie silnie porażonych roślin lub ich fragmentów, szczególnie z objawami zarodnikowania
• Niedopuszczanie do nadmiernego zwilżenia roślin, szczególnie przed nocą
• Sadzonki wysokiej jakości, niezanieczyszczone patogenami
• Uwaga: do kiełkowania zarodników nie jest konieczna kropla wody — wystarczy para wodna skroplona na powierzchni rośliny, stąd warunek oparty na samej wilgotności powietrza, bez zakresu temperatur (źródło podaje, że jest on bardzo szeroki)

W kalendarzu rośliny

• Rozluźnij kępę, zanim zrobi się z niej mokry gąszcz · maj–lip
• Wycinaj przekwitłe i gnijące koszyczki · sie–lis — PZD zaleca regularne usuwanie przekwitłych kwiatostanów, bo poprawia to wygląd i zdrowotność roślin oraz przedłuża kwitnienie. U marcinków dochodzi drugi powód: metodyka podaje, że objawy szarej pleśni najczęściej pojawiają się właśnie na kwiatach w okresie kwitnienia, a plamy na płatkach zamierają w ciągu 2–3 dni i stają się źródłem zarodnikowania w samym środku kępy.
• Po zamarciu pędów zetnij kępę przy ziemi · lis–gru — Program ochrony astry przy szarej pleśni każe starannie niszczyć resztki pozbiorcze, a metodyka dodaje, że na resztkach chorych roślin zimuje zarówno szara pleśń (w postaci sklerocjów), jak i sprawca septoriozy. Zeszłoroczne pędy zostawione na rabacie to jedyne źródło, z którego choroba wraca wiosną. PZD przypomina, że jeśli nie zrobi się tego jesienią, byliny przycina się nisko przy ziemi na przedwiośniu.
• Długo mokro — warunki dla szarej pleśni · sie–paź

Szara pleśń bazylii

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na liściach ciemne plamy, które się powiększają, a liście gniją i zamierają — zwykle od przełomu czerwca i lipca, gdy rośliny mają około 20 cm. W przeciwieństwie do fuzariozy roślina nie więdnie.

Profilaktyka

• Rośliny co najmniej 30 cm od siebie
• Nasiona zaprawione, bez chwastów do czasu wschodów, bez resztek roślin po sezonie

W kalendarzu rośliny

• Plamy na liściach albo więdnięcie — rozpoznaj, co to jest

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Zaczyna się od przekwitłych kwiatów i zamierających liści: brązowe, gnijące plamy na liściach i pędach, gnicie pędów, przy dużej wilgotności szary, pylący nalot.

Profilaktyka

• Usuwanie przekwitłych kwiatów i zamierających liści na bieżąco
• Podlewanie do podłoża
• Przewiew między roślinami
• Usuwanie resztek po sezonie

W kalendarzu rośliny

• Usuwaj przekwitłe kwiaty i zamierające liście · cze–wrz — Szara pleśń wchodzi do rośliny przez przekwitłe kwiaty i zamierające tkanki; u begonii daje też zgniliznę pędów.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy na liściach i młodych pędach; przy wysokiej wilgotności powietrza na ich powierzchni tworzy się obfity, szary, pylący nalot zarodników, a przy niskiej — plamy zasychają i wykruszają się. Na pędach nekroza zaczyna się od miejsca cięcia i stopniowo obejmuje cały obwód, co prowadzi do zamierania pędu. Na obumarłych tkankach pojawiają się czarne, błyszczące, twarde sklerocja o średnicy 1-15 mm.

Profilaktyka

• Nie ciąć przy mokrej pogodzie: do zakażenia dochodzi zwykle w miejscach uszkodzenia rośliny przez owady lub zranień powstałych podczas prac pielęgnacyjnych.
• Nie dopuszczać do nadmiernego zwilżenia roślin, szczególnie przed nocą — podlewać rano i do ziemi, nie po liściach.
• Unikać zbyt dużego zagęszczenia i zachwaszczenia roślin.
• Usuwać i palić silnie porażone fragmenty, szczególnie z objawami zarodnikowania.

W kalendarzu rośliny

• Przez pierwszy sezon podlewaj regularnie, potem berberys radzi sobie sam · mar–maj — Świeżo posadzony krzew ma bryłę korzeniową mniejszą niż koronę i przez pierwsze miesiące nie jest w stanie sam zaopatrzyć się w wodę — nawet gatunek tak odporny na suszę jak berberys. To jedyny okres, w którym podlewanie berberysu jest obowiązkiem, a nie wyjątkiem.
• Przełom czerwca i lipca — główne strzyżenie żywopłotu · cze–sie — To jest ten jeden termin w roku, którego nie warto przegapić. Broszura PZD podaje go wprost: główne cięcie żywopłotu liściastego wykonuje się po zakończeniu intensywnego wzrostu młodych pędów, zazwyczaj na przełomie czerwca i lipca. Cięte wcześniej miękkie przyrosty odbijają natychmiast i żywopłot znów jest rozczochrany; cięte później — nie zdążą się zagęścić. Termin ma też drugi, praktyczny sens: większość ptaków wyprowadza już wtedy młode, a berberysy PZD wymienia wśród krzewów, w których ptaki najchętniej zakładają gniazda.
• Chory lub zamierający pęd wycinaj poniżej nekrozy, przy suchej pogodzie

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Wodniste, brązowo-brunatne plamy na liściach, pędach, kwiatach i strąkach, a na nich charakterystyczny szaro-fioletowy nalot zarodnikującej grzybni. Grzyb uszkadza także szyjkę korzeniową. Rozwija się szczególnie intensywnie na kwiatostanach i zawiązkach strąków. Uszkodzone strąki tracą wartość użytkową.

Profilaktyka

• Patogen rozwija się w bardzo szerokim zakresie od 0 do 30 stopni C — decyduje nie temperatura, lecz wysoka wilgotność powietrza, zwilżenie roślin i niedobór światła
• Nie zakładać uprawy w miejscu, gdzie zalega woda
• Nie siać gęsto — przewiewność ogranicza rozwój choroby
• Umiarkowane podlewanie i usuwanie chwastów
• Infekcji sprzyjają uszkodzenia mechaniczne tkanek oraz owady zasiedlające aparaty miodnikowe w kwiatostanach — stąd ostrożność przy ogławianiu
• Przed kwitnieniem i po nim, gdy pogoda sprzyja chorobie — oprysk środkiem dopuszczonym do stosowania amatorskiego przeciw szarej pleśni — dawka, odstęp między zabiegami i karencja z etykiety; w kwitnieniu tylko metody niechemiczne (zapylacze)
• Susza w okresie wegetacji ogranicza tę chorobę, ale nagły deszcz po suszy powoduje pękanie tkanek, które są wrotami infekcji

W kalendarzu rośliny

• Od początku kwitnienia oglądaj rośliny co tydzień · cze–sie
• Wilgotno i chłodno w okolicach kwitnienia — szara pleśń · maj–lip

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na liściach tworzą się pojedyncze, wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy, które zamierają. Przy wysokiej wilgotności powietrza plamy są wodniste i gwałtownie zwiększają rozmiary, a na ich powierzchni pojawia się obfity, szary, pylący nalot zarodników; przy niskiej wilgotności plamy nie rozszerzają się, zasychają i wykruszają. Zakażenie następuje zwykle przez rany, także te zrobione podczas prac pielęgnacyjnych — u bodziszka realnym momentem ryzyka jest letnie cięcie kępy wykonane przy mokrej pogodzie. Na obumarłych tkankach tworzą się czarne, twarde sklerocja o średnicy 1–15 mm.

Profilaktyka

• Nieprzegęszczanie okrywy — metodyka wskazuje unikanie zbyt dużego zagęszczenia roślin jako podstawowy sposób ograniczenia szarej pleśni; przy roślinie okrywowej to jedyna realna dźwignia
• Podlewanie do ziemi; zwilżanie roślin przy podlewaniu i pozostawianie ich mokrych na noc sprzyja porażeniu, szczególnie u gatunków o zwartym pokroju
• Letnie cięcie kępy wykonywane przy suchej pogodzie — świeża rana na mokrej roślinie to gotowe miejsce zakażenia
• Jesienne ścięcie i zgrabienie zaschniętej części nadziemnej — na obumarłej tkance formują się sklerocja, które przetrwają zimę
• Nie kompostować roślin porażonych przez patogeny glebowe z rodzajów Fusarium, Verticillium, Sclerotinia i Phytophthora

W kalendarzu rośliny

• W pierwszym sezonie podlewaj regularnie — potem już prawie nigdy · kwi–wrz — To jedyny rok, w którym bodziszek naprawdę czegoś od Ciebie chce. Źródło mówi o bylinach okrywowych jasno: w pierwszym roku trzeba je regularnie podlewać, później mają już niewielkie wymagania. Świeżo posadzona roślina korzysta wyłącznie z bryły, z którą przyszła z pojemnika, i dopóki nie wypuści korzeni w rodzimą glebę, susza jest dla niej groźna — a to właśnie w pierwszym sezonie decyduje się, czy okrywa zewrze się w przyszłym roku, czy będziesz uzupełniał wypady.
• Po pierwszej fali kwiatów usuń przekwitłe pędy, a zmęczoną kępę przytnij · lip–sie — Extension z Illinois radzi przy bodziszkach usuwać przekwitłe kwiaty, bo daje to część powtórnego kwitnienia. Clemson dodaje zasadę ogólną dla bylin: wiele z nich po zakończeniu kwitnienia przycina się nisko, żeby od podstawy wyrosły nowe liście, a Extension Uniwersytetu Maryland — że przycięcie postrzępionych liści i wyciągniętych, ogołoconych u dołu pędów może pobudzić świeży przyrost. Nie każdy bodziszek zakwitnie jednak drugi raz: bodziszek plamisty zwykle nie powtarza kwitnienia i przy nim cięcie służy tylko wyglądowi kępy. Tnie się w suchy dzień, bo metodyka ogrodów przydomowych wiąże zakażenia szarą pleśnią z ranami na wilgotnej roślinie.

Szara pleśń borówki wysokiej

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Porażone kwiaty brunatnieją i zasychają. Na liściach powstają duże, brunatne plamy nekrotyczne. Owoce gniją, zwłaszcza tuż przed zbiorem oraz później, w czasie przechowywania. Osobny objaw to zakrzywianie i brunatnienie, a następnie zamieranie wierzchołków młodych, niezdrewniałych pędów. Szkodliwość duża szczególnie w lata z dużą ilością deszczu w czasie kwitnienia i zbiorów.

Profilaktyka

• Cięcie i rozstawa zapewniające szybkie obsychanie krzewów — długie zwilżenie sprzyja porażeniu
• Usuwanie gnijących owoców i zamarłych wierzchołków pędów
• Unikanie deszczowania i podlewania po liściach
• Częsty zbiór i szybkie schładzanie owoców
• Dostępne są preparaty biologiczne dopuszczone na borówce

W kalendarzu rośliny

• Zbieraj co kilka dni i usuwaj każdy gnijący owoc · lip–wrz — Gnijące owoce na krzewie i pod nim to podręcznikowe źródło infekcji na przyszły sezon — metodyka wymienia ich usuwanie jako główną metodę ograniczania antraknozy i brunatnej zgnilizny. Częsty zbiór odbiera też pożywkę muszce plamoskrzydłej, która potrzebuje przejrzałych owoców.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na liściach i ogonkach liściowych wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy — infekcja zaczyna się zwykle od miejsca uszkodzenia tkanki. Przy wysokiej wilgotności obumarła tkanka jest wilgotna, mazista w dotyku i rozpadająca się, a na jej powierzchni tworzy się obfity, szary, pylący nalot zarodnikowania. Przy spadku wilgotności plamy zasychają. Na kwiatach wodniste, jasnobrązowe, szybko rosnące plamy prowadzące do ich obumarcia.

Profilaktyka

• Usuwanie z rabaty chorych liści i całych roślin
• Bieżące wyszczypywanie przekwitłych kwiatów i uszkodzonych liści — infekcja wchodzi przez rany
• Nawadnianie systemem kapilarnym albo wcześnie rano, żeby rośliny pozostawały zwilżone jak najkrócej
• Niepozostawianie liści mokrych na noc
• Niedopuszczanie do zagęszczenia i zachwaszczenia
• Zapewnienie dostatecznej ilości światła
• Uzupełnienie niedoborów wapnia i potasu w glebie — ich brak sprzyja chorobie
• Zakresy ze źródła: rozwój w temperaturze 0–30°C (optimum 15–20°C) i wilgotności powietrza powyżej 96%; poniżej 70% wilgotności rozwój patogena i objawy są CAŁKOWICIE zahamowane
• Uwaga: rozwój od 0°C oznacza, że zagrożenie trwa także jesienią i zimą — stąd zalecana lustracja co 7 dni w okresie jesienno-zimowym i wczesną wiosną
• Zimują sklerocja w glebie oraz grzybnia i zarodniki konidialne na resztkach roślinnych i roślinach zimujących w gruncie
• Żadna odmiana nie jest odporna — przy wysokiej wilgotności patogen pojawia się praktycznie na wszystkich odmianach
• Przy zabiegach przemienne stosowanie środków o różnym działaniu

W kalendarzu rośliny

• Przed sadzeniem ustaw odczyn gleby i zasobność w wapń oraz potas · sie — Niedobór wapnia i potasu jest w poradniku wymieniony wprost jako czynnik sprzyjający szarej pleśni — nawożenie to więc nie tylko kwestia urody kwiatów, ale realny element ochrony. Przy pH poniżej 5,0 bratek nie pobiera magnezu, a przy odczynie zbyt zasadowym blokuje się żelazo, bor i mangan.
• Przeglądaj bratki co tydzień także jesienią i zimą · sty, lut, mar, kwi, maj, cze, wrz, paź, lis, gru
• Długo mokro — alarm dla szarej pleśni
• Wyszczypuj przekwitłe kwiaty i zżółkłe liście na bieżąco · sty, lut, mar, kwi, maj, cze, lip, wrz, paź, lis, gru — Szara pleśń wchodzi w roślinę przez uszkodzone i obumierające tkanki — przekwitły kwiat leżący na rozecie to dla niej idealna baza wypadowa. To samo dotyczy najstarszych liści w gęstej, dolnej części rozety, które i tak żółkną. Przy okazji usuwanie przekwitłych kwiatów przedłuża kwitnienie bratków.
• Wczesną wiosną zrób przegląd po zimie · mar–kwi — Zimą pod śniegiem i w wilgoci szara pleśń pracuje dalej — rozwija się już od 0°C. Wiosną znajdziesz więc rośliny z gnijącymi liśćmi, które są gotowym źródłem zarodników dla całej rabaty na start sezonu. To także moment, gdy z ziemi wychodzą młode ślimaki wylęgłe z zimujących jaj.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Brązowe, wodniste, szybko rosnące plamy na liściach i różach; w wilgoci tkanka mięknie i pokrywa się szarym, aksamitnym nalotem zarodników, w słońcu plamy zasychają. Najczęściej w fazie dorastania róż przed zbiorem, a objawy na różach potrafią ujawnić się dopiero w czasie krótkiego przechowywania, nawet w 0 °C.

Profilaktyka

• Optimum 15–20 °C przy wilgotności powyżej 95% (poradnik; metodyka podaje optimum 15–17 °C); poniżej 70% wilgotności rozwój zostaje zahamowany
• Nie zagęszczać roślin, pilnować chwastów, unikać stanowisk zalewowych
• Nawadniać kroplowo albo wcześnie rano, żeby liście jak najkrócej były mokre; nie dopuszczać do wahań wilgotności gleby
• Usuwać porażone liście i róże
• Sprzyja jej osłabienie roślin, uszkodzenia mechaniczne i niedobór wapnia i potasu
• Po zbiorze głęboko przekopać resztki

W kalendarzu rośliny

• Długo mokro przy dorastaniu róży — szara pleśń · maj–paź

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na dolnych liściach wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy, zaczynające się zwykle od miejsca uszkodzenia. Przy wysokiej wilgotności obumarłe tkanki są maziste i rozpadające się, a na ich powierzchni tworzy się obfity, szary, pylący nalot zarodnikowania; przy spadku wilgotności plamy zasychają. W okresie kwitnienia brązowieje nasada pąków, a na płatkach pojawiają się brązowe, wodniste plamy prowadzące do zamierania kwiatów.

Profilaktyka

• Usuwać chore sadzonki, liście i kwiaty na bieżąco
• Podlewać wcześnie rano, do ziemi, żeby rośliny pozostawały zwilżone jak najkrócej — liście mokre przez noc to główny czynnik ryzyka
• Nie dopuszczać do zagęszczenia roślin
• Unikać uszkodzeń mechanicznych: infekcja rozpoczyna się zwykle od zranienia
• Lustracja co 3–5 dni w okresie ukorzeniania i kwitnienia, co 10–14 dni w pozostałym okresie
• Próg reakcji: 1–3% roślin z objawami
• Zabiegi przemienne co 7–10 dni środkami o różnym działaniu
• Dbać o wapń i potas — ich niedobór w glebie nasila objawy, podobnie jak niedobór światła i osłabienie roślin przez inne patogeny
• Rozwój zachodzi w 0–33°C (optimum 17–22°C) przy wilgotności powyżej 96%, ale PONIŻEJ 70% wilgotności jest całkowicie zahamowany
• Żadna odmiana nie jest odporna — przy sprzyjającej pogodzie i uszkodzeniach patogen pojawia się na wszystkich

W kalendarzu rośliny

• Nie zagęszczaj — daj roślinom obeschnąć · maj–cze — Zbyt gęste sadzenie to najczęściej wskazywana przyczyna chorób w całym poradniku: pojawia się przy zgorzeli zgnilakowej, fytoftorozie, zgniliźnie twardzikowej, mączniaku rzekomym i prawdziwym, rdzy białej, septoriozie, ascochytozie i szarej pleśni. Powód jest zawsze ten sam — między zbitymi roślinami rośnie wilgotność powietrza, a większość tych grzybów potrzebuje wilgotności powyżej 95%.
• Ciepło, mokro i bezwietrznie — zagrożenie szarą pleśnią · wrz–lis

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Przy dużej wilgotności powietrza u podstawy igieł znajdujących się przy nasadzie pędu pojawiają się brązowe, wodniste i szybko powiększające się plamy; w sprzyjających warunkach szybko następuje masowe obumieranie igieł, a nekroza rozprzestrzenia się z igieł na pędy. Na powierzchni obumarłych tkanek formuje się obfity, szary, pylący nalot zarodników — to objaw rozstrzygający. Patogen zasiedla również pędy zamierające z innych przyczyn oraz świeże rany po cięciu.

