Czerń krzyżowych

Czerń krzyżowych (alternarioza kapustnych) Alternaria brassicae, A. brassicicola, A. alternata

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na dolnych, najstarszych liściach różnej wielkości ciemne plamy z koncentrycznymi pierścieniami, jak słoje na pniu, zwykle z żółtą obwódką; w wilgoci pokrywa je ciemnobrązowy, aksamitny nalot zarodników. Chora tkanka zamiera i wykrusza się. Tuż przed zbiorem porażeniu ulegają róże — brunatnieją i gniją.

Profilaktyka

• Nasiona zdrowe i zaprawione — są pierwotnym źródłem choroby
• Głębokie przekopanie resztek roślin i usuwanie chwastów kapustowatych, na których grzyby zimują
• Prawidłowe zmianowanie, bez stanowisk podmokłych
• W okresach sprzyjających chorobie 2–3 zabiegi co 7–10 dni
• Obserwacje od początku formowania róży co 2–3 tygodnie (metodyka) albo co tydzień od pierwszych liści (poradnik)

W kalendarzu rośliny

• Raz w tygodniu obejrzyj liście i róże pod kątem chorób · kwi–paź
• Ciepło i długo mokre liście — czerń krzyżowych · maj–paź

Czerń krzyżowych (alternarioza) Alternaria brassicae, A. brassicicola, A. alternata, A. arborescens, A. japonica

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na dolnych, najstarszych liściach, ogonkach i łodygach drobne, koncentryczne, brunatnoczarne plamki, często z żółtą obwódką; w wilgoci pokryte aksamitnym, ciemnobrązowym nalotem. Porażona tkanka robi się papierowata, sucha i wykrusza się.

Profilaktyka

• Najgroźniejsza, gdy liście nadają się do zbioru — porażone tracą wartość
• Grzyby zimują na resztkach, nasionach i chwastach kapustowatych; zarodniki roznosi wiatr i woda
• Nasiona co najmniej kategorii standard; niszczenie resztek i chwastów kapustowatych (głęboko przekopać)
• Obserwacje od rozsady do końca uprawy, po pierwszych objawach co 14–21 dni

W kalendarzu rośliny

• Co tydzień obejrzyj liście pod kątem chorób · cze–paź
• Ciepło i długo mokre liście — czerń krzyżowych · sty, lut, cze, lip, sie, wrz, paź, lis, gru

Alternaria spp.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Najczęściej porażane są dolne, starsze liście. Pojawiają się na nich różnej wielkości koncentryczne, ciemno zabarwione plamy, zwykle z żółtawą obwódką, pokryte mączystym ciemnobrązowym nalotem zarodników. Tkanka w tych miejscach zamiera i wykrusza się, zostają dziury. Na kalafiorze powoduje też zgorzel podstawy głąba i brązowienie róż.

Profilaktyka

• Do masowego zakażenia dochodzi przy 20–27 °C, gdy liście są mokre co najmniej 5 godzin albo wilgotność 95–100% utrzymuje się przez 18–20 godzin
• Zagrożenie zwykle występuje pod koniec lipca; największa szkodliwość na dojrzałych różach (BBCH 42-49)
• Wysiew nasion fabrycznie zaprawionych — patogen poraża także nasiona
• Usuwanie resztek pożniwnych i chwastów kapustowatych, na których patogen zimuje
• Nieopóźnianie zbioru róż, zwłaszcza w uprawie jesiennej
• Po pierwszych objawach oprysk środkiem dopuszczonym do stosowania amatorskiego przeciw czerni krzyżowych — dawka, odstęp między zabiegami i karencja z etykiety

W kalendarzu rośliny

• Ciepła, parna noc pod koniec lipca — czerń krzyżowych · maj–paź

Czerń krzyżowych (alternarioza) Alternaria brassicae, A. brassicicola, A. alternata (teleomorfa Lewia spp.)

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na dolnych, najstarszych liściach plamy z koncentrycznymi pierścieniami jak słoje ściętego drzewa; później brązowieją, zapadają się i otacza je żółta obwódka, a w wilgoci pokrywa ciemnobrązowy nalot. Chora tkanka zamiera i wykrusza się. Największe zagrożenie przed zbiorem — obniża trwałość główek.

