Zgnilizna twardzikowa

Sclerotinia sclerotiorum, Sclerotium rolfsii

Objawy. Metodyka określa ją jako „chorobę roślin zielnych i bylin”. Grzyb przetrwalnikuje w glebie w postaci czarnych sklerocjów o fasolowatym kształcie; w obecności rośliny żywicielskiej sklerocja kiełkują, a strzępki wrastają do podstawy pędu lub do liści stykających się z glebą. Na porażonych częściach rozwija się biała, watowata grzybnia, w której formują się początkowo białe, następnie brązowiejące i czerniejące sklerocja — tworzą się one również wewnątrz porażonych łodyg, co jest najpewniejszym objawem rozpoznawczym. Podobne objawy wywołuje Sclerotium rolfsii, ale jego sklerocja są niewielkie, kuliste i bardzo liczne, a grzyb rośnie po powierzchni podłoża, porażając kolejne rośliny.

Profilaktyka

• Usuwanie porażonych roślin razem z podstawą pędu i zakaz ich kompostowania (metodyka wymienia Sclerotinia obok Fusarium, Verticillium i Phytophthora)
• Staranne uprzątnięcie resztek roślinnych po sezonie — sklerocja zostają w glebie i w resztkach
• Unikanie zagęszczenia i zachwaszczenia, przez które dolne liście stale stykają się z wilgotną glebą
• Ściółkowanie ograniczające kontakt dolnych liści z powierzchnią gleby

W kalendarzu rośliny

• Po sezonie usuń astry w całości, z korzeniami · wrz–lis — To jest ostatni i najbardziej niedoceniany zabieg ochronny w uprawie jednorocznika. Metodyka podaje, że sklerocja szarej pleśni i zgnilizny twardzikowej przetrwalnikują właśnie w resztkach roślin i w glebie, a sklerocja Sclerotinia potrafią przeleżeć w niej latami; przy septoriozach i plamistościach dodaje: „Jesienią wskazane jest zbieranie opadłych liści i ich spalenie, aby nie dopuścić do przezimowania wielu grzybów chorobotwórczych i szkodników”. Astra chińskiego nie zimuje się, nie okrywa i nie tnie na wiosnę — po pierwszych przymrozkach roślina po prostu schodzi z grządki.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na liściach mokra zgnilizna, na jej powierzchni szarobiały, obfity nalot watowatej grzybni, a w jego obrębie czarne grudki — przetrwalniki grzyba. Podobne objawy pojawiają się na łodygach i strąkach. Porażone rośliny są zahamowane w rozwoju lub zamierają. Pierwsze objawy zwykle w okresie tworzenia strąków.

Profilaktyka

• Sklerocja zimujące w glebie w resztkach roślin to pierwotne źródło infekcji; kiełkują tylko te leżące płytko pod powierzchnią
• Do wyrośnięcia apotecjów potrzeba co najmniej 7–10 dni wilgotnej gleby (metodyka); apotecja wyrastają tylko ze sklerocjów leżących nie głębiej niż 8 cm (poradnik)
• Głębokie przekopanie jesienią wyrzuca sklerocja na powierzchnię, gdzie niszczy je zima
• Nie uprawiać w miejscach, gdzie tworzą się zastoiska wodne
• Przerwa 3-5 lat w uprawie warzyw strączkowych; po roślinach, na których choroba wystąpiła — 3-4 lata przerwy
• Grzyb ma ponad 400 gatunków roślin żywicielskich, więc sam płodozmian nie wystarcza
• Profilaktyczna ochrona przed kwitnieniem
• Infekcji sprzyja temperatura ok. 15–20 °C, wilgotność powietrza powyżej 90% i duże wahania temperatury; lustracja co najmniej raz w tygodniu od początku kwitnienia

W kalendarzu rośliny

• Zaplanuj miejsce: przerwa 4 lata po roślinach strączkowych · wrz–lis — Choroby bobu przeżywają w glebie i w resztkach roślin z tej samej rodziny. Zgnilizna twardzikowa ma ponad 400 roślin żywicielskich, a jej sklerocja leżą w glebie latami. Fuzarioza przechodzi na bób z pól po zbożach i po roślinach psiankowatych. Bób sam jest za to świetnym przedplonem — wiąże azot i zostawia glebę w dobrej strukturze.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Przy podstawie pędów ciemnozielona, miękka zgnilizna rozprzestrzeniająca się wzdłuż i wokół pędu; wyżej wodniste, brązowe, szybko powiększające się plamy. Po kilku dniach na obumarłych tkankach i na podłożu pojawia się biała, zbita, watowata grzybnia, a w niej czarne, błyszczące ziarna (sklerocja) o wymiarach 3–10 mm — to objaw, którego nie da się pomylić z niczym innym. Liście na chorych pędach więdną i zwisają.

Profilaktyka

• Nie uprawiać chryzantemy po roślinach, na których w poprzednim sezonie wystąpiła zgnilizna twardzikowa — sklerocja przeżywają w podłożu do 3 lat
• Patogen jest polifagiem porażającym prawie 400 gatunków roślin dwuliściennych, więc przedplon warzywny też się liczy
• Nie dopuszczać do zagęszczenia i zachwaszczenia, które podnoszą wilgotność powietrza
• Podlewać w godzinach