Profilaktyka

• Nie dopuszczać do zbyt dużego zagęszczenia roślin — pierwsze zalecenie niechemiczne programu ochrony cyprysika
• Usuwać resztki roślinne, które mogą być miejscem zarodnikowania
• W trakcie podlewania nie dopuszczać do zwilżenia części nadziemnej roślin i nie zostawiać ich mokrych na noc; cyprysik o zwartym pokroju schnie bardzo długo
• Nie tnij przed zapowiadaną wilgotną pogodą — patogen wchodzi przez świeże rany
• Jeśli sięgasz po środek — dopuszczony do stosowania amatorskiego przeciw szarej pleśni, np. z cyprodynilem i fludioksonilem, przemiennie z innymi

W kalendarzu rośliny

• Jesienią zbierz opadłe łuski i chore resztki spod krzewów · wrz–lis — Program ochrony przy szarej pleśni zaleca usuwać resztki roślinne, które mogą być miejscem zarodnikowania. Metodyka ogrodów przydomowych: jesienią wskazane jest zbieranie opadłych liści i ich spalenie, aby nie dopuścić do przezimowania wielu grzybów chorobotwórczych i szkodników. Grzyb, który przezimuje w ściółce pod krzewem, wróci na ten sam krzew wiosną.
• Co dwa tygodnie obejrzyj łuski i pędy — szara pleśń i zamieranie · mar–lis

Botryotinia fuckeliana, Botrytis cinerea

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Porażone kwiaty brunatnieją i zasychają, ale najbardziej szkodliwe jest gnicie owoców w momencie dojrzewania i zbioru. Jako pierwsze gniją owoce spękane; od jednego owocu grzyb przenosi się na sąsiednie i w krótkim czasie opanowuje całą kiść. Przy wysokiej wilgotności powierzchnia gnijącej tkanki pokrywa się charakterystycznym szarym nalotem. Infekcja bywa ukryta — owoc zaczyna gwałtownie gnić dopiero po wyjęciu z chłodni albo po przegrzaniu.

Profilaktyka

• Uprawa odmian o twardym miąższu i mało podatnych na pękanie owoców — na czereśniach o cienkiej skórce choroba występuje częściej
• Ograniczanie pękania owoców, w tym dokarmianie wapniem przed zbiorem
• Ostrożny zbiór, bez uszkadzania skórki, i szybkie schłodzenie owoców
• Usuwanie porażonych owoców, żeby grzyb nie przeszedł na sąsiednie w kiści

W kalendarzu rośliny

• Deszcz przed zbiorem — dokarmianie wapniem przeciw pękaniu owoców · cze–lip

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na liściach i kwiatach brązowe, wodniste plamy, które przy wilgotnej pogodzie pokrywa szary, pylący nalot zarodników. Grzyb zimuje na resztkach roślin.

Profilaktyka

• Podlewanie rano i do ziemi, bez moczenia liści
• Usuwanie przekwitłych kwiatów i resztek roślin
• Przewiewne stanowisko, właściwa rozstawa i przepuszczalna gleba
• Bez przenawożenia azotem

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na liściach tworzą się pojedyncze, wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy, które zamierają. Przy wysokiej wilgotności powietrza plamy są wodniste i gwałtownie zwiększają rozmiary, a na ich powierzchni pojawia się obfity, szary, pylący nalot zarodników; przy niskiej wilgotności plamy nie rozszerzają się, tylko zasychają i wykruszają. Zakażenie następuje zwykle w miejscach uszkodzenia rośliny przez owady lub w ranach powstałych podczas prac pielęgnacyjnych. Na obumarłych tkankach tworzą się czarne, błyszczące, twarde sklerocja o średnicy 1–15 mm — forma przetrwalnikowa grzyba. Do kiełkowania zarodników nie jest konieczna kropla wody, wystarczy skondensowana para wodna na powierzchni rośliny.

Profilaktyka

• Nieprzegęszczanie kobierca — metodyka wskazuje unikanie zbyt dużego zagęszczenia roślin jako podstawowy sposób ograniczenia szarej pleśni; przy roślinie okrywowej to jedyna realna dźwignia
• Wygrabianie z kobierca opadłych liści drzew i krzewów, pod którymi zwykle rośnie dąbrówka — mokra warstwa liści na zwartej okrywie to typowy start choroby
• Podlewanie do ziemi; zwilżanie roślin o zwartym pokroju i pozostawianie ich mokrych na noc sprzyja porażeniu
• Bieżące usuwanie ściętych kwiatostanów i resztek po pieleniu — grzyb zaczyna na obumarłej tkance
• Przedwiosenne rozgarnięcie i przewietrzenie zbitego po zimie kobierca
• Nie kompostować roślin porażonych przez patogeny glebowe z rodzajów Fusarium, Verticillium, Sclerotinia i Phytophthora

W kalendarzu rośliny

• W pierwszym roku podlewaj regularnie i głęboko — potem prawie wcale · kwi–wrz — Instruktor PZD Okręgu Podlaskiego pisze o bylinach okrywowych wprost: w pierwszym roku uprawy trzeba je regularnie podlewać, zwłaszcza w dłuższe okresy bez deszczu. Warszawskie standardy zieleni podają, jak to robić: rośliny młode wymagają systematycznego podlewania przez cały pierwszy sezon; roślinom płytko ukorzenionym daje się około 15–20 litrów wody na metr kwadratowy, żeby zwilżyć glebę na 15–20 cm, i powtarza po 7–14 dniach, najlepiej rano. Metodyka ogrodów przydomowych przestrzega przed zostawianiem zwartej roślinności mokrej na noc, bo sprzyja to szarej pleśni.
• Przedwiośnie: rozgarnij kobierzec, ale go NIE ścinaj · mar–kwi — Tu trzeba odejść od ogólnej porady dla bylin. PZD zaleca na przedwiośniu przyciąć byliny „mocno (nisko przy ziemi), jeśli nie zrobiliśmy tego zabiegu jesienią” — przy dąbrówce byłby to błąd, bo jest ona rośliną częściowo zimozieloną i cała jej wartość polega na tym, że kobierzec zostaje na zimę. Ścinając go, odsłaniasz glebę na cały przedwiośnie i niszczysz okrywę, którą budowałeś dwa sezony. Natomiast po zimie pod przygniecionymi liśćmi zbiera się wilgoć i zeszłoroczne resztki, a metodyka wiąże takie warunki bezpośrednio z szarą pleśnią, która zimuje na obumarłych tkankach w postaci sklerocjów.
• Po kwitnieniu zetnij kwiatostany — kobierzec wraca do formy · lip–wrz — Przekwitłe kwiatostany dąbrówki brązowieją i sterczą nad kobiercem, przez co okrywa wygląda na zaniedbaną. Usuwanie przekwitłych kwiatostanów poradnik ODR wymienia wśród najważniejszych zabiegów przy bylinach. Extension z Illinois radzi przy dąbrówce usuwać przekwitłe kwiaty i od czasu do czasu przerzedzić nasadzenie dla przewiewu, co zapobiega chorobom pędów; Clemson — skosić albo przyciąć stare kwiatostany.
• Długo mokro — przewietrz kobierzec i sprawdź, co pod nim

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na liściach pojedyncze, wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy, które zamierają. Na pędach nekroza rozpoczyna się od miejsca cięcia i stopniowo obejmuje cały obwód, co prowadzi do zamierania pędu — u derenia białego, ciętego co roku mocno, to najczęstsza droga wejścia. Przy wysokiej wilgotności plamy są wodniste i gwałtownie się powiększają, a na ich powierzchni tworzy się obfity, szary, pylący nalot zarodników; przy niskiej wilgotności plamy zasychają i wykruszają się. Grzyb rozwija się w bardzo szerokim zakresie temperatury przy wilgotności powietrza ponad 94%; do kiełkowania zarodników nie jest konieczna kropla wody, wystarczy skondensowana para wodna. Zimuje na resztkach chorych roślin lub w formie czarnych, twardych sklerocjów.

Profilaktyka

• Nie dopuszczać do nadmiernego zwilżenia roślin, szczególnie przed nocą.
• Unikać zbyt dużego zagęszczenia krzewów i zachwaszczenia.
• Ciąć w suchą, słoneczną pogodę, ostrym narzędziem, zostawiając jak najmniejszą i gładką ranę.
• Usuwać i palić silnie porażone fragmenty roślin, szczególnie z widocznym zarodnikowaniem.

W kalendarzu rośliny

• Wycinaj pędy suche, chore i połamane — w suchy dzień — Metodyka wskazuje, że do zakażenia szarą pleśnią dochodzi zwykle w miejscach uszkodzenia rośliny przez owady lub w zranieniach powstałych podczas prac pielęgnacyjnych, a nekroza na pędzie „rozpoczyna się od miejsca cięcia […] i stopniowo obejmuje cały obwód, co prowadzi do zamierania”. Cięcie sanitarne jest przy tym jedynym cięciem, na jakie pozwalają źródła u derenia kousa i kwiecistego — i jedynym, które wolno zrobić o dowolnej porze.
• Tnij ostrym narzędziem, tuż nad pąkiem, przy suchej i słonecznej pogodzie
• Kilka dni parnej wilgoci po cięciu — uważaj na szarą pleśń

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Brunatne, gnijące plamy pokryte szarym, pylącym nalotem na liściach, pędach, kwiatach i owocach; porażenie owocu zaczyna się zwykle od wierzchołka, gdzie zbierają się krople wody. Owoce bywają porażone już jako małe zawiązki.

Profilaktyka

• Sadzić w zalecanej rozstawie, żeby rośliny były przewiewne
• Umiarkowane nawożenie azotem, systematyczne odchwaszczanie
• Nawadnianie kroplowe zamiast zraszania
• Do rozsady używać odkażonego podłoża
• Starannie niszczyć resztki po zbiorze

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Charakterystyczny szary, pylący nalot zarodnikującej grzybni — dzięki niemu diagnostyka jest łatwa. Grzyb uszkadza tkankę w strefie szyjki korzeniowej, ale objawy pojawiają się też na pędach, liściach, kwiatach i strąkach: wodniste plamy z nalotem, a po zaschnięciu tkanki koncentrycznie ułożone pierścienie.

Profilaktyka

• Najczęściej do infekcji dochodzi w okresie kwitnienia i zawiązywania strąków, przez miodniki w kwiatach oraz przez uszkodzenia mechaniczne i po szkodnikach
• Ograniczenie zraszania w okresie kwitnienia
• Prawidłowe, niezbyt gęste zagęszczenie roślin i grządka w miejscu otwartym oraz przewiewnym
• Rutynowe usuwanie chwastów
• Unikanie stanowisk często zalewanych wodą i unikanie uprawy po roślinach porażanych przez ten grzyb
• Patogen zimuje w glebie i na resztkach jako grzybnia lub sklerocja; ważnym źródłem infekcji są też zakażone nasiona
• Ciekawostka ze źródła: patogena przenoszą pszczoły pobierające nektar, więc sam okres kwitnienia sprzyja chorobie

W kalendarzu rośliny

• Podlewaj przed siewem i w kwitnieniu, ale nie zraszaj kwiatów — Metodyka wskazuje dwa momenty, w których brak wody kosztuje najwięcej: kiełkowanie ze wschodami oraz kwitnienie z zawiązywaniem strąków. Susza w tym drugim okresie daje nie tylko mniejszy plon, ale i strąki krzywe, zniekształcone i włókniste. Jednocześnie zraszanie w czasie kwitnienia otwiera drogę szarej pleśni, która wchodzi w roślinę przez miodniki kwiatów.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na liściach pojedyncze, wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy, które zamierają. Na pędach nekroza rozpoczyna się od miejsca zranienia lub cięcia i stopniowo obejmuje cały obwód, prowadząc do zamierania pędu. Najczęściej objawy pojawiają się na kwiatach w okresie kwitnienia — na płatkach powstają pojedyncze plamy, które w ciągu 2–3 dni zabijają tkankę. Przy wysokiej wilgotności powietrza plamy są wodniste i gwałtownie się powiększają, a na ich powierzchni tworzy się obfity, szary, pylący nalot zarodników; przy niskiej wilgotności plamy nie rozszerzają się, zasychają i wykruszają. Na obumarłych tkankach pojawiają się czarne, błyszczące, twarde sklerocja o średnicy 1–15 mm.

Profilaktyka

• Unikanie zbyt dużego zagęszczenia roślin i zachwaszczenia
• Usuwanie i niszczenie silnie porażonych roślin lub ich fragmentów, szczególnie z objawami zarodnikowania
• Niedopuszczanie do nadmiernego zwilżenia roślin, szczególnie przed nocą
• Bieżące wycinanie przekwitłych i gnijących wiech — to na kwiatach choroba zaczyna najczęściej
• Jesienne ścięcie części nadziemnej i uprzątnięcie resztek; sklerocja przetrwają na nich zimę

W kalendarzu rośliny

• Deszcz z wiatrem w czasie kwitnienia — zabezpiecz pędy · lip–paź
• Wycinaj przekwitłe wiechy przez całe lato · lip–paź — PZD zaleca regularne usuwanie przekwitłych kwiatostanów, bo przedłuża to kwitnienie bylin. U floksa, który kwitnie od lipca do października, ma to podwójny sens: roślina nie traci sił na zawiązywanie nasion i szybciej wypuszcza kwiatostany boczne, a z kępy znika to, co gnije. Przekwitające, mokre płatki są przy szarej pleśni najczęstszym punktem startu — objawy pojawiają się najczęściej właśnie na kwiatach w okresie kwitnienia, a plamy na płatkach zabijają tkankę w ciągu dwóch–trzech dni.
• Długo mokro — warunki dla szarej pleśni · lip–paź

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na liściach pojedyncze, wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy. Na pędach nekroza rozpoczyna się od miejsca cięcia i stopniowo obejmuje cały obwód, prowadząc do zamierania — u strzyżonego żywopłotu to główna droga wejścia. Przy wysokiej wilgotności na plamach tworzy się obfity, szary, pylący nalot zarodników; przy niskiej plamy nie rozszerzają się, tylko zasychają i wykruszają. Wewnątrz obumarłych tkanek czarne, twarde sklerocja o średnicy 1–15 mm.

Profilaktyka

• Strzyżenie przy suchej, słonecznej pogodzie — do zakażenia dochodzi zwykle w zranieniach powstałych podczas prac pielęgnacyjnych
• Ostre i czyste narzędzia: rana o gładkich brzegach goi się szybciej
• Niedopuszczanie do nadmiernego zwilżenia roślin, szczególnie przed nocą
• Unikanie zbyt dużego zagęszczenia nasadzeń wokół żywopłotu i zachwaszczenia
• Usuwanie i palenie silnie porażonych fragmentów, zwłaszcza z objawami zarodnikowania
• Metodyka: grzyb rozwija się w bardzo szerokim zakresie temperatury i przy wilgotności powietrza ponad 94%; do kiełkowania zarodników nie jest konieczna kropla wody, wystarczy skondensowana para wodna

W kalendarzu rośliny

• Główne strzyżenie żywopłotu — na przełomie czerwca i lipca · cze–lip — Broszura PZD o letnim cięciu podaje regułę dla żywopłotów z roślin liściastych o ulistnieniu sezonowym: żeby były zadbane, estetyczne i zagęszczone, MUSZĄ być regularnie przycinane, a w zależności od siły wzrostu tnie się je dwa–trzy razy w sezonie; główne cięcie wykonuje się po zakończeniu intensywnego wzrostu młodych pędów, zazwyczaj na przełomie czerwca i lipca. Termin nie jest przypadkowy: ścinasz pędy, które już przestały rosnąć, więc żywopłot długo trzyma linię, a jednocześnie zostaje mu pół lata na odbudowę zagęszczenia.
• Ostre narzędzie, sucha i słoneczna pogoda, cięcie nad pąkiem skierowanym na zewnątrz
• Parno i mgliście — przełóż strzyżenie żywopłotu

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Objawy na szyjkach korzeniowych, liściach, pędach, kwiatach i strąkach, w postaci typowego szarego nalotu zarodnikującej grzybni. Porażona tkanka jest wodnista.