Profilaktyka

• Infekcja przy 20–27 °C i co najmniej 5 godzinach stałego zwilżenia liści albo przy wilgotności 95–100% przez 18–20 godzin
• Pierwotnym źródłem są porażone nasiona; grzyb zimuje na resztkach i chwastach kapustowatych
• Nasiona z pewnego źródła, zaprawione; bez stanowisk podmokłych i zlewnych; resztki i chwasty kapustowate głęboko przekopać
• Obserwacje co 5–7 dni na najstarszych liściach w czasie dorastania główek; brak odmian odpornych

W kalendarzu rośliny

• Gdy dorastają główki, co tydzień obejrzyj liście i główki · sty, sie, wrz, paź, lis, gru
• Ciepło i długo mokre liście — czerń krzyżowych · sty, sie, wrz, paź, lis, gru
• Po zbiorze usuń łodygi i głęboko przekop grządkę · sty, lut, mar, gru — Na resztkach brukselki zimują jaja mszycy kapuścianej, wciornastki, sprawcy czerni krzyżowych, czarnej zgnilizny, szarej pleśni i mączniaka rzekomego. Głębokie przekopanie przykrywa resztki ziemią.

Alternaria spp.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Porażeniu ulegają najczęściej dolne, starsze liście. Pojawiają się na nich różnej wielkości koncentryczne, ciemno zabarwione plamy, otoczone zwykle żółtawą obwódką. Powierzchnię plam pokrywa warstwa mączystego, ciemnobrązowego nalotu zarodników. Objawy występują też na główkach.

Profilaktyka

• Do masowego zakażenia dochodzi przy 20–27°C i co najmniej 5 godzinach stałego zwilżenia rośliny ALBO przy wilgotności powietrza 95–100% utrzymującej się przez 18–20 godzin
• Wysiew zdrowych, zaprawionych nasion — nasiona są pierwotnym źródłem infekcji
• Głębokie przyoranie lub usunięcie resztek pożniwnych i chwastów kapustowatych, na których patogen zimuje
• Prawidłowe zmianowanie
• Po przekroczeniu progu — oprysk środkiem dopuszczonym do stosowania amatorskiego przeciw czerni krzyżowych; dawka, odstęp między zabiegami i karencja z etykiety
• Ten sam rodzaj grzybów powoduje także zgorzel siewek — chore nasiona przenoszą problem na rozsadę
• Lustracja od początku formowania główek (BBCH 42) co 2–3 tygodnie do zbioru; poradnik sygnalizatora przyjmuje za próg porażenie ponad 1% powierzchni liści

W kalendarzu rośliny

• Ciepło i długo mokre liście — czerń krzyżowych · maj–lis
• Po zbiorze usuń wszystkie resztki i głęboko przekop grządkę · lip–lis — Na resztkach kapusty zimują jaja mszycy kapuścianej i tantniś krzyżowiaczek, w glebie bobówki śmietki, gąsienice rolnic i piętnówki, larwy pchełek, pędraki i drutowce. Tam też przetrwa zimę czerń krzyżowych, sucha zgnilizna i szara pleśń, a bakteria czarnej zgnilizny utrzymuje się w resztkach nawet dwa lata. Głębokie przekopanie zabija część szkodników mechanicznie, a resztę wyrzuca na powierzchnię, gdzie zjadają je ptaki i biegaczowate.
• Zimą wybierz chwasty kapustowate z pustej grządki i obrzeży · sty, lut, gru — Na chwastach kapustowatych i resztkach kapusty przezimuje niemal cała przyszłoroczna presja: jaja mszycy kapuścianej składane na głąbach, spodniej stronie liści i właśnie na chwastach, zarodniki czerni krzyżowych, bakteria czarnej zgnilizny porażająca dziką rzodkiew i gorczycę czarną, a same chwasty są żywicielem kiły, która atakuje ponad 200 gatunków, głównie właśnie kapustowate — jej zarodniki przetrwalnikowe zalegają potem w glebie do 8 lat. Pchełki zimują pod resztkami roślin i grudkami ziemi na miedzach i w rowach, a wiosną żerują najpierw na tych chwastach i dopiero stamtąd przechodzą na kapustę.

Alternaria spp.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Porażeniu ulegają najczęściej dolne, starsze liście. Pojawiają się na nich różnej wielkości koncentryczne, ciemno zabarwione plamy, otoczone zwykle żółtawą obwódką. Powierzchnię plam pokrywa warstwa mączystego, ciemnobrązowego nalotu zarodników.