Profilaktyka

• Sprzyja jej wysoka wilgotność gleby i powietrza oraz niedobór światła — stąd zakaz zakładania uprawy w miejscach ocienionych, przy zbiornikach wodnych i łąkach, gdzie rano stoi mgła i liście długo pozostają zwilżone
• Optymalny termin siewu i prawidłowe zagęszczenie roślin — zbyt gęsty łan długo schnie
• Zwalczanie chwastów i podpieranie wysokich odmian, żeby łan był przewiewny
• Niszczenie resztek pożniwnych, głębokie przekopanie, kilkuletnia przerwa w uprawie
• Źródło infekcji to grzybnia saprofityczna w resztkach roślinnych oraz sklerocja zasiedlające nasiona
• Metodyka zaznacza, że porażone rośliny są zagrożeniem dla sąsiadujących upraw innych gatunków, bo sprawca jest polifagiem

W kalendarzu rośliny

• Wybierz miejsce otwarte i przewiewne, z dala od zarośli i wody · mar–kwi — Metodyka wskazuje długotrwałe zwilżenie liści jako najważniejszy pojedynczy czynnik sprzyjający infekcji przez patogeny grzybowe i bakteryjne, w tym sprawcę szarej pleśni. Grządka w cieniu krzewów, przy oczku wodnym albo przy łące, gdzie rano stoi mgła, schnie o kilka godzin dłużej niż otwarta — i to wystarczy.
• Wysokim odmianom ustaw podpory · maj–cze — Metodyka wymienia podpieranie roślin wprost jako zabieg plantacji amatorskich: odmiany wysokie, na przykład Sześciotygodniowy czy Bajka, mają długie i wiotkie pędy, które bez oparcia się kładą. Wyleżały łan wolniej schnie, a to prosta droga do szarej pleśni i zgnilizny twardzikowej.
• Chłodno i wilgotno — alert na szarą pleśń · maj–lip

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Porażone tkanki brązowieją, zasychają i wykruszają się. W warunkach wysokiej wilgotności powietrza na powierzchni plam tworzy się obfity, szary, pylący nalot zarodników grzyba. Do zakażenia dochodzi zwykle w miejscach uszkodzenia rośliny przez owady lub zranienia powstałego podczas prac pielęgnacyjnych. Na powierzchni obumarłych tkanek, a u niektórych roślin wewnątrz obumarłych kwiatów, pojawiają się czarne, błyszczące, twarde sklerocja o średnicy 1–15 mm — formy przetrwalnikowe grzyba.

Profilaktyka

• Unikanie zbyt dużego zagęszczenia roślin oraz ich zachwaszczenia
• Usuwanie i palenie silnie porażonych roślin lub ich fragmentów, szczególnie z objawami zarodnikowania
• Niedopuszczanie do nadmiernego zwilżenia roślin, szczególnie przed nocą — zwilżanie roślin przy podlewaniu i pozostawianie ich mokrych na noc metodyka wskazuje jako główną przyczynę porażenia szarą pleśnią, zwłaszcza u odmian i gatunków o zwartym pokroju
• Unikanie ranienia pędów podczas prac pielęgnacyjnych; cięcie tylko przy suchej pogodzie
• Metodyka: grzyb rozwija się w bardzo szerokim zakresie temperatury i przy wilgotności powietrza ponad 94%; do kiełkowania zarodników nie jest konieczna kropla wody, wystarczy skondensowana para wodna

W kalendarzu rośliny

• Kilka dni bez deszczu — podlej, zanim liście zwisną — Hortensja więdnie pierwsza z całego ogrodu: duże, cienkie liście i obfite kwiatostany parują ogromne ilości wody, a źródła określają ją wprost jako roślinę o dużych wymaganiach wodnych i wrażliwą na suszę. Zwisające liście to już sygnał spóźniony — przy niedoborze wody brzegi liści brązowieją i zasychają, a u hortensji ogrodowej susza w sierpniu odbija się na kwitnieniu w przyszłym roku.
• Długo mokro — szara pleśń w kwiatostanach · cze–wrz

Szara pleśń (forma letnia)

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na zawiązkach wielkości orzecha włoskiego czerwono-fioletowe przebarwienia skórki, potem plamka gnilna przy kielichu o średnicy 5–10 mm z ciemniejszą, suchą obwódką; miąższ zapada się i wysycha.

Profilaktyka

• Usuwanie martwych szczątków roślinnych i chwastów wokół drzewa
• Szczególna czujność, gdy pogoda po kwitnieniu pozostaje deszczowa

Szara pleśń jagody kamczackiej

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Porażone bywają kwiatostany, liście, owoce i pędy, szczególnie w części wierzchołkowej. Kwiaty brunatnieją i zasychają, na liściach i pędach tworzą się duże, brunatne plamy nekrotyczne, a owoce gniją w okresie zbiorczym i po nim, pokrywając się nalotem szarej grzybni. Charakterystyczny objaw to zakrzywianie i brunatnienie, a potem zamieranie wierzchołków młodych, niezdrewniałych pędów.

Profilaktyka

• Cięcie i rozstawa zapewniające szybkie obsychanie krzewów — długie zwilżenie sprzyja infekcji
• Zbiór partiami i chłodzenie owoców — największe straty powstają po zbiorze, w obrocie i przechowywaniu
• Usuwanie porażonych pędów, liści i owoców z działki

W kalendarzu rośliny

• Deszcz w czasie kwitnienia — sprawdź kwiaty i pędy na szarą pleśń · kwi–lip

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy na igliwiu i młodych pędach; tkanka zamiera. Na pędach nekroza rozpoczyna się od miejsca cięcia i stopniowo obejmuje cały obwód, co prowadzi do zamierania części powyżej. Przy wysokiej wilgotności na powierzchni plam tworzy się obfity, szary, pylący nalot zarodników — to objaw rozstrzygający. Przy niskiej wilgotności plamy nie rozszerzają się, tylko zasychają i wykruszają. Na obumarłych tkankach pojawiają się czarne, twarde sklerocja o średnicy 1-15 mm.

Profilaktyka

• Grzyb rozwija się w bardzo szerokim zakresie temperatury, ale dopiero przy wilgotności powietrza ponad 94%
• Do kiełkowania zarodników nie jest konieczna kropla wody; wystarczy skondensowana para wodna na powierzchni rośliny
• Do zakażenia dochodzi zwykle w miejscach uszkodzenia rośliny przez owady lub zranień powstałych podczas prac pielęgnacyjnych — nie tnij przed wilgotną pogodą
• Nie dopuszczać do zbyt dużego zagęszczenia roślin ani do zachwaszczenia
• W trakcie podlewania nie dopuszczać do zwilżenia części nadziemnej, szczególnie przed nocą; jałowiec o zwartym pokroju schnie bardzo długo
• Usuwać i palić resztki roślinne, które mogą być miejscem zarodnikowania
• Grzyb zimuje na resztkach chorych roślin i w formie sklerocjów

W kalendarzu rośliny

• W suszy podlewaj do ziemi — i nigdy nie zostawiaj krzewu mokrego na noc — Metodyka ogrodów przydomowych stawia sprawę jednoznacznie: zwilżanie roślin przy podlewaniu, zwłaszcza gatunków o zwartym pokroju, i pozostawianie ich mokrych na noc sprzyja porażeniu — głównie szarą pleśnią. Jałowiec kolumnowy i płożący to podręcznikowy „zwarty pokrój”: woda z węża wsiąka w igliwie i schnie w środku krzewu wiele godzin. Wiosną i latem przy niedoborze wody pędy brązowieją i zasychają, więc podlewać trzeba — tylko inaczej, niż podpowiada odruch.
• Tnij tylko w młode, ulistnione pędy — i nigdy w mokry dzień · kwi–sie — Jałowiec nie odbija ze starego, bezigielnego drewna. Cięcie, które sięgnie w brązowe wnętrze krzewu, zostawia dziurę na stałe — to nie jest tuja ani żywopłot liściasty, który się zregeneruje. Druga rzecz to rany: metodyka pisze wprost, że do zakażenia szarą pleśnią dochodzi zwykle w miejscach uszkodzenia rośliny przez owady albo zranień powstałych podczas prac pielęgnacyjnych, a przy zamieraniu pędów program ochrony każe wprost nie dopuszczać do zranień.
• Długo mokro — warunki dla szarej pleśni · kwi–lis

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Brązowe, wodniste plamy różnej wielkości na siewkach, łodygach i liściach, w chłodną i bardzo wilgotną pogodę z szarym, aksamitnym nalotem. Silnie porażone łodygi przewracają się; choroba może się rozwinąć także w przechowywanych liściach.

Profilaktyka

• Optimum: wilgotność 95–100% i 15–20 °C; infekcja możliwa od 0 do 30 °C
• Sprzyjają jej uszkodzenia przy pielęgnacji i przez szkodniki, niedobór wapnia i potasu oraz osłabienie innymi chorobami
• Nagły deszcz po suszy powoduje pękanie tkanek, przez które wchodzi Botrytis
• Higiena stanowiska i przechowalni; niszczenie resztek po sezonie

W kalendarzu rośliny

• Długo mokro — szara pleśń · sty, lut, sie, wrz, paź, lis, gru
• Zbieraj liście sukcesywnie — mróz poprawia ich smak · sty, lut, lis, gru — Jarmuż najlepiej ze wszystkich warzyw znosi niskie temperatury i może zimować na grządce. Po przemarznięciu rośnie w liściach zawartość cukrów i białka, a liście stają się delikatniejsze.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Choroba wielu gatunków bylin oraz krzewów liściastych i iglastych. Objawy z metodyki: na liściach pojedyncze, wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy, które zamierają. Przy wysokiej wilgotności powietrza plamy są wodniste i gwałtownie się powiększają, przy niskiej — zasychają i wykruszają. W korzystnych warunkach na powierzchni plam tworzy się obfity, szary, pylący nalot zarodników — objaw rozstrzygający. Do zakażenia dochodzi zwykle w miejscach uszkodzenia rośliny przez owady lub zranień powstałych podczas prac pielęgnacyjnych. U jeżówki najbardziej narażone są przekwitające koszyczki i miejsca po cięciu.

Profilaktyka

• Nie zwilżać roślin przed nocą — metodyka: zwilżanie roślin podczas podlewania i pozostawianie ich mokrych na noc sprzyja porażeniu, głównie szarą pleśnią
• Nie tnij jeżówki przy wilgotnej pogodzie; zakażenie następuje najczęściej przez zranienia po pracach pielęgnacyjnych
• Usuwać i palić silnie porażone fragmenty roślin, szczególnie z objawami zarodnikowania; unikać zachwaszczenia
• Metodyka: grzyb rozwija się w bardzo szerokim zakresie temperatury i przy wilgotności powietrza ponad 94%; do kiełkowania zarodników nie jest konieczna kropla wody, wystarczy skondensowana para wodna

W kalendarzu rośliny

• Długo mokro — przejrzyj kwiatostany · cze–wrz

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Gnicie owoców najczęściej tuż przed zbiorem, zwłaszcza po intensywnych deszczach w czasie kwitnienia. Na owocach wodniste, gnilne plamy pokrywające się szarawym nalotem grzybni; gnicie zwykle zaczyna się od szypułki. Porażone otwarte kwiaty pokrywają się szarym nalotem i zamierają. W połowie lata na dojrzałych liściach jasnobrązowe nekrozy rozrastające się po ogonku do najbliższego pąka, na pędach nekroza obejmująca cały obwód i 3-4 sąsiednie pąki, z koncentrycznymi pasami. Jesienią nekrozy bieleją, a w ich obrębie powstają czarne, płaskie sklerocja. Do masowego gnicia dochodzi najczęściej dopiero w przechowywaniu.

Profilaktyka

• Odmiany mało podatne
• Prowadzenie przy drutach — pędy szybciej obsychają
• Dobre przewietrzanie: usuwanie nadmiaru młodych pędów i odchwaszczanie
• Na stanowiskach nawadnianych lub żyznych wycinanie do końca maja wszystkich latorośli, co ucina wczesne infekcje
• Usuwanie pędów dwuletnich zaraz po zbiorze owoców
• Racjonalne nawożenie azotem
• Częsty zbiór i natychmiastowe wynoszenie gnijących owoców

W kalendarzu rośliny

• Deszcz w czasie kwitnienia — zagrożenie szarą pleśnią · maj–paź

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na igłach, przy ich podstawie, wodniste brązowe plamy rozprzestrzeniające się na całą powierzchnię; igły brązowieją i obumierają. Na uszkodzonych pędach brązowa zgnilizna obejmująca cały obwód — część powyżej zamiera wraz z igłami. Przy wysokiej wilgotności powietrza obumarłe tkanki pokrywa obfity, szary, pylący nalot zarodników; to objaw rozstrzygający. Grzyb zimuje jako grzybnia na chorych roślinach i jako sklerocja w podłożu.

Profilaktyka

• Nie dopuszczać do zbyt dużego zagęszczenia roślin
• Nie zwilżać roślin w czasie podlewania i nie pozostawiać ich zwilżonych na noc
• Starannie usuwać i niszczyć resztki roślinne — sklerocja zimują w podłożu
• Wycinać i palić silnie porażone pędy
• Unikać uszkodzeń mechanicznych — patogen wchodzi przez rany, także po cięciu
• Pierwszą kontrolę roślin wykonać wiosną, przed ruszeniem wegetacji, potem co 2 tygodnie w sezonie
• Po wycięciu chorych pędów 1–2 opryskiwania, przemiennie ze stymulatorami wzrostu lub nawozami dolistnymi ograniczającymi rozwój patogenu

W kalendarzu rośliny

• Upał przy dusznej, wilgotnej pogodzie — szara pleśń
• Latem popraw przewodnik, jeśli rozwidlił się lub zamarł · maj–sie — Jodła buduje pokrój wokół jednego, prostego przewodnika — i jeśli pąk wierzchołkowy zamarznie albo zostanie uszkodzony przez szkodnika, drzewko wypuszcza dwa lub trzy pędy konkurencyjne i na trwałe rozwidla się u szczytu. Poprawia się to tylko przez kilka lat od powstania problemu. Cięcie jest przy okazji najlepszym momentem na dokładną lustrację, bo i tak oglądasz każdą gałąź z bliska.

Botryotinia fuckeliana

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na róży brązowe, wodniste plamy różnej wielkości; przy chłodnej i wilgotnej pogodzie pokrywają się szarym nalotem zarodników. Na liściach początkowo rozległe wodniste plamy, z czasem także pokryte szarym nalotem zarodnikującej grzybni.

Profilaktyka

• Patogen rozwija się przy wilgotności 95-100% i temperaturze 15-20°C; sprzyja mu też mała ilość światła oraz niedobór wapnia i potasu w glebie
• Najgroźniejsza w okresie przedzbiorczym, przy zbyt długim przetrzymywaniu róż na polu w wysokiej wilgotności
• Niedopuszczanie do przerastania róż i do uszkodzeń mechanicznych
• Szczególna ostrożność po gradobiciu i po jesiennych przymrozkach — uszkodzona tkanka bardzo szybko się zaraża
• Usuwanie resztek porażonych roślin; sklerocja mogą przetrwać w glebie kilka lat
• Po pierwszych objawach oprysk środkiem dopuszczonym do stosowania amatorskiego przeciw szarej pleśni — dawka, odstęp między zabiegami i karencja z etykiety

W kalendarzu rośliny

• Nie opóźniaj zbioru róż, zwłaszcza jesienią · maj–paź — Metodyka mówi to wprost: opóźnienie zbioru róż kalafiora, szczególnie w uprawie jesiennej, sprzyja porażeniu przez czerń krzyżowych i szarą pleśń. Do tego przetrzymana, przejrzewająca róża przy długotrwałym zwilżeniu zaczyna gnić bakteryjnie, a przerośnięte róże wytwarzają puste komory w głąbie. Kilka dni zwłoki potrafi zamienić dobry plon w kompost.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na liściach i ogonkach wodniste, brązowe, szybko rosnące plamy, zwykle od miejsc uszkodzeń; w wilgoci tkanka mięknie i pokrywa się szarym, aksamitnym nalotem, w słońcu zasycha. Porażone bywają też główki, a chora główka zakaża sąsiednie.

Profilaktyka

• Rozwija się w 0–30 °C, najszybciej w 15–20 °C przy wilgotności powyżej 95%; poniżej 70% jest zahamowana
• Sprzyjają jej zagęszczenie, chwasty, mało światła, niedobór wapnia i potasu oraz liście mokre przez noc
• Lustracja co 7 dni w czasie dorastania główek; ochrona od 1–3% roślin z plamami; usuwać chore liście
• Podlewanie kapilarne albo wcześnie rano; nie uszkadzać główek; przechowywać w 0 °C i 95–100% wilgotności; po zbiorze głęboko przekopać resztki

W kalendarzu rośliny

• Długo mokro — szara pleśń na główkach · sty, sie, wrz, paź, lis, gru

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Początkowo brązowe, wodniste plamy różnej wielkości na liściach. W okresach chłodnej, wilgotnej pogody przebarwienia pokrywają się obfitym szarofioletowym nalotem zarodników. Grzyb atakuje obumarłe lub mechanicznie uszkodzone części roślin i główki, głównie w okresie tworzenia główek i przed zbiorem; największe straty ujawniają się po przechowaniu.

Profilaktyka

• Najszybszy rozwój przy wilgotności powietrza 95–100% i temperaturze 15–20°C, optimum grzyba 18–20°C; gnicie główek postępuje jednak nawet w 0°C, czyli w przechowalni
• Unikanie uszkodzeń mechanicznych główek — grzyb wchodzi właśnie przez rany i tkanki obumarłe
• Sprzyja mu mała ilość światła, osłabienie roślin innymi chorobami oraz niedobór wapnia i potasu w glebie
• W przechowalni utrzymywać stałą, optymalną temperaturę i wilgotność powietrza
• Przy warunkach sprzyjających chorobie — oprysk środkiem dopuszczonym do stosowania amatorskiego przeciw szarej pleśni; dawka, odstęp między zabiegami i karencja z etykiety
• Grzyb zimuje w glebie na resztkach roślin w formie grzybni, sklerocjów i zarodników konidialnych
• Obserwacje przed zbiorem (pierwsze objawy przy dorastaniu główek) i w przechowalni; poradnik sygnalizatora przyjmuje za próg porażenie 1–5% główek

W kalendarzu rośliny

• Chłodno i bardzo wilgotno przed zbiorem — szara pleśń · cze–lis

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Początkowo brązowe, wodniste plamy różnej wielkości na liściach. W okresach chłodnej, wilgotnej pogody przebarwienia pokrywają się obfitym szarofioletowym nalotem zarodników. W trakcie tworzenia główek i przed zbiorem grzyb atakuje obumarłe lub mechanicznie uszkodzone części główki.

Profilaktyka

• Optymalna temperatura rozwoju grzyba to 18-20°C przy wilgotności powietrza 95-100%, ale do gnicia główek może dochodzić nawet w temperaturze 0°C — czyli także w przechowalni
• Sprzyja mu mała ilość światła, osłabienie roślin innymi chorobami oraz niedobór wapnia i potasu w glebie
• Grzyb wchodzi przez tkanki obumarłe lub uszkodzone mechanicznie — unikanie uszkodzeń główek jest ważniejsze niż opryskiwanie
• Przy sprzyjających warunkach oprysk środkiem dopuszczonym do stosowania amatorskiego przeciw szarej pleśni — dawka, odstęp między zabiegami i karencja z etykiety
• Polifag porażający wszystkie gatunki warzyw; zimuje w glebie na resztkach roślin jako grzybnia, sklerocja i konidia
• W przechowalni utrzymywać właściwą temperaturę i wilgotność powietrza

W kalendarzu rośliny

• Wilgotno i umiarkowanie ciepło — szara pleśń na główkach · paź–lis

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Brązowe, wodniste, szybko rosnące plamy na liściach; w chłodną, wilgotną pogodę pokrywa je szary, aksamitny, pylący nalot. Na główkach objawy najczęściej tuż przed zbiorem, a największe straty w długim przechowaniu. Porażone siewki szybko zamierają.

Profilaktyka

• Metodyka i poradnik zgodnie: wilgotność 95–100% i 15–20 °C (optimum 18–20 °C), przy małej ilości światła; grzyb rośnie w 0–30 °C
• Wchodzi przez uszkodzenia mechaniczne i po szkodnikach; sprzyja mu niedobór wapnia i potasu
• Obserwacje przed zbiorem co 4 dni, w przechowaniu na próbie główek
• Prawidłowe zmianowanie, higiena stanowiska i przechowalni

W kalendarzu rośliny

• Długo mokro przed zbiorem — szara pleśń · maj–lis

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na liściach i kwiatach wodniste, brązowe, szybko rosnące plamy; na pędach nekroza zaczyna się często od miejsca cięcia, np. po zbiorze kwiatów, i obejmuje cały obwód pędu. Przy wysokiej wilgotności plamy pokrywa szary, pylący nalot zarodników.

Profilaktyka

• Nie sadź zbyt gęsto i nie dopuszczaj do zachwaszczenia
• Nie zwilżaj roślin, zwłaszcza przed nocą
• Porażone pędy wycinaj i wynoś z ogrodu, szczególnie te z szarym nalotem

W kalendarzu rośliny

• Kwiaty zbieraj, zanim się otworzą — i przy okazji przytnij krzewinkę — Kwiaty zebrane przed pełnym otwarciem mają najwięcej olejku, najlepiej rano. Cięcie tuż nad liśćmi zachowuje kulisty kształt. Szara pleśń często wchodzi w miejsca cięcia, a sprzyja jej wilgoć.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na zielonych okrywach zawiązków jasnobrązowe, owalne plamy, które przechodzą na łupiny i miękkie orzechy; przy wysokiej wilgotności ciemnoszara grzybnia i pylący nalot. Znakiem rozpoznawczym są twarde, płaskie skupienia grzybni (sklerocja). Przy silnym porażeniu duże brunatne plamy na liściach i zamieranie wierzchołków pędów.

Profilaktyka

• Usuwanie porażonych zawiązków i opadłych orzechów ze sklerocjami
• Umiarkowane nawożenie azotem
• Niedopuszczanie do zagęszczenia krzewów

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na liściach pojedyncze, wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy. Na pędach nekroza rozpoczyna się od miejsca cięcia i stopniowo obejmuje cały obwód, prowadząc do zamierania — u strzyżonego żywopłotu to główna droga wejścia. Przy wysokiej wilgotności na plamach tworzy się obfity, szary, pylący nalot zarodników; przy niskiej plamy nie rozszerzają się, tylko zasychają i wykruszają. Wewnątrz obumarłych tkanek czarne, twarde sklerocja o średnicy 1–15 mm.

Profilaktyka

• Strzyżenie przy suchej, słonecznej pogodzie — do zakażenia dochodzi zwykle w zranieniach powstałych podczas prac pielęgnacyjnych
• Ostre i czyste narzędzia: rana o gładkich brzegach goi się szybciej
• Niedopuszczanie do nadmiernego zwilżenia roślin, szczególnie przed nocą
• Unikanie zbyt dużego zagęszczenia nasadzeń wokół żywopłotu i zachwaszczenia
• Usuwanie i palenie silnie porażonych fragmentów, zwłaszcza z objawami zarodnikowania
• Metodyka: grzyb rozwija się w bardzo szerokim zakresie temperatury i przy wilgotności powietrza ponad 94%; do kiełkowania zarodników nie jest konieczna kropla wody, wystarczy skondensowana para wodna

W kalendarzu rośliny

• Główne strzyżenie żywopłotu — na przełomie czerwca i lipca · cze–lip — Broszura PZD o letnim cięciu wymienia ligustry z nazwy w akapicie o żywopłotach strzyżonych: żywopłoty z roślin liściastych o ulistnieniu sezonowym, żeby były zadbane, estetyczne i zagęszczone, MUSZĄ być regularnie przycinane, a w zależności od siły wzrostu tnie się je dwa–trzy razy w sezonie. Główne cięcie wykonuje się po zakończeniu intensywnego wzrostu młodych pędów, zazwyczaj na przełomie czerwca i lipca. Termin nie jest przypadkowy: ścinasz pędy, które już przestały rosnąć, więc żywopłot długo trzyma linię, a jednocześnie zostaje mu pół lata na odbudowę zagęszczenia. Ligustr to według DODR najpopularniejszy krzew na żywopłoty formowane właśnie dlatego, że bardzo dobrze znosi cięcie.
• Ostre narzędzie, sucha i słoneczna pogoda, cięcie nad pąkiem skierowanym na zewnątrz
• Parno i mgliście — przełóż strzyżenie żywopłotu

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na liściach pojedyncze, wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy. Na pędach nekroza rozpoczyna się od miejsca cięcia i stopniowo obejmuje cały obwód, prowadząc do zamierania. Najczęściej objawy pojawiają się na kwiatach w okresie kwitnienia: na płatkach pojedyncze plamy, które w ciągu 2–3 dni obejmują całą tkankę. Przy wysokiej wilgotności na plamach tworzy się obfity, szary, pylący nalot zarodników; przy niskiej plamy nie rozszerzają się, tylko zasychają i wykruszają. Wewnątrz obumarłych tkanek czarne, twarde sklerocja o średnicy 1–15 mm.

Profilaktyka

• Cięcie przy suchej, słonecznej pogodzie — do zakażenia dochodzi zwykle w miejscach zranienia powstałych podczas prac pielęgnacyjnych lub uszkodzeń przez owady
• Usuwanie przekwitłych i gnijących kwiatostanów na bieżąco
• Unikanie zbyt dużego zagęszczenia roślin i ich zachwaszczenia
• Niedopuszczanie do nadmiernego zwilżenia roślin, szczególnie przed nocą
• Usuwanie i palenie silnie porażonych fragmentów, zwłaszcza z objawami zarodnikowania
• Metodyka: grzyb rozwija się w bardzo szerokim zakresie temperatury i przy wilgotności powietrza ponad 94%; do kiełkowania zarodników nie jest konieczna kropla wody, wystarczy skondensowana para wodna

W kalendarzu rośliny

• Długo mokro — szara pleśń na kwiatach i ranach po cięciu · maj–cze

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Owoce gniją i pokrywają się szarym, puszystym nalotem zarodników. Infekcja zaczyna się zwykle od kwiatu i ujawnia dopiero na dojrzewającym owocu.

Profilaktyka

• Zabiegi w okresie kwitnienia wykonywane co roku — metodyka traktuje to jako standard, nie reakcję na objawy
• Przerzedzanie zagęszczonych rzędów
• Częsty zbiór dojrzałych owoców i usuwanie gnijących poza działkę
• Podlewanie pod krzew

W kalendarzu rośliny

• Wilgotno w czasie kwitnienia — szara pleśń zaatakuje przez kwiaty · maj–lip
• Podlewaj pod krzew, nie po liściach — Malina ma płytki system korzeniowy i źle znosi suszę, ale zwilżone liście i owoce to gotowe warunki dla szarej pleśni, antraknozy i rdzy.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Wodniste brunatne plamy, na których w miarę rozwoju choroby pojawia się charakterystyczny szary, pylisty nalot trzonków i zarodników konidialnych. Później na powierzchni korzenia lub wewnątrz zniszczonych tkanek tworzą się drobne czarne sklerocja. Porażona marchew gnije, tworząc ognisko zakaźne dla sąsiednich korzeni.

Profilaktyka

• Optimum rozwoju to 5-20°C i wilgotność powietrza 95-100%, ale masowe gnicie marchwi zachodzi nawet w temperaturze 0°C
• Grzyb atakuje tkanki obumarłe lub uszkodzone mechanicznie — przesuszone i skaleczone korzenie infekują się znacznie łatwiej
• Rozwojowi sprzyjają opady, wysoka wilgotność powietrza, mała ilość światła, osłabienie roślin innymi chorobami oraz niedobór wapnia i potasu w glebie
• Zbiór przy suchej pogodzie, do przechowania tylko korzenie zdrowe, nieuszkodzone i bez ziemi
• Największe straty notuje się w okresie tworzenia zgrubień korzeniowych i przed zbiorem oraz w pierwszym okresie przechowywania
• Zimuje na resztkach roślinnych i w formie sklerocjów w glebie

Botryotinia fuckeliana (st. konidialne Botrytis cinerea)

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na liściach krągłe lub owalne, szarobrązowe drobne plamy z ciemną obwódką. Późnym latem, gdy rośnie wilgotność powietrza, pojawiają się rozległe gnilne plamy pokryte szarym, pylącym nalotem zarodników — objaw na tyle charakterystyczny, że nie da się go pomylić z żadną inną chorobą. Częstym miejscem infekcji jest dolna część łodygi po ściętym kwiatostanie; zgnilizna schodzi w dół pędu i może dojść do bulwy jeszcze przed zbiorem. W bulwie zaczyna się od zbrązowienia wiązek przewodzących pośrodku, rozszerza się promieniście w tkance spichrzowej, a na powierzchni pojawiają się gnilne plamy. Silnie porażone bulwy tworzą gąbczastą masę, która zasychając zmienia się w mumię.

Profilaktyka

• Lustracje zdrowotności przez cały okres wegetacji, co najmniej raz w tygodniu, a w okresach wysokiej wilgotności co 3–5 dni
• Stosowanie fungicydów zapobiegawczo lub z chwilą wystąpienia pierwszych objawów
• ROTACJA GRUP CHEMICZNYCH: zarejestrowane fungicydy należą do różnych grup i trzeba je stosować przemiennie, ograniczając liczbę zabiegów preparatami z tej samej grupy
• Niezwłoczne dosuszenie bulw po zbiorze — w ciągu 7–10 dni, w temperaturze około 9°C i wilgotności względnej 70%. To najważniejszy zabieg pozbiorczy: do zakażenia bulw dochodzi najczęściej w przechowalni podczas długotrwałego dosuszania
• Wybieranie i niszczenie chorych bulw ze skrzynek w czasie przechowywania
• Zapobieganie niedoborom azotu, potasu i wapnia — sprzyjają rozwojowi choroby
• Uwaga: zakres rozwoju grzyba to około 5–30°C z optimum około 20°C, czyli temperatura praktycznie nie ogranicza choroby w sezonie — decyduje wilgotność, deszcz i chłodne noce, gdy na roślinach utrzymuje się rosa

W kalendarzu rośliny

• Podlewaj pod roślinę i tylko rano · maj–cze — Trzy z czterech chorób mieczyka rozwijają się przy wysokiej wilgotności, a zarodniki szarej pleśni i suchej zgnilizny rozprzestrzeniają się z kroplami deszczu. Wieczorne zraszanie z góry zostawia liście mokre na całą noc — dokładnie takie warunki (chłodne noce z rosą) poradnik wymienia jako sprzyjające szarej pleśni. Jednocześnie nadmierna wilgotność gleby to główny czynnik ryzyka rizoktoniozy i fuzariozy, więc przelewanie szkodzi podwójnie.
• Przeglądaj rośliny raz w tygodniu przez cały sezon · maj–paź
• Wilgotno? Skróć przerwy między przeglądami do 3–5 dni · lip–wrz
• Ciepło i bardzo wilgotno — zagrożenie szarą pleśnią · lip–wrz
• Kwiaty ścinaj w suchy dzień i zostaw liście · lip–sie — Poradnik wskazuje bardzo konkretne miejsce infekcji szarej pleśni: dolną część łodygi po ŚCIĘTYM kwiatostanie. Zgnilizna schodzi stamtąd w dół pędu i może dojść do bulwocebuli jeszcze przed wykopaniem — czyli źle wykonane ścinanie kwiatów kosztuje cię materiał na przyszły rok. Liście trzeba zostawić, bo to one dokarmiają nową bulwocebulę.
• Dosusz bulwocebule w 7–10 dni — to zabieg krytyczny · wrz–paź — Poradnik nazywa to wprost NAJWAŻNIEJSZYM zabiegiem po zbiorze bulw, i to przy dwóch chorobach naraz: szarej pleśni i suchej zgniliźnie. Powód jest zaskakujący: do zakażenia bulwocebul szarą pleśnią dochodzi najczęściej nie na grządce, ale w przechowalni, podczas ZBYT DŁUGIEGO dosuszania. Każdy dzień w wilgoci to zaproszenie dla grzyba.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Przy dużej wilgotności powietrza u podstawy igieł, przy nasadzie pędu, pojawiają się brązowe, wodniste plamy, które szybko się powiększają. W sprzyjających warunkach następuje masowe obumieranie igieł, a nekroza przechodzi z igieł na pędy. Patogen zasiedla też pędy zamierające z innych przyczyn oraz wchodzi przez rany. Objaw rozstrzygający: obfity, szary, pylący nalot zarodników na powierzchni obumarłych tkanek.

Profilaktyka

• Nie pozostawiać roślin w stanie zwilżenia na okres nocy — to jedyna metoda niechemiczna, jaką program podaje przy tej chorobie wprost
• Podlewać wcześnie rano i kierować wodę do ziemi, a nie na igły
• Nie dopuszczać do zbyt dużego zagęszczenia roślin
• Starannie niszczyć resztki roślinne — grzybnia zimuje na chorych roślinach, a sklerocja w podłożu
• Unikać uszkodzeń mechanicznych; wycinać porażone pędy poniżej nekrozy, nad silnym bocznym odgałęzieniem
• Program dopuszcza zabiegi zapobiegawcze lub przy pierwszych objawach; dla ogrodu przydomowego rejestr dopuszcza tu m.in. środki z cyprodynilem i fludioksonilem

W kalendarzu rośliny

• Podlewaj rano i pod korzeń — nigdy po igłach na noc — Dwie rzeczy naraz. Program ochrony modrzewia wymienia przy szarej pleśni jedną metodę niechemiczną wprost: nie pozostawiać roślin w stanie zwilżenia na okres nocy — mokre igły przez całą noc to zaproszenie dla Botrytis. A metodyka ogrodów przydomowych zauważa odwrotną zależność przy przędziorkach: podlewanie podnosi wilgotność powietrza, co ogranicza ich rozmnażanie, a silny strumień wody zwyczajnie zmywa je z pędów.
• Duszno i mokro — obejrzyj nasady igieł
• Chory pęd wycinaj poniżej nekrozy, nad bocznym odgałęzieniem — Metodyka ogrodów przydomowych podaje jedną zasadę, która obowiązuje przy wszystkich zamierających pędach niezależnie od sprawcy: wycina się poniżej miejsca nekrozy, nad silnym bocznym odgałęzieniem. Cięcie w martwą tkankę zostawia grzyba w roślinie, a cięcie w przypadkowym miejscu zostawia kikut, który zasycha i staje się kolejną bramą wejścia.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na liściach i kwiatach wodniste, brązowe, szybko rosnące plamy; przy wysokiej wilgotności pokrywa je szary, pylący nalot zarodników. Porażone kwiaty gniją w ciągu 2–3 dni.

Profilaktyka

• Rzadsze sadzenie, bez zachwaszczenia
• Usuwanie porażonych kwiatów i liści
• Niepodlewanie roślin wieczorem

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Wodniste, szarobrunatne plamy na liściach, kwiatach i owocach, które szybko się powiększają; przy dużej wilgotności pokrywa je obfity, pylący, szarobeżowy nalot. Owoce gniją na mokro, a przy spadku wilgotności plamy zasychają. Na młodych roślinach choroba bywa przyczyną zgorzeli siewek.