Profilaktyka

• Do masowego zakażenia dochodzi przy temperaturze 20-27°C i stałym zwilżeniu rośliny przez co najmniej 5 godzin ALBO przy wilgotności powietrza 95-100% utrzymującej się przez 18-20 godzin
• Te same grzyby z rodzaju Alternaria są sprawcą zgorzeli siewek
• Patogen zimuje w resztkach pożniwnych i w chwastach kapustowatych — te chwasty są jednym z ważniejszych źródeł rozprzestrzeniania choroby
• Pierwotnym źródłem infekcji są także nasiona; wysiewać nasiona zaprawione
• Zarodniki konidialne przenoszone są przez wiatr i wodę
• Głębokie przyoranie lub spalenie resztek roślin kapustnych i chwastów
• W okresach sprzyjających chorobie oprysk środkiem dopuszczonym do stosowania amatorskiego przeciw czerni krzyżowych — dawka, odstęp między zabiegami i karencja z etykiety
• Przy kapuście do przechowania zaplanuj zabieg tak, by karencja z etykiety minęła przed zbiorem

W kalendarzu rośliny

• Utrzymuj grządkę czystą aż do zakrycia międzyrzędzi · sie–wrz — W Polsce nie ma żadnego herbicydu zarejestrowanego do kapusty pekińskiej, więc pielenie to jedyna metoda. Metodyka wyznacza okres krytyczny bardzo konkretnie: małe zachwaszczenie przez pierwsze 3-5 tygodni po sadzeniu jeszcze nie szkodzi, ale gdy chwasty rosną ponad 30 dni, plon wyraźnie spada, a główki są nierówne i gorszej jakości. Po zakryciu międzyrzędzi problem znika sam. Kwitnące chwasty dodatkowo wabią śmietkę i motyle, a chwasty kapustowate przenoszą te same choroby co kapusta.
• Ciepło plus długie zwilżenie liści — czerń krzyżowych · sie–lis
• Po zbiorze usuń wszystkie resztki i głęboko przekop grządkę · paź–lis — Na resztkach kapusty zimuje bardzo dużo agrofagów naraz: czerń krzyżowych i szara pleśń w postaci grzybni i sklerocjów, jaja mszycy kapuścianej, poczwarki tantnisia, chrząszcze pchełek i chowaczy, bobówki śmietki kapuścianej oraz gąsienice rolnic i piętnówki. Głębokie przekopanie zabija znaczną ich część mechanicznie, a resztę wyrzuca na powierzchnię, gdzie zjadają je ptaki i drapieżne biegaczowate.

Czerń krzyżowych (alternarioza) Alternaria brassicae, A. brassicicola, A. alternata

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na dolnych, najstarszych liściach różnej wielkości ciemne, koncentryczne plamy z żółtą obwódką, pokryte aksamitnym, ciemnobrązowym nalotem; tkanka zamiera i wykrusza się. Grzyby powodują też zgorzel siewek. Choroba obniża trwałość przechowywanych główek.

Profilaktyka

• Najgroźniejsza tuż przed zbiorem (BBCH 47–49); poradnik: zagrożenie zwykle pod koniec lipca, obserwacje co 3–4 dni od połowy lipca
• Nasiona kwalifikowane, zaprawione — są źródłem infekcji pierwotnej
• Głębokie przyoranie lub spalenie resztek i chwastów kapustowatych, na których grzyby zimują
• Prawidłowe zmianowanie; nie opóźniać zbioru
• Ochrona od 1–3% roślin z objawami; zabiegi co 7 dni (poradnik)

W kalendarzu rośliny

• Od lipca co kilka dni oglądaj liście pod kątem chorób · lip–lis
• Ciepło i długo mokre liście — czerń krzyżowych · maj–lis

Czarna plamistość liści (czerń krzyżowych)

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na dolnych, najstarszych liściach plamy różnej wielkości z koncentrycznymi pierścieniami jak słoje na pniu; później brązowieją, lekko się zapadają i otacza je żółta obwódka. W wilgoci pokrywa je ciemnobrązowy, aksamitny nalot; chora tkanka zamiera i wykrusza się. Liście z plamami nie nadają się do sprzedaży ani jedzenia.

Profilaktyka

• Masowa infekcja przy 24–27 °C i co najmniej 5 godzinach stałego zwilżenia liści albo przy wilgotności 95–100% przez 18–20 godzin
• Pierwotnym źródłem są porażone nasiona; grzyb zimuje na resztkach i chwastach kapustowatych
• Nasiona z pewnego źródła, zaprawione; siew niezbyt głęboko do ogrzanej ziemi
• Bez stanowisk podmokłych i zlewnych; resztki i chwasty kapustowate głęboko przekopać
• Lustracja co 5–7 dni od pierwszych liści; według poradnika brak zarejestrowanych środków i odmian odpornych

W kalendarzu rośliny

• Co tydzień obejrzyj liście pod kątem chorób · kwi–lis