Profilaktyka

• Stanowisko otwarte i przewiewne, z dala od zbiorników wodnych, nie w zagłębieniu, gdzie zalega wilgoć
• Zdrowe nasiona i niezagęszczone rośliny, bez chwastów, które zatrzymują wilgoć
• Racjonalne nawożenie — rośliny osłabione przez inne choroby porażane są łatwiej
• Po zbiorach dokładnie usunąć resztki roślin — grzyb zimuje w glebie na resztkach
• Najgroźniejsza w kwitnieniu i owocowaniu przy chłodnej, wilgotnej pogodzie — wtedy przeglądać rośliny co najmniej raz w tygodniu

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Choroba wielu gatunków bylin oraz krzewów liściastych i iglastych, uprawianych w niekorzystnych warunkach; objawy pojawiają się na każdym etapie rozwoju rośliny i na wszystkich jej częściach nadziemnych. Na liściach tworzą się pojedyncze, wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy, które zamierają. Na pędach nekroza rozpoczyna się od miejsca cięcia i stopniowo obejmuje cały obwód, co prowadzi do zamierania pędu. Najczęściej objawy pojawiają się na kwiatach w okresie kwitnienia: na płatkach powstają pojedyncze plamy, które w ciągu 2–3 dni zabijają tkankę. Przy wysokiej wilgotności powietrza plamy są wodniste i gwałtownie się powiększają, a na ich powierzchni tworzy się obfity, szary, pylący nalot zarodników; przy niskiej wilgotności plamy nie rozszerzają się, zasychają i wykruszają. Na obumarłych tkankach pojawiają się czarne, błyszczące, twarde sklerocja o średnicy 1–15 mm.

Profilaktyka

• Unikanie zbyt dużego zagęszczenia roślin oraz ich zachwaszczenia
• Niedopuszczanie do nadmiernego zwilżenia roślin, szczególnie przed nocą — do kiełkowania zarodników nie jest potrzebna kropla wody, wystarczy skondensowana para wodna na powierzchni rośliny
• Bieżące usuwanie przekwitających i gnijących kwiatów oraz ściętych pędów spod kępy
• Unikanie ranienia roślin podczas prac pielęgnacyjnych — zakażenie następuje zwykle przez rany i uszkodzenia po owadach
• Usuwanie i niszczenie silnie porażonych fragmentów roślin, szczególnie z objawami zarodnikowania; nie kompostować
• Jesienne ścięcie i wyniesienie części nadziemnej — grzyb zimuje na resztkach chorych roślin lub w formie sklerocjów

W kalendarzu rośliny

• Sadź orliki luźno — 30 cm i więcej od sąsiada · sie–wrz — Karta rodzaju Aquilegia w Toolboxie NC State podaje dla orlików od około 30 cm do 90 cm miejsca na roślinę i szerokość kępy od 15 do 60 cm, zależnie od gatunku i odmiany. Luźne sadzenie ma przy orliku konkretny powód: metodyka ogrodów przydomowych przypomina, że zbyt gęsto rosnące rośliny są słabe, wiotkie i podatne na choroby, a orlik choruje na mączniaka, dwie plamistości i szarą pleśń — wszystkie lubią zagęszczoną, wolno schnącą kępę. Tę samą metodykę cytujemy przy technice: sadzi się wcześnie rano albo wieczorem, a przy upale okrywa świeże nasadzenie na kilka dni białą agrowłókniną.
• Świeżo posadzone orliki podlewaj co tydzień aż do zimy · sie–wrz — Posadzona jesienią roślina ma kilka tygodni, żeby się ukorzenić, a do tego czasu korzysta tylko z wody w bryle. Metodyka ogrodów przydomowych podaje objaw niedoboru wody — brązowienie i zasychanie brzegów liści — i sposób podlewania: najlepiej deszczówką o temperaturze zbliżonej do temperatury powietrza, bez moczenia liści na noc, bo to sprzyja szarej pleśni. Przy orliku liście mokre od podlewania rozsiewają też zarodniki plamistości i septoriozy.
• Przekwitłe pędy — zdecyduj, zanim mieszki pękną i nasiona się wysypią · cze–wrz — Orliki chętnie się wysiewają, ale mieszańce nie powtarzają cech z nasion — tak podsumowuje je Extension z Illinois; Extension z Wisconsin dodaje, że orliki łatwo krzyżują się między gatunkami, a przekwitłe pędy można ściąć dla porządku. PZD radzi zbierać nasiona orlika ogrodowego, zanim rozsieją się same. Wynika z tego prosty wybór: odmianę zachowasz tylko przez podział, a samosiew da rośliny inne niż rodzic.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na liściach, łodygach, kwiatach i owocach wodniste, szarobrunatne, szybko rosnące plamy; w wilgoci pokrywają się obfitym, szarobeżowym, pylącym nalotem, a w suchą pogodę zasychają. Owoce gniją mokrą zgnilizną. U siewek choroba powoduje zgorzel; dolne liście stykające się z ziemią często ulegają zakażeniu.

Profilaktyka

• Najgroźniejsza w czasie kwitnienia i owocowania przy chłodnej, wilgotnej pogodzie — owoce masowo gniją i opadają; w suchą, upalną pogodę w gruncie do infekcji nie dochodzi
• Stanowisko otwarte, przewiewne, z dala od zbiorników wody, nie w obniżeniu terenu
• Nawadnianie kroplowe, żeby rośliny pozostawały suche
• Umiarkowane nawożenie; niedobór potasu i wapnia zwiększa podatność
• Odchwaszczanie poprawia przewiewność
• Porażone części i resztki usuwać przed każdym zabiegiem, żeby nie rozsiewać zarodników
• Zapobiegawczo albo po pierwszych objawach — oprysk środkiem (także biologicznym) dopuszczonym do stosowania amatorskiego przeciw szarej pleśni; dawka i karencja z etykiety

W kalendarzu rośliny

• Chłodno i bardzo wilgotno — szara pleśń · cze–wrz

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Zaczyna się od przekwitłych kwiatów i zamierających tkanek, a potem przechodzi na stykające się z nimi liście i pędy: jasne plamki na płatkach, brązowe, gnijące plamy na liściach i ogonkach, przy dużej wilgotności szary, pylący nalot.

Profilaktyka

• Usuwanie przekwitłych kwiatów i martwych liści na bieżąco
• Podlewanie do podłoża, tak żeby liście szybko obsychały
• Przewiew w skrzynce — rośliny nie za gęsto
• Silne rośliny: regularne nawożenie i podlewanie bez przelewania

W kalendarzu rośliny

• Usuwaj przekwitłe kwiatostany · cze–wrz — Usuwanie przekwitłych kwiatów i uszczykiwanie wierzchołków pobudza pelargonię do nowych pąków, a zasychające płatki są miejscem, od którego zaczyna się szara pleśń.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Zaczyna się od przekwitłych, zasychających kwiatów, a potem przechodzi na stykające się z nimi liście i pędy: jasne plamki na płatkach, brązowe, gnijące plamy na liściach, przy dużej wilgotności szary, pylący nalot.

Profilaktyka

• Usuwanie przekwitłych kwiatów i opadłych płatków na bieżąco
• Podlewanie do podłoża, tak żeby liście i kwiaty szybko obsychały
• Przewiew między roślinami
• Usuwanie resztek roślin po sezonie

W kalendarzu rośliny

• Usuwaj przekwitłe kwiaty i skracaj wybujałe pędy · cze–wrz — Usuwanie przekwitłych kwiatów daje więcej nowych pąków, a zasychające płatki petunii to typowe miejsce, od którego zaczyna się szara pleśń.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na liściach pojedyncze, wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy, które zamierają. Najczęściej jednak objawy pojawiają się na kwiatach w okresie kwitnienia: na płatkach powstają pojedyncze plamy, które bardzo szybko się powiększają i w ciągu 2–3 dni tkanka zamiera. Przy wysokiej wilgotności powietrza plamy są wodniste i gwałtownie zwiększają rozmiary, a na ich powierzchni tworzy się obfity, szary, pylący nalot zarodników; przy niskiej wilgotności plamy nie rozszerzają się, tylko zasychają i wykruszają. Do zakażenia dochodzi zwykle w miejscach uszkodzenia rośliny przez owady albo zranień powstałych podczas prac pielęgnacyjnych. Na obumarłych tkankach pojawiają się czarne, błyszczące, twarde sklerocja o średnicy 1–15 mm — formy przetrwalnikowe grzyba, na których zimuje. LODR nazywa szarą pleśń największym problemem chorobowym prymulek.

Profilaktyka

• Nieprzegęszczanie nasadzeń — zbyt gęsto rosnące rośliny są słabe, wiotkie i podatne na choroby oraz szkodniki
• Podlewanie wyłącznie do ziemi, nigdy do środka rozety; niedopuszczanie do zwilżenia roślin przed nocą
• Bieżące usuwanie przekwitłych kwiatów i płatków opadłych do rozety liściowej
• Unikanie ranienia rośliny podczas prac pielęgnacyjnych — zakażenie następuje zwykle przez rany
• Usuwanie i niszczenie silnie porażonych roślin lub ich fragmentów, szczególnie z objawami zarodnikowania; nie kompostować
• Jesienne uprzątnięcie zeschłych liści i resztek spod kęp — na nich zimują sklerocja
• Wczesne zdejmowanie okrycia zimowego — pod nim rozeta zaparza się i gnije
• Odchwaszczanie ograniczające nadmierną wilgotność wokół roślin

W kalendarzu rośliny

• Rośliny z pojemnika sadź rano albo wieczorem · kwi–wrz — Rośliny w pojemnikach można sadzić przez cały okres wegetacji, ale metodyka dodaje do tego dwa warunki, o których łatwo zapomnieć przy tak drobnej bylinie: sadzić najlepiej wcześnie rano lub wieczorem, a przy intensywnym słońcu i wysokiej temperaturze przykryć świeżo posadzone rośliny na kilka dni białą agrowłókniną ograniczającą transpirację. Pierwiosnek ma płytki system korzeniowy i cienkie, duże liście — przy sadzeniu w południe w czerwcu potrafi zwiędnąć w godzinę.
• Wyszczypuj przekwitłe kwiaty na bieżąco · mar–cze — Dwa źródła mówią o tym samym z dwóch powodów. LODR: przekwitłe kwiaty warto usuwać, bo szpecą roślinę, a także mogą być źródłem chorób. Metodyka dokłada mechanizm: objawy szarej pleśni pojawiają się najczęściej właśnie na kwiatach w okresie kwitnienia, plamy na płatkach zabijają tkankę w ciągu dwóch–trzech dni, a przy wysokiej wilgotności powietrza pokrywają się obfitym, szarym, pylącym nalotem zarodników, który zaraża resztę kępy. Gnijący płatek leżący na rozecie liściowej to najkrótsza droga od jednego kwiatu do całej rośliny.
• Po kilku dniach bez deszczu podlej — do ziemi, nie po liściach — Pierwiosnek wymaga gleby stale wilgotnej i regularnego podlewania; przesuszona roślina nie tylko marnieje, ale ściąga przędziorki — LODR pisze wprost, że ich pojawienie się może świadczyć o tym, że roślina jest przesuszona. Sposób podlewania jest jednak równie ważny jak jego częstotliwość: metodyka ostrzega, że zwilżanie roślin przy podlewaniu, zwłaszcza gatunków o zwartym pokroju, i pozostawianie ich mokrych na noc sprzyja porażeniu przez choroby, głównie szarą pleśń. Pierwiosnek z płaską rozetą liściową, w której woda stoi godzinami, jest podręcznikowym przykładem takiej rośliny.
• W czasie kwitnienia sprawdzaj kwiaty i środek rozety · mar–cze
• Długo mokro — warunki dla szarej pleśni
• Jesienią zgrab spod kęp wszystko, co zeschłe i poplamione · wrz–lis — Grzyby chorobotwórcze pierwiosnka zimują na resztkach roślinnych leżących pod kępą — metodyka zaleca jesienne zbieranie opadłych liści właśnie po to, żeby nie dopuścić do przezimowania wielu grzybów chorobotwórczych i szkodników. Przy szarej pleśni na obumarłych tkankach tworzą się twarde, czarne sklerocja, które przetrwają zimę w miejscu, gdzie wiosną wyjdzie nowa rozeta; przy septoriozach i plamistościach zimują piknidia z zarodnikami na resztkach roślin w podłożu.
• Wczesną wiosną zdejmij okrycie — pierwiosnek zaczyna wcześniej niż myślisz · mar — Pierwiosnek to jedna z pierwszych roślin kwitnących na działce, wymieniana obok ranników, przebiśniegów i krokusów wśród tych, które zaczynają kwitnienie już w marcu. Okrycie zostawione zbyt długo działa dokładnie odwrotnie, niż miało: pod stroiszem albo warstwą liści młode liście wyrastają wybielone i wiotkie, a przy odwilży rozeta zaparza się i staje się gotowym materiałem dla szarej pleśni, która potrzebuje wilgotności powietrza powyżej 94%.

Botryotinia fuckeliana (st. konidialne Botrytis cinerea)

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Wodniste, szybko rosnące plamy na liściach, ogonkach i korzeniach, zwykle od miejsca zranienia. W wilgotnym powietrzu tkanka jest mazista i rozpada się, a na niej wyrasta obfity szary, pylący nalot zarodników; w suchym plamy zasychają. Na korzeniach w przechowaniu brązowe, rozszerzające się plamy z szarym nalotem, później drobne czarne sklerocja.

Profilaktyka

• Poradnik: rozwój w 0–30°C, optimum 17–23°C przy wilgotności powyżej 96%; poniżej 70% rozwój całkowicie zahamowany. Metodyka 2022 i IP 2025: optimum 5–20°C przy 95–100%, masowe gnicie korzeni nawet w 0°C
• Grzyb atakuje tkanki obumarłe i zranione — przesuszone i uszkodzone korzenie infekują się łatwiej
• Sprzyjają opady, wysoka wilgotność, mało światła, osłabienie innymi chorobami oraz niedobór wapnia i potasu
• Nie zostawiać liści mokrych na noc; podlewać wcześnie rano; nie dopuszczać do zachwaszczenia
• Zbiór przy niskiej wilgotności gleby; do przechowania tylko zdrowe korzenie bez ziemi
• Największe straty podczas tworzenia zgrubień, przed zbiorem i na początku przechowywania; w przechowalni 0–1°C i ok. 95% wilgotności, przegląd co 7 dni

W kalendarzu rośliny

• W przechowaniu przeglądaj korzenie co tydzień · paź–lis — Pietruszka przechowuje się gorzej niż marchew, bo łatwiej gnije. Szara pleśń, zgnilizna twardzikowa, mokra zgnilizna i fuzarioza (zgnilizny kopcowe) rozwijają się w przechowaniu, a kontakt zdrowych korzeni z chorymi szybko roznosi chorobę.

Szara pleśń piwonii

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na liściach pojedyncze, wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy, które zamierają. Na pędach nekroza rozpoczyna się od zranienia (także od miejsca cięcia po ścięciu kwiatów) i stopniowo obejmuje cały obwód, co prowadzi do zamierania pędu. U piwonii najbardziej charakterystyczne jest to wiosną: młode, dopiero wybijające pędy brunatnieją i czernieją u samej nasady, przewracają się i zamierają, a zawiązane pąki kwiatowe brunatnieją i zasychają, nie rozwijając się. Najczęściej jednak objawy pojawiają się na kwiatach w okresie kwitnienia — na płatkach powstają pojedyncze plamy, które w ciągu 2–3 dni zabijają tkankę. Przy wysokiej wilgotności powietrza plamy są wodniste i gwałtownie się powiększają, a na ich powierzchni tworzy się obfity, szary, pylący nalot zarodników; przy niskiej wilgotności plamy nie rozszerzają się, zasychają i wykruszają. Na obumarłych tkankach pojawiają się czarne, błyszczące, twarde sklerocja o średnicy 1–15 mm — formy przetrwalnikowe grzyba.

Profilaktyka

• Jesienne ścięcie całej części nadziemnej przy ziemi i wyniesienie liści — patogen zimuje na resztkach roślinnych, a sklerocja przetrwają na nich zimę
• Nieprzegęszczanie nasadzeń — zbyt gęsto rosnące rośliny są słabe, wiotkie i podatne na choroby
• Podlewanie wyłącznie do ziemi; zwilżanie roślin przy podlewaniu i pozostawianie ich mokrych na noc sprzyja porażeniu
• Bieżące usuwanie przekwitłych i gnijących kwiatów, nisko przy nasadzie szypuły
• Unikanie ranienia pędów podczas prac pielęgnacyjnych — zakażenie następuje zwykle przez rany
• Wycinanie i usuwanie z działki porażonych pędów poniżej miejsca nekrozy; nie kompostować
• Ograniczenie nawożenia azotem — bujny, wiotki przyrost jest bardziej podatny

W kalendarzu rośliny

• Wybierz miejsce raz — piwonia zostanie tam na kilkadziesiąt lat · lip–sie — Piwonia rośnie w jednym miejscu ponad dwadzieścia lat i źle znosi przenosiny, więc pomyłka w wyborze stanowiska kosztuje kilka sezonów bez kwiatów. Źródło jest jednoznaczne: najlepiej czuje się w miejscu nasłonecznionym i osłoniętym od wiatru, lekki cień toleruje, ale w pełnym cieniu kwitnie słabo. Do tego metodyka ostrzega, że nadmierne zagęszczenie roślin daje egzemplarze słabe, wiotkie i podatne na choroby oraz szkodniki — a przy piwonii zagęszczenie kępy to wprost warunki dla szarej pleśni.
• W suszy podlewaj rzadko, ale obficie — i nigdy po liściach — Piwonia ma największe zapotrzebowanie na wodę w okresie zawiązywania pąków kwiatowych i w czasie kwitnienia — jeśli wtedy zabraknie wody, pąki się nie rozwiną albo kwiaty będą drobne. Ale sposób podlewania jest równie ważny jak jego termin: zwilżanie roślin przy podlewaniu i pozostawianie ich mokrych na noc sprzyja porażeniu przez choroby, głównie szarą pleśń, a zraszanie liści piwonii wiąże się dodatkowo z rozwojem mączniaka. Piwonia nie znosi też przelania — w zbyt wilgotnej ziemi korzenie gniją.
• Ustaw podpory, zanim pąki zrobią się ciężkie · maj — Wysokie byliny wymagają podpór, a piwonia o pełnych kwiatach jest tego podręcznikowym przykładem: pojedynczy kwiat waży tyle, że po deszczu pęd kładzie się na ziemię i już się nie podnosi — a leżący, mokry pęd to gotowe wejście dla szarej pleśni. Ryzyko rośnie dodatkowo u roślin przenawożonych azotem, bo ich łodygi są kruche. Podpory trzeba ustawić przed rozwinięciem pąków; wciskanie obręczy między rozłożone pędy kończy się ich łamaniem.
• Zapowiadany deszcz w czasie kwitnienia — zabezpiecz kwitnące pędy · maj–cze
• Usuwaj przekwitłe kwiaty — ale liści nie ruszaj do jesieni · maj–sie — Przekwitające, gnijące płatki to najczęstsze miejsce, w którym szara pleśń zaczyna na piwonii — metodyka podaje, że objawy pojawiają się najczęściej właśnie na kwiatach w okresie kwitnienia, a plamy na płatkach zamierają w ciągu dwóch–trzech dni i przy wysokiej wilgotności pokrywają się szarym, pylącym nalotem zarodników. Druga połowa zalecenia jest równie ważna i sprzeczna z odruchem: liście po kwitnieniu zostawia się do końca sezonu, bo dzięki nim korzenie gromadzą substancje odżywcze przed zimą. Ścięta w lipcu piwonia zakwitnie w przyszłym roku słabo.
• Wiosną co kilka dni oglądaj nasady pędów i pąki · mar–sie
• Deszcz i długo wysoka wilgotność — warunki dla szarej pleśni · kwi–cze
• Chory pęd wytnij od razu i wynieś z działki — Przy braku dobrych rozwiązań chemicznych dla piwonii usuwanie porażonych części jest najskuteczniejszym zabiegiem, jaki masz. Metodyka mówi wprost: po stwierdzeniu chorób należy wycinać i palić silnie porażone pędy, a obumarłe wycinać poniżej miejsca nekrozy. Zostawiony w kępie chory pęd produkuje zarodniki dla wszystkich sąsiednich, a na obumarłej tkance szarej pleśni tworzą się twarde, czarne sklerocja o średnicy od jednego do kilkunastu milimetrów, które przetrwają zimę.
• Jesienią zetnij piwonię bylinową przy ziemi i wynieś liście · paź–lis — To najważniejszy zabieg profilaktyczny w całym roku piwonii. Grzyby chorobotwórcze zimują na resztkach roślinnych — metodyka zaleca jesienne zbieranie opadłych liści właśnie po to, żeby nie dopuścić do ich przezimowania, a przy szarej pleśni na obumarłej tkance formują się twarde, czarne sklerocja, które przetrwają zimę i wiosną zaatakują wybijające pędy. Zostawiona na zimę uschnięta kępa to gotowe źródło infekcji dokładnie w tym miejscu, w którym za pół roku wyjdą nowe pędy.
• Przedwiośnie — rozgarnij okrycie i posprzątaj rabatę · mar — Wraz ze wzrostem temperatur rozgarnia się kopczyki i zdejmuje osłony z roślin, ale trzyma je w pogotowiu na wypadek powrotu mrozów. Przy piwonii dochodzi drugi powód: jeśli jesienią nie zdążyłeś ściąć części nadziemnej, robi się to teraz — byliny przycina się mocno, nisko przy ziemi. Zeszłoroczne, zaschnięte pędy leżące na kępie to zimowisko sprawcy szarej pleśni, a wybijające spod nich pędy zakażają się jako pierwsze.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Jasnobrunatne lub szare plamy nekrotyczne na wszystkich organach; przy wysokiej wilgotności pokrywają się szarym, puszystym nalotem. W chłodną i wilgotną pogodę owoce masowo gniją i opadają.

Profilaktyka

• Unikanie skoków wilgotności i temperatury — powodują pękanie tkanki owoców i łodyg, którędy wchodzi infekcja
• Usuwanie porażonych roślin i owoców z grządki
• Wyrównane nawożenie — niedobór wapnia i potasu zwiększa podatność
• W suchą i upalną pogodę w polu do infekcji nie dochodzi

W kalendarzu rośliny

• Podlewaj pod korzeń, regularnie i bez skoków — Zraszanie z góry przy gęstym sadzeniu to prosta droga do zarazy ziemniaka i szarej pleśni. Dodatkowo szara pleśń atakuje właśnie wtedy, gdy wilgotność i temperatura skaczą — bo tkanka owoców i łodyg pęka.
• Usuwaj porażone owoce i liście na bieżąco · cze–paź — Każdy chory owoc zostawiony na grządce produkuje zarodniki, które zakażają sąsiednie rośliny. Usuwanie źródła jest tu skuteczniejsze niż kolejny oprysk.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Pierwsze objawy po kwitnieniu: chlorotyczne, potem rozległe brunatne plamy nekrotyczne na kwiatach, młodych pędach, liściach i owocach. Najbardziej charakterystyczny jest szary nalot na dojrzewających i pękających owocach — owoce gniją i opadają.

Profilaktyka

• Cięcie prześwietlające — choroba atakuje głównie zagęszczone krzewy
• Usuwanie resztek porażonych roślin i chwastów
• Częsty zbiór dojrzałych owoców

W kalendarzu rośliny

• Pogoda sprzyja szarej pleśni — przejrzyj i przerzedź · kwi–lip

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy na kwiatach, liściach i młodych pędach; w ciągu 2–3 dni tkanka zamiera. Przy wysokiej wilgotności powietrza plamy są wodniste i gwałtownie się powiększają, a na ich powierzchni tworzy się obfity, szary, pylący nalot zarodników; przy niskiej wilgotności plamy nie rozszerzają się, lecz zasychają i wykruszają. Na pędach nekroza rozpoczyna się od miejsca cięcia i stopniowo obejmuje cały obwód, co prowadzi do zamierania.

Profilaktyka

• Unikanie zbyt dużego zagęszczenia roślin i zachwaszczenia — przewiew jest tu ważniejszy niż jakikolwiek preparat
• Niedopuszczanie do nadmiernego zwilżenia roślin, szczególnie przed nocą — do kiełkowania zarodników nie jest konieczna kropla wody, wystarczy skroplona para wodna
• Ostrożność przy pracach pielęgnacyjnych: zakażenie wchodzi zwykle przez rany po cięciu i uszkodzenia zrobione przez owady
• Cięcie w słoneczną, suchą pogodę — zmniejsza to ryzyko porażenia świeżych ran
• Usuwanie i palenie silnie porażonych fragmentów, szczególnie tych z widocznym zarodnikowaniem; grzyb zimuje na resztkach roślin i w formie sklerocjów

W kalendarzu rośliny

• W suszy lej dużo wody, ale do ziemi — nigdy na liście i nasadę — Powojniki, zwłaszcza wielkokwiatowe, są bardzo wrażliwe na suszę i na niską wilgotność powietrza; przesuszona roślina brązowieje na brzegach liści i staje się łatwym celem dla mączniaka. Jednocześnie zwilżanie rośliny przy podlewaniu i zostawianie jej mokrej na noc sprzyja porażeniu, głównie szarą pleśnią, a zwilżanie w pełnym słońcu powoduje poparzenie liści i młodych pędów.
• Długo mokro — usuń gnijące kwiaty i przewietrz roślinę

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Wodniste, brązowobrunatne plamy, które szybko się powiększają; przy dużej wilgotności pokrywa je obfity, szarobeżowy, pylący nalot grzybni i zarodników.

Profilaktyka

• Uprawa na stanowisku otwartym i przewiewnym, z dala od zbiorników wodnych i poza zagłębieniami, gdzie zalega woda
• Umiarkowane podlewanie i nawożenie
• Choroba pojawia się najczęściej pod koniec sezonu, w chłodną i wilgotną pogodę, na roślinach osłabionych innymi chorobami

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Metodyka: na liściach pojedyncze, wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy, które zamierają. Przy wysokiej wilgotności powietrza plamy są wodniste i gwałtownie się powiększają, przy niskiej — zasychają i wykruszają się. W korzystnych warunkach na powierzchni plam tworzy się obfity, szary, pylący nalot zarodników; to objaw rozstrzygający. Wewnątrz obumarłych tkanek pojawiają się czarne, błyszczące, twarde sklerocja o średnicy 1–15 mm. Do zakażenia dochodzi zwykle w miejscach uszkodzenia rośliny przez owady lub zranień powstałych podczas prac pielęgnacyjnych.

Profilaktyka

• Nie dopuszczać do zbyt dużego zagęszczenia roślin (program ochrony) — przy rojniku oznacza to regularne przerzedzanie rozrastającej się kępy
• Stosować płodozmian, starannie niszczyć resztki pozbiorcze (program ochrony)
• Metodyka: usuwać i palić silnie porażone rośliny lub ich fragmenty, szczególnie z objawami zarodnikowania; unikać zachwaszczenia; nie dopuszczać do nadmiernego zwilżenia roślin, szczególnie przed nocą
• Metodyka: grzyb rozwija się w bardzo szerokim zakresie temperatury i przy wilgotności powietrza ponad 94%
• Do kiełkowania zarodników nie jest konieczna kropla wody — wystarcza skondensowana para wodna na powierzchni rośliny. Przy rojniku ma to szczególne znaczenie, bo lejkowate rozety zatrzymują rosę na wiele godzin
• Zakażenie następuje najczęściej przez zranienia — po rozsadzaniu, wyłamywaniu pędów kwiatostanowych i po żerowaniu ślimaków; prace przy kępie wykonywać przy suchej pogodzie
• Grzyb zimuje na resztkach chorych roślin lub w formie sklerocji

W kalendarzu rośliny

• Ściółkuj żwirem, nie korą — kora przy rojniku szkodzi · kwi–wrz — To jest miejsce, w którym rojnik zachowuje się odwrotnie niż reszta ogrodu. Ściółka z kory czy zrębków ma zatrzymywać wilgoć w glebie i przy większości roślin jest zalecana — przy rojniku ta sama wilgoć siedzi wtedy tygodniami tuż przy dolnych liściach rozety i tam zaczyna się zgnilizna. Metodyka wiąże objawy szarej pleśni wprost z nadmiernym zwilżeniem roślin, a zgorzel zgnilakowa rozwija się przy wysokiej wilgotności podłoża.
• Rozsadzaj rozetki potomne, zanim kępa się zaduła · maj–cze — Rojnik rozrasta się sam i po kilku latach rozety siedzą jedna na drugiej. Program ochrony rojnika przy szarej pleśni stawia warunek wprost: „nie dopuszczać do zbyt dużego zagęszczenia roślin”, a metodyka dodaje ogólną zasadę — zbyt gęsto rosnące rośliny są „słabe, wiotkie i podatne na choroby oraz szkodniki”, a zagęszczenie utrzymuje wilgoć wokół nich. Przy okazji dostajesz darmowy materiał na nowe miejsca: rozetki potomne ukorzeniają się same.
• Rozeta, która zakwitła, umrze — i tak ma być · sie–wrz — To najczęstsze fałszywe zgłoszenie choroby przy rojniku. Rozeta, która wypuściła pęd kwiatowy, po przekwitnieniu zasycha i zamiera — jest to naturalny koniec życia tej jednej rozety, a nie infekcja. Kępa odnawia się z rozetek potomnych, które ta rozeta zdążyła wypuścić wcześniej. Zostawiony zaschnięty pęd i martwa rozeta trzymają wilgoć w środku kępy i są dokładnie tym rodzajem resztek, które program ochrony każe „starannie niszczyć” przy szarej pleśni.
• Wybierz opadłe liście z rozet — to najważniejsza jesienna robota · paź–lis — Rozeta rojnika jest zbudowana jak lejek i skutecznie łapie wszystko, co spada z góry. Warstwa mokrych liści leżąca na rozecie przez całą zimę nie przemarza — ona butwieje, a pod nią rozeta gnije. Metodyka zaleca to niezależnie od gatunku: „jesienią wskazane jest zbieranie opadłych liści i ich spalenie, aby nie dopuścić do przezimowania wielu grzybów chorobotwórczych i szkodników”, a przy rdzy dodaje wprost, że opadłe liście trzeba zbierać i palić, bo to na nich zimuje grzyb.
• Długo mokro — przewietrz kępę i sprawdź rozety · sie–wrz

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Brunatne plamy na płatkach i pąkach kwiatowych, przy wysokiej wilgotności pokryte szarym, puszystym nalotem. Pąki gniją, nie rozwijając się.

Profilaktyka

• Usuwanie przekwitłych i gnijących kwiatów na bieżąco
• Przewiewne stanowisko
• Unikanie zwilżania kwiatów przy podlewaniu

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Najczęściej na kwiatach w okresie kwitnienia: na płatkach pojedyncze plamy, które bardzo szybko się powiększają i w ciągu 2-3 dni tkanka zamiera. Na liściach wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy. Na pędach nekroza zaczyna się od miejsca cięcia i stopniowo obejmuje cały obwód. Przy wysokiej wilgotności na powierzchni plam tworzy się obfity, szary, pylący nalot zarodników; wewnątrz obumarłych kwiatów powstają czarne, błyszczące, twarde sklerocja o średnicy 1-15 mm.

Profilaktyka

• Nie dopuszczać do zbyt dużego zagęszczenia roślin i do zachwaszczenia
• Nie dopuszczać do nadmiernego zwilżenia roślin, szczególnie przed nocą
• Usuwać i palić silnie porażone rośliny lub ich fragmenty, zwłaszcza z objawami zarodnikowania
• Usuwać przekwitłe kwiatostany — wewnątrz obumarłych kwiatów tworzą się sklerocja, forma przetrwalnikowa grzyba
• Nie ranić roślin przy pracach pielęgnacyjnych — zakażenie zwykle następuje przez zranienia i uszkodzenia po owadach
• Grzyb rozwija się „w bardzo szerokim zakresie temperatury”, a decyduje wilgotność powyżej 94%; do kiełkowania zarodników wystarczy skondensowana para wodna, kropla wody nie jest konieczna

W kalendarzu rośliny

• W suszy podlewaj obficie pod krzew — i nigdy przed nocą — Korzenie różanecznika rosną płytko i gęstą matą, więc krzew reaguje na suszę szybciej niż większość krzewów w ogrodzie. Metodyka opisuje objaw: „wiosną lub w lecie przy niedoborze wody następuje brązowienie i zasychanie brzegów liści”. Ale sposób podlewania jest równie ważny jak jego częstość — zwilżanie roślin o zwartym pokroju i zostawianie ich mokrych na noc sprzyja porażeniu przez choroby, głównie szarą pleśń.
• Wyłamuj przekwitłe kwiatostany · kwi–lip — Dwa powody. Pierwszy jest chorobowy i wynika ze źródła: szara pleśń najczęściej pojawia się właśnie na kwiatach w okresie kwitnienia, a wewnątrz obumarłych kwiatów tworzą się czarne, twarde sklerocja — forma przetrwalnikowa grzyba, która zostaje na krzewie. Drugi powód jest ogrodniczy i NIE pochodzi ze źródła: krzew, któremu zostawi się przekwitłe kwiatostany, zawiązuje nasiona kosztem pąków kwiatowych na przyszły rok.
• Wycinaj obumarłe pędy poniżej nekrozy — Metodyka podaje zasadę wprost: „wycinamy obumarłe pędy poniżej miejsca nekrozy nad silnym bocznym odgałęzieniem”. Cięcie w samą nekrozę albo tuż nad nią zostawia w krzewie żywą grzybnię. Zranienia są przy tym drogą wejścia: do zakażenia szarą pleśnią dochodzi zwykle w miejscach uszkodzenia rośliny przez owady albo zranienia powstałego podczas prac pielęgnacyjnych, a nekroza na pędzie zaczyna się właśnie od miejsca cięcia i stopniowo obejmuje cały obwód.
• Długo mokro — szara pleśń na kwiatach · kwi–cze

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Choroba wielu gatunków bylin oraz krzewów liściastych i iglastych. Na liściach tworzą się pojedyncze, wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy, które zamierają. Na pędach nekroza rozpoczyna się od miejsca cięcia i stopniowo obejmuje cały obwód, co prowadzi do zamierania pędu. Najczęściej objawy pojawiają się na kwiatach w okresie kwitnienia: na płatkach powstają plamy, które w ciągu 2–3 dni zabijają tkankę. Przy wysokiej wilgotności powietrza plamy są wodniste i gwałtownie się powiększają, przy niskiej — zasychają i wykruszają się. W korzystnych warunkach na powierzchni plam tworzy się obfity, szary, pylący nalot zarodników; to objaw rozstrzygający. Wewnątrz obumarłych tkanek pojawiają się czarne, błyszczące, twarde sklerocja o średnicy 1–15 mm. Do zakażenia dochodzi zwykle w miejscach uszkodzenia rośliny przez owady lub zranień powstałych podczas prac pielęgnacyjnych.

Profilaktyka

• Metodyka: grzyb rozwija się w bardzo szerokim zakresie temperatury i przy wilgotności powietrza ponad 94%
• Do kiełkowania zarodników nie jest konieczna kropla wody — wystarcza skondensowana para wodna na powierzchni rośliny; przy mięsistych liściach rozchodnika rosa utrzymuje się wiele godzin
• Nie dopuszczać do nadmiernego zwilżenia roślin, szczególnie przed nocą (metodyka, rozdz. 5.4 — zwilżanie roślin przy podlewaniu i pozostawianie ich mokrych na noc sprzyja porażeniu, głównie szarą pleśnią)
• Unikać zagęszczenia i zachwaszczenia — regularnie przerzedzać rozrastający się kobierzec i kępy rozchodnika okazałego
• Zakażenie następuje najczęściej przez zranienia — prace przy kępie (cięcie, przerzedzanie, rozsadzanie) wykonywać przy suchej pogodzie i czystym narzędziem
• Metodyka: usuwać i palić silnie porażone rośliny lub ich fragmenty, szczególnie z objawami zarodnikowania
• Grzyb zimuje na resztkach chorych roślin lub w formie sklerocjów, więc jesienne wygarnianie resztek spod kępy jest częścią ochrony

W kalendarzu rośliny

• Ściółkuj żwirem, nie korą — przy rozchodniku kora szkodzi · kwi–wrz — To miejsce, w którym rozchodnik zachowuje się odwrotnie niż reszta ogrodu. Ściółka z kory czy zrębków ma zatrzymywać wilgoć w glebie i metodyka poleca ją szeroko, nazywając korę sosnową „doskonałym komponentem ograniczającym rozwój patogenów w glebie” — ale przy sukulencie ta sama wilgoć siedzi tygodniami tuż przy podstawie pędów i tam zaczyna się zgnilizna. Metodyka sama dokłada drugi argument przeciw korze: wraz z nią „istnieje ryzyko wprowadzenia opieńki miodowej”, a opieńka „występuje tam, gdzie do gleby dodaje się korę lub też przykrywa się nią powierzchnię gleby wokół roślin”. Żwir robi to, czego przy rozchodniku naprawdę potrzeba: odprowadza wodę i szybko obsycha.
• Po przekwitnieniu przerzedź i rozsadź kobierzec · cze–lip
• Długo mokro — przewietrz kępę i sprawdź pędy · sie–paź

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na liściach pojedyncze, wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy, które zamierają. Na pędach nekroza rozpoczyna się od miejsca cięcia lub zranienia i stopniowo obejmuje cały obwód. Najczęściej objawy pojawiają się na kwiatach w okresie kwitnienia: plamy na płatkach zamierają w ciągu 2–3 dni. Przy wysokiej wilgotności plamy są wodniste i gwałtownie się powiększają, a na ich powierzchni pojawia się obfity, szary, pylący nalot zarodników; przy niskiej wilgotności plamy zasychają i wykruszają się. Na obumarłych tkankach tworzą się czarne, twarde sklerocja o średnicy 1–15 mm.

Profilaktyka

• Niedopuszczanie do zbyt dużego zagęszczenia roślin i do zachwaszczenia
• Usuwanie i niszczenie porażonych fragmentów roślin, szczególnie z objawami zarodnikowania
• Wycinanie przekwitłych i gnijących koszyczków — infekcja zaczyna się najczęściej na kwiatach
• Niedopuszczanie do nadmiernego zwilżenia roślin, szczególnie przed nocą
• Usuwanie przed zimą pędów z objawami chorobowymi — na resztkach zimują sklerocja
• Do kiełkowania zarodników nie jest konieczna kropla wody — wystarczy skroplona para wodna

W kalendarzu rośliny

• Zapowiadany deszcz w czasie kwitnienia — sprawdź podpory · lip–wrz
• Wycinaj przekwitłe koszyczki — to one przedłużają kwitnienie · lip–lis — PZD zaleca regularne usuwanie przekwitłych kwiatostanów, bo poprawia to wygląd i zdrowotność roślin oraz przedłuża kwitnienie. U rudbekii, która kwitnie od lipca do jesieni, jest to zabieg, od którego wprost zależy długość sezonu ozdobnego. Drugi powód podaje metodyka: objawy szarej pleśni najczęściej pojawiają się na kwiatach w okresie kwitnienia, a plamy na płatkach zamierają w ciągu 2–3 dni i stają się źródłem zarodnikowania w środku kępy.
• Przedwiośnie — zetnij zeszłoroczne pędy i uprzątnij rabatę · mar — Zeszłoroczne pędy zostawione na zimę trzeba w końcu usunąć, bo to na nich zimują sprawcy septoriozy i szarej pleśni, a w resztkach roślinnych — także szkodniki. PZD wpisuje zdejmowanie zimowych okryć, zbieranie resztek roślinnych i spulchnienie gleby w standardowy zestaw prac przedwiosennych. Cięcie musi wyprzedzić wybicie nowych pędów, inaczej obcina się to, co już wyrosło.
• Długo mokro — warunki dla szarej pleśni · lip–wrz

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Pierwsze objawy zwykle na najstarszych liściach dotykających ziemi: wodniste, brązowe, szybko rosnące plamy na blaszkach i ogonkach. W wilgoci tkanka mięknie i pokrywa się szarym, aksamitnym nalotem, w słońcu plamy zasychają.

Profilaktyka

• Rozwija się w 0–30 °C, najszybciej w 15–20 °C przy wilgotności powyżej 95%; poniżej 70% rozwój jest zahamowany
• Sprzyjają jej gęsty siew, zachwaszczenie, mało światła, niedobór wapnia i potasu oraz długie zwilżenie liści
• Lustracja co 7 dni od pojawienia się pierwszych liści; ochrona od 1–3% roślin z plamami
• Podlewanie kapilarne albo wcześnie rano; usuwanie chorych liści; po zbiorze głęboko przekopać resztki

W kalendarzu rośliny

• Długo mokro — szara pleśń · kwi–lis

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na liściach tworzą się pojedyncze, wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy, które zamierają. Przy wysokiej wilgotności powietrza plamy są wodniste i gwałtownie zwiększają rozmiary, a na ich powierzchni pojawia się obfity, szary, pylący nalot zarodników; przy niskiej wilgotności plamy nie rozszerzają się, zasychają i wykruszają. Na pędach nekroza rozpoczyna się od miejsca cięcia i stopniowo obejmuje cały obwód, co prowadzi do zamierania. Zakażenie następuje zwykle w miejscach uszkodzenia rośliny przez owady lub zranień powstałych podczas prac pielęgnacyjnych. Grzyb rozwija się w bardzo szerokim zakresie temperatury i przy wilgotności powietrza ponad 94%; do kiełkowania zarodników nie jest konieczna kropla wody, wystarcza skondensowana para wodna na powierzchni rośliny. Na obumarłych tkankach tworzą się czarne, twarde sklerocja o średnicy 1–15 mm.

Profilaktyka

• Nieprzegęszczanie nasadzenia — metodyka wskazuje unikanie zbyt dużego zagęszczenia roślin jako podstawowy sposób ograniczenia szarej pleśni
• Podlewanie do ziemi; zwilżanie roślin przy podlewaniu, „szczególnie odmian i gatunków roślin o zwartym pokroju”, i pozostawianie ich mokrych na noc sprzyja porażeniu — zwarty pokrój to definicja rośliny okrywowej
• Niezostawianie na okrywie warstwy mokrych liści opadłych z drzew
• Wszelkie cięcie wykonywane przy suchej pogodzie — nekroza na pędzie rozpoczyna się od miejsca cięcia
• Nie kompostować roślin porażonych przez patogeny glebowe z rodzajów Fusarium, Verticillium, Sclerotinia i Phytophthora

W kalendarzu rośliny

• W pierwszym sezonie podlewaj — ale zawsze pod rośliny, nie po liściach — Świeżo posadzona roślina korzysta wyłącznie z bryły, z którą przyszła z pojemnika, a runiankę sadzi się pod drzewami, których korzenie wybierają wodę szybciej niż ona. To rok, w którym decyduje się, czy okrywa w ogóle się zewrze. Sposób podlewania ma tu jednak znaczenie większe niż sama jego częstotliwość: metodyka ostrzega, że zwilżanie roślin przy podlewaniu, szczególnie gatunków i odmian o zwartym pokroju, i pozostawianie ich mokrych na noc sprzyja porażeniu przez choroby, głównie szarą pleśń. A zwarty pokrój to dokładnie definicja rośliny okrywowej.
• Runianki się nie tnie — usuń tylko to, co chore i uszkodzone · cze–sie — To zabieg, którego sedno brzmi „nie rób nic”. DODR pisze wprost, że cięcia nie wymagają gatunki wiecznie zielone: dobrze je znoszą, lecz bujniej po nim nie kwitną. Broszura PZD dla gatunków niewymagających cięcia przewiduje latem jedynie cięcie sanitarne, czyli usunięcie pędów uszkodzonych i chorych. Przy okrywie ma to dodatkowe uzasadnienie: każde cięcie otwiera rany, a szara pleśń zakaża rośliny właśnie w miejscach zranień powstałych podczas prac pielęgnacyjnych.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Choroba wielu gatunków bylin oraz krzewów liściastych i iglastych (tab. 4a). Na liściach tworzą się pojedyncze, wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy, które zamierają. Na pędach nekroza rozpoczyna się od miejsca zranienia — także od cięcia po ścięciu kwiatów — i stopniowo obejmuje cały obwód, co prowadzi do zamierania pędu. Przy wysokiej wilgotności powietrza plamy są wodniste i gwałtownie się powiększają, a na ich powierzchni tworzy się obfity, szary, pylący nalot zarodników; przy niskiej wilgotności plamy nie rozszerzają się, zasychają i wykruszają. Do zakażenia dochodzi zwykle w miejscach uszkodzenia rośliny przez owady albo zranienia powstałego podczas prac pielęgnacyjnych. Na obumarłych tkankach pojawiają się czarne, błyszczące, twarde sklerocja o średnicy 1–15 mm — formy przetrwalnikowe grzyba.

Profilaktyka

• Nieprzegęszczanie nasadzeń i niedopuszczanie do zachwaszczenia
• Niedopuszczanie do nadmiernego zwilżenia roślin, szczególnie przed nocą — do kiełkowania zarodników wystarczy skondensowana para wodna, kropla wody nie jest konieczna
• Usuwanie z nasadzeń silnie porażonych roślin i ich fragmentów, szczególnie z objawami zarodnikowania; nie kompostować
• Unikanie ranienia pędów przy pracach pielęgnacyjnych i podpieranie wysokich pędów, żeby się nie łamały — zakażenie następuje zwykle przez rany
• Jesienne ścięcie części nadziemnej i wyniesienie resztek — grzyb zimuje na resztkach chorych roślin lub w formie sklerocjów
• Grzyb rozwija się w bardzo szerokim zakresie temperatury; decyduje wilgotność powyżej 94%

W kalendarzu rośliny

• Świeżo posadzoną rutewkę podlewaj co tydzień aż do zimy · sie–wrz — Nowa roślina ma do dyspozycji tylko wodę z bryły, z którą przyszła ze szkółki, a rutewka pochodzi z miejsc wilgotnych i nie znosi przesuszenia. Metodyka ogrodów przydomowych opisuje, jak wygląda niedobór wody: brzegi liści brązowieją i zasychają. Podaje też, jak podlewać: najlepiej deszczówką o temperaturze zbliżonej do temperatury powietrza, około 20°C, i bez moczenia liści na noc, bo mokra roślina pozostawiona na noc łatwiej łapie szarą pleśń.
• Bez deszczu od kilku dni — namocz ziemię pod rutewką — Rutewki są roślinami wilgotnych łąk, zarośli i brzegów wód, więc w suchym lecie cierpią szybciej niż większość bylin na rabacie. Extension Uniwersytetu Maryland radzi nie liczyć przy bylinach na letnie deszcze: rabatę trzeba porządnie namoczyć, ale nie do rozmoczenia, a przed kolejnym podlaniem pozwolić ziemi lekko przeschnąć. Zraszacz moczy liście i kwiaty i sprzyja chorobom, dlatego lepszy jest wąż kroplujący albo woda lana prosto na ziemię.
• Ustaw podpory, zanim wiechy zrobią się ciężkie · maj–cze — Rutewka to bylina tylnego planu: rutewka orlikolistna ma zwykle 50–100 cm, a w dobrych warunkach do 150 cm wysokości, a pęd kwiatostanowy jest nagi i zakończony rozłożystym kwiatostanem. PZD ujmuje to krótko: wysokie byliny wymagają podpór. Extension Uniwersytetu Maryland dokłada termin — podpory stawia się, gdy roślina ma mniej więcej jedną trzecią docelowej wysokości — bo wciskanie obręczy między wyrośnięte pędy kończy się ich łamaniem.
• Zapowiadają deszcz w czasie kwitnienia — sprawdź podpory i wiązania · maj–sie
• Jesienią zetnij kępę przy ziemi i wynieś liście z rabaty · wrz–lis — To najważniejszy zabieg profilaktyczny w całym roku rutewki. Sprawcy obu chorób liściowych, które metodyka jej przypisuje, zimują na resztkach: przy septoriozie „zimują piknidia i zarodniki na resztkach roślin w podłożu”, przy szarej pleśni grzyb zimuje na resztkach chorych roślin albo w formie twardych, czarnych sklerocjów o średnicy 1–15 mm. Zalecenie metodyki przy septoriozach jest jednoznaczne: opadłe liście z roślin należy zbierać. Zostawiona na zimę uschnięta kępa to gotowe źródło infekcji dokładnie w tym miejscu, w którym za pół roku wyjdą nowe pędy. PZD dokłada termin: uschnięte części bylin przycina się na rabatach w listopadzie.
• Kilka dni bardzo wysokiej wilgotności — warunki dla szarej pleśni · kwi–sie

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Brunatne, gnilne plamy na szyjce korzeniowej i na liściach mających kontakt z glebą. Na ich powierzchni tworzy się szary, aksamitny, pylący nalot grzybni i zarodników. W sprzyjających warunkach porażenie obejmuje coraz większe fragmenty liści i główki, aż do zamarcia rośliny. W porażonych tkankach powstają czarne lub ciemnobrunatne sklerocja różnego kształtu i wielkości.

Profilaktyka

• Grzyb infekuje w bardzo szerokim zakresie 0–30°C z optimum przy 20°C
• Rozwojowi sprzyja wysoka wilgotność powietrza, opady deszczu, chłodne noce i długo utrzymująca się rosa
• Atakuje przede wszystkim rośliny uszkodzone, obumarłe lub osłabione przez inne patogeny oraz przez niedobór azotu, potasu i wapnia
• Na plamach tipburn przy wilgotności powyżej 80% rozwija się szara pleśń i zgnilizna twardzikowa
• Po suszy nagły obfity opad rozrywa tkanki roślin i otwiera drogę infekcji
• Pierwsze objawy pojawiają się w fazie tworzenia główek (BBCH 41)
• Straty w plonie w sprzyjających warunkach dochodzą do 40–50%
• Unikać zwilżania liści podczas podlewania, wietrzyć tunel, nie dopuszczać do skraplania pary wodnej
• Podłoże nie powinno zawierać resztek roślinnych — grzyb zimuje w glebie i na resztkach w postaci grzybni i sklerocjów
• Przy zagrożeniu — oprysk środkiem dopuszczonym do stosowania amatorskiego przeciw szarej pleśni — dawka, odstęp między zabiegami i karencja z etykiety

W kalendarzu rośliny

• Rozłóż czarną ściółkę, a na wierzch agrowłókninę · mar–kwi — Metodyka nazywa ściółkowanie czarną agrowłókniną zabiegiem zapewniającym bardzo dobry stan fitosanitarny uprawy: podstawa główki nie dotyka mokrej ziemi, więc odpada główna droga zakażenia szarą pleśnią, zgnilizną twardzikową i rizoktoniozą, a chwasty nie wschodzą. Biała agrowłóknina na wierzchu chroni przed przymrozkiem i przed ptakami, które rozdziobują rośliny i linie kroplujące.
• Podlewaj pod korzeń, nie po liściach · kwi–lip — Sałata ma słabo rozwinięty system korzeniowy i jest bardzo wrażliwa na niedobór wody, ale zraszanie liści to jednocześnie zaproszenie dla szarej pleśni, zgnilizny twardzikowej i mączniaka rzekomego. Metodyka nazywa nawadnianie kroplowe optymalnym rozwiązaniem właśnie dlatego, że dostarcza wodę wprost pod korzeń bez zwilżania główki. Susza połączona z upałem powoduje, że sałata w ogóle nie zawiąże główki i wybije w pęd.
• Nie przesadzaj z azotem, dokarmiaj wapniem · kwi–cze — Nadmiar azotu daje przerośnięte, miękkie liście (tak zwane uszy słonia), przy których główka w ogóle się nie zawiązuje, a soczysta tkanka jest chętniej atakowana przez mszyce i łatwiej ulega mokrej zgniliźnie. Metodyka podaje wprost, że dokarmianie saletrą amonową sprzyja i mączniakowi rzekomemu, i antraknozie. Niedobór wapnia w roślinie daje brązowienie brzegów liści (tipburn), a na plamach tipburn przy wilgotności powyżej 80% natychmiast rozwija się szara pleśń i zgnilizna twardzikowa.
• Deszcz, chłodne noce i długa rosa — szara pleśń · maj–lip

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Metodyka opisuje szarą pleśń jako chorobę występującą praktycznie na wszystkich gatunkach roślin uprawianych w niekorzystnych warunkach, w tym na krzewach iglastych. Na porażonych częściach tworzą się pojedyncze, wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy, które zamierają. Na pędach nekroza rozpoczyna się od miejsca cięcia i stopniowo obejmuje cały obwód, co prowadzi do zamierania. W korzystnych warunkach na powierzchni plam pojawia się obfity, szary, pylący nalot zarodników — objaw rozstrzygający. Na obumarłych tkankach powstają czarne, twarde sklerocja o średnicy 1–15 mm.

Profilaktyka

• Grzyb rozwija się w bardzo szerokim zakresie temperatury, ale przy wilgotności powietrza ponad 94%; do kiełkowania zarodników nie jest konieczna kropla wody — wystarczy skondensowana para wodna na powierzchni rośliny
• Unikać zbyt dużego zagęszczenia roślin i zachwaszczenia
• Nie dopuszczać do nadmiernego zwilżenia roślin, szczególnie przed nocą — podlewać do ziemi, nie po igłach
• Do zakażenia dochodzi zwykle w miejscach zranienia, także po pracach pielęgnacyjnych — cięcie wykonywać w suchą pogodę
• Usuwać i palić silnie porażone rośliny lub ich fragmenty, szczególnie z objawami zarodnikowania; grzyb zimuje na resztkach lub w formie sklerocjów

W kalendarzu rośliny

• Parna, wilgotna pogoda — sprawdź dolne, zacienione gałęzie

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Objawy pojawiają się pod koniec lata. Na igłach, przy ich podstawie, wodniste brązowe plamy rozprzestrzeniające się na całą powierzchnię; igły brązowieją i obumierają — przy dużym zagęszczeniu roślin to samo dzieje się na dolnych gałęziach. Na uszkodzonych pędach brązowa zgnilizna obejmująca cały obwód, część powyżej wraz z igłami zamiera. Przy wysokiej wilgotności obumarłe tkanki pokrywa obfity, szary, pylący nalot — objaw rozstrzygający.

Profilaktyka

• Grzyb rozwija się w 0–33°C (optimum 17–22°C) przy wilgotności powyżej 96%; poniżej 70% wilgotności rozwój jest CAŁKOWICIE zahamowany
• Nawadniać wcześnie rano, żeby rośliny pozostawały zwilżone jak najkrócej
• Nie dopuszczać do zbyt dużego zagęszczenia roślin — podnosi wilgotność wokół igieł
• Usuwać silnie porażone siewki, sadzonki i pędy
• Unikać uszkodzeń mechanicznych — patogen wchodzi przez rany
• Zwracać uwagę na niedobór wapnia i potasu w glebie oraz na niedobór światła — osłabione rośliny chorują silniej
• Usuwać resztki roślinne po sezonie: sklerocja zimują w glebie, a grzybnia i zarodniki na resztkach
• Przy pierwszych objawach kilkakrotne, przemienne opryskiwanie co 7–10 dni
• Choroba może rozwinąć się także na roślinach przechowywanych w chłodni; nie ma odmian odpornych

W kalendarzu rośliny

• Koniec lata przy dusznej, wilgotnej pogodzie — szara pleśń · lip–sie
• Jesienią zbierz opadłe igły i chore resztki · paź–lis — Prawie wszystkie patogeny świerka zimują tam, gdzie je zostawisz: grzybnia i otocznie brunatnej pleśni śniegowej na opadłych igłach, sklerocja szarej pleśni w glebie, grzybnia i apotecja osutki na chorych igłach, Sirococcus na obumarłych pędach i szyszkach. Wiosną z tych samych resztek wychodzi pierwsza fala zarodników niesionych wiatrem na sąsiednie drzewka.

Botryotinia fuckeliana (st. konidialne Botrytis cinerea)

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Gałęziaki i pędy żółkną, a potem zamierają; porażona tkanka mięknie i pokrywa się szarym, puszystym nalotem zarodników. Roślina zakażona u szyjki korzeniowej więdnie i zamiera.

Profilaktyka

• Rozwija się najszybciej przy wilgotności powietrza 95–100% i 15–20°C (metodyka i poradnik zgodnie)
• Pojawia się najczęściej w drugiej połowie sezonu, po opadnięciu pierwszych kwiatów: na młodych plantacjach od połowy czerwca, na plonujących od początku sierpnia
• Sprzyja zagęszczenie, brak przewiewu, długie zwilżenie roślin, drobne rany od narzędzi i ocierania pędów na wietrze, niedobór wapnia i potasu
• Profilaktyka: przewiewna plantacja (duża rozstawa rzędów), odmiany o luźnym pokroju (np. ‘Grolim’), odmiany niemieckie tolerancyjne
• Zimuje w glebie na resztkach, na narzędziach i nasionach
• Silnie porażone plantacje słabiej plonują w roku następnym
• Metodyka 2016: brak środków dozwolonych w ochronie szparaga przed szarą pleśnią

Szara pleśń szpinaku

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Brunatne, gnilne plamy na szyjce korzeniowej i na liściach mających kontakt z glebą. Na plamach szary, aksamitny i pylący nalot grzybni oraz zarodników. W sprzyjających warunkach porażeniu ulegają coraz większe fragmenty liści i rozety, aż roślina zamiera. W porażonych tkankach powstają czarne lub ciemnobrunatne sklerocja różnego kształtu.

Profilaktyka

• Patogen infekuje w bardzo szerokim zakresie 0–30°C, z optimum przy 20°C
• Sprzyja wysoka wilgotność powietrza, opady deszczu, chłodne noce, długo utrzymująca się rosa oraz osłabienie roślin
• Niedobór azotu, potasu i wapnia w glebie zwiększa podatność roślin
• Pierwsze objawy pojawiają się zwykle w okresie tworzenia rozety (BBCH 33), na dolnych liściach dotykających ziemi
• Nie zakładać uprawy w miejscach z długo utrzymującymi się mgłami ani blisko wody i łąk
• Zimuje w glebie i na resztkach roślinnych jako grzybnia i sklerocja; źródłem mogą być też porażone nasiona
• Zabiegi rozpocząć zanim wystąpią objawy i powtarzać co najmniej co 10 dni do dojrzałości zbiorczej
• Jest jednym ze sprawców zgorzeli siewek

W kalendarzu rośliny

• Zdejmij folię po 3–4 tygodniach, w pochmurny dzień · kwi–maj — Pod folią panuje inna temperatura i wilgotność niż na zewnątrz. Metodyka wprost zaleca zdejmowanie osłony w dzień pochmurny — rośliny doznają wtedy najmniejszego szoku termicznego i wilgotnościowego. Zdjęcie folii w słoneczne południe potrafi poparzyć liście.
• Podlewaj pod korzeń, rano, i nie dopuść do suszy · kwi–cze — Niedobór wody to przy szpinaku problem podwójny: liście robią się skórzaste i niesmaczne, a roślina przedwcześnie wybija w pędy kwiatostanowe i traci wartość konsumpcyjną. Metodyka zaleca 2–3 nawodnienia w jednym cyklu uprawy, dawkami około 20–25 mm, w okresie po siewie i podczas intensywnego przyrostu masy liściowej. Jednocześnie wskazuje fertygację i linie kroplujące jako sposób ograniczania szarej pleśni i mączniaka rzekomego — moczenie liści robi dokładnie odwrotnie.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na liściach pojedyncze, wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy, które zamierają. Na pędach nekroza rozpoczyna się od miejsca cięcia i stopniowo obejmuje cały obwód, co prowadzi do zamierania pędu powyżej. Przy wysokiej wilgotności powietrza plamy są wodniste i gwałtownie się powiększają, a na ich powierzchni tworzy się obfity, szary, pylący nalot zarodników; przy niskiej wilgotności plamy nie rozszerzają się, lecz zasychają i wykruszają. Na obumarłych tkankach pojawiają się czarne, błyszczące, twarde sklerocja o średnicy 1–15 mm.

Profilaktyka

• Tnij ostrym, czystym narzędziem i tylko przy suchej pogodzie — do zakażenia dochodzi zwykle przez zranienia powstałe podczas prac pielęgnacyjnych i uszkodzenia zrobione przez owady
• Nie dopuszczać do zbyt dużego zagęszczenia roślin
• Systematycznie usuwać fragmenty pędów znajdujące się na podłożu pod krzewem
• Starannie niszczyć resztki roślinne po cięciu
• Nie zwilżać krzewu przy podlewaniu i nie zostawiać go mokrego na noc

W kalendarzu rośliny

• Tawuły wiosenne tnij zaraz po przekwitnieniu · maj–lip — Tawuła van Houtte'a, szara, wczesna i nippońska mają pąki kwiatowe na pędach zeszłorocznych. Cięcie tuż po kwitnieniu daje krzewowi całe lato na wypuszczenie nowych przyrostów — a to na nich, jak pisze PZD, późnym latem i jesienią uformują się pąki na rok następny. Przycięcie tych samych gatunków wczesną wiosną albo jesienią może spowodować nawet roczną przerwę w kwitnieniu.
• Żywopłot z tawuły strzyż dwa razy: na przełomie czerwca i lipca oraz w sierpniu · cze–sie — Tawuła jest w broszurze PZD wymieniona z nazwy wśród krzewów liściastych na żywopłoty formowane, które — żeby były zadbane, estetyczne i zagęszczone — muszą być regularnie przycinane. Główne cięcie wykonuje się po zakończeniu intensywnego wzrostu młodych pędów, czyli zwykle na przełomie czerwca i lipca; kolejne, korekcyjne, pod koniec lata, w sierpniu. Nieprzycinany żywopłot z tawuły rozpycha się na boki i ogałaca od dołu.
• Tnij ostrym narzędziem, w suchy dzień, tuż nad pąkiem
• Sadź w rozstawie, która pozwoli krzewom obeschnąć · mar–maj — Zagęszczenie jest w obu źródłach instytutowych wymieniane jako czynnik chorobotwórczy: program ochrony przy szarej pleśni każe wprost nie dopuszczać do zbyt dużego zagęszczenia roślin, a metodyka dodaje, że zbyt wiele roślin rosnących razem daje rośliny słabe, wiotkie i podatne na choroby oraz szkodniki. Na tawule widać to szybko, bo krzew rozrasta się w szerz i po dwóch sezonach zwiera się z sąsiadem.
• W suszę podlewaj do ziemi, rano — nigdy po liściach na noc — Metodyka podaje objaw niedoboru wody wprost: wiosną i latem następuje brązowienie i zasychanie brzegów liści. Ale sposób podlewania jest tu równie ważny jak jego częstotliwość — zwilżanie roślin przy podlewaniu i pozostawianie ich mokrych na noc sprzyja porażeniu przez choroby, głównie szarą pleśń, a zwilżanie w ciągu dnia przy intensywnej operacji słonecznej powoduje poparzenie liści i młodych pędów, szczególnie odmian o barwnych liściach. Dla tawuły japońskiej 'Goldflame' czy 'Golden Princess' to nie jest teoretyczne ostrzeżenie.
• Wygrabiaj spod krzewu opadłe pędy i liście przez całe lato · cze–wrz — Program ochrony przy szarej pleśni podaje trzy metody niechemiczne i wszystkie trzy sprowadzają się do porządku: starannie niszczyć resztki, nie dopuszczać do zbyt dużego zagęszczenia roślin i systematycznie usuwać fragmenty pędów znajdujące się na podłożu. Tawuła sama zrzuca pod siebie mnóstwo drobnych gałązek i przekwitłych kwiatostanów, a w wilgotnym, zwartym wnętrzu krzewu to gotowa pożywka dla grzyba.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Owoce gniją, pokrywając się szarym, puszystym nalotem zarodników; porażenie zaczyna się często od kwiatu i ujawnia dopiero na dojrzewającym owocu.

Profilaktyka

• Ściółkowanie i przewiewne sadzenie
• Częsty zbiór dojrzałych owoców
• Natychmiastowe usuwanie gnijących owoców poza działkę
• Podlewanie pod korzeń, nie po liściach

W kalendarzu rośliny

• Pogoda sprzyja szarej pleśni — przejrzyj i przerzedź · maj–lip

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na liściach i płatkach wodniste, brązowe, szybko rosnące plamy; przy wysokiej wilgotności pokrywa je szary, pylący nalot zarodników. Porażone kwiaty i pąki gniją, a tkanka zamiera w ciągu 2–3 dni. Grzyb zimuje na resztkach roślin.

Profilaktyka

• Rzadsze sadzenie, bez zachwaszczenia
• Usuwanie porażonych kwiatów i liści
• Niepodlewanie roślin wieczorem

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Wczesną wiosną infekowane młode pędy brązowieją i zasychają. Przed kwitnieniem na młodych liściach czerwonawe, rozległe, nieregularne nekrozy z jaśniejszą żółtozieloną obwódką, głównie na obrzeżach liścia. Chore organy pokrywa szary, pylący nalot. Pod koniec kwitnienia grzyb rozwija się na więdnących częściach kwiatów, które nadal tkwią w kwiatostanie. Na szypułkach powstają brązowe plamki, które czernieją i pod koniec lata obrączkują szypułkę — wtedy więdną całe grona.

Profilaktyka

• Sadzić w optymalnej rozstawie, zapewniającej dobrą wentylację i nasłonecznienie
• Zapobiegać zbytniemu zagęszczeniu gron i niepotrzebnemu zacienianiu roślin
• Sadzić odmiany mało podatne
• Systematycznie odchwaszczać, wygrabiać i niszczyć opadłe owoce i liście
• Wycinać silnie porażone pędy
• Unikać jednostronnego nawożenia azotem
• Ograniczać muszkę plamoskrzydłą — jej nakłucia otwierają drogę wtórnym infekcjom szarej pleśni

W kalendarzu rośliny

• Szara pleśń — pierwszy zabieg na początku kwitnienia · cze–wrz
• Przerzedź grona i odsłoń je z liści · cze–lip — Zwarte, zacienione grono nie obsycha po deszczu i gnije od środka. Metodyka wymienia zapobieganie zbytniemu zagęszczeniu gron jako podstawową metodę niechemiczną przeciw szarej pleśni i mączniakowi prawdziwemu.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Metodyka wymienia szarą pleśń w tab. 4a (s. 58) jako chorobę „wielu gatunków bylin oraz krzewów liściastych i iglastych”; zawilec jako bylina mieści się w tej grupie. Objawy pojawiają się na każdym etapie rozwoju rośliny i na wszystkich częściach nadziemnych. Na liściach tworzą się pojedyncze, wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy, które zamierają. Najczęściej jednak objawy pojawiają się na kwiatach w okresie kwitnienia: na płatkach powstają plamy, które w ciągu 2–3 dni obejmują całą tkankę. Przy wysokiej wilgotności powietrza plamy są wodniste i gwałtownie się powiększają, przy niskiej — zasychają i wykruszają się. W korzystnych warunkach na powierzchni plam tworzy się obfity, szary, pylący nalot zarodników — objaw rozstrzygający. Wewnątrz obumarłych tkanek pojawiają się czarne, błyszczące, twarde sklerocja o średnicy 1–15 mm.

Profilaktyka

• Metodyka: grzyb rozwija się w bardzo szerokim zakresie temperatury i przy wilgotności powietrza ponad 94%
• Do kiełkowania zarodników nie jest konieczna kropla wody — wystarcza skondensowana para wodna na powierzchni rośliny; przy zawilcu japońskim ma to znaczenie szczególne, bo kwitnie on od sierpnia do października, gdy poranna rosa schodzi z roślin dopiero w południe
• Metodyka: unikać zbyt dużego zagęszczenia roślin oraz ich zachwaszczenia; usuwać i palić silnie porażone rośliny lub ich fragmenty, szczególnie z objawami zarodnikowania; nie dopuszczać do nadmiernego zwilżenia roślin, szczególnie przed nocą
• Metodyka, podlewanie: „zwilżanie roślin w czasie podlewania […] i pozostawianie ich na noc sprzyja porażeniu przez choroby, głównie szarą pleśń”
• Do zakażenia dochodzi zwykle w miejscach uszkodzenia rośliny przez owady lub zranień powstałych podczas prac pielęgnacyjnych — usuwanie przekwitłych kwiatów i cięcie wykonywać przy suchej pogodzie
• Grzyb zimuje na resztkach chorych roślin lub w formie sklerocji — porażonych resztek nie zostawiać na rabacie i nie kompostować

W kalendarzu rośliny

• Usuwaj przekwitłe kwiaty — przedłużysz kwitnienie o tygodnie · sie–paź — PODR wymienia usuwanie przekwitłych kwiatostanów wśród najważniejszych zabiegów pielęgnacyjnych przy bylinach. U zawilca japońskiego ma to wyjątkowo wyraźny efekt, bo kwitnie on długo i sukcesywnie: pąki otwierają się kolejno na rozgałęzionych pędach, a roślina, która nie zawiązuje nasion, wypuszcza kolejne. Do tego dochodzi argument ochroniarski — metodyka opisuje szarą pleśń jako chorobę, której objawy pojawiają się „najczęściej na kwiatach w okresie kwitnienia roślin”, a przekwitłe płatki przyklejone do liści to typowe miejsce jej startu.
• Parno i mglisto w czasie kwitnienia — sprawdź kwiaty na szarą pleśń · sie–paź

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Objawy pojawiają się pod koniec lata. Na łuskach w dolnej części pędu wodniste, brązowe plamy, które przy spadku wilgotności powietrza zasychają. Przy wysokiej wilgotności na powierzchni obumarłych tkanek powstaje obfity, szary, pylący nalot zarodnikowania — to objaw rozstrzygający. Na zdrewniałych pędach zrakowacenia prowadzące do obumierania części powyżej.

Profilaktyka

• Nawadniać wcześnie rano, żeby rośliny pozostawały zwilżone jak najkrócej — pozostawienie ich mokrych na noc wyraźnie nasila objawy
• Nie dopuszczać do zbyt dużego zagęszczenia roślin: zwiększa wilgotność powietrza wokół krzewów
• Usuwać silnie porażone rośliny i resztki roślinne
• Reagować przy objawach na 1–3% roślin; po stwierdzeniu pierwszych objawów kilkakrotne, przemienne opryskiwanie co 7–10 dni
• Grzyb rozwija się w 0–33°C (optimum 17–22°C) przy wilgotności powietrza powyżej 96%; poniżej 70% wilgotności rozwój patogena jest CAŁKOWICIE zahamowany — to najostrzejszy próg wilgotnościowy w całym poradniku
• Sprzyja jej też brak światła, osłabienie roślin przez inne patogeny oraz niedobór wapnia i potasu w glebie
• Zimują sklerocja w glebie oraz grzybnia i zarodniki konidialne na resztkach roślinnych lub innych żywicielach

W kalendarzu rośliny

• Koniec lata, długo mokro — szara pleśń · wrz–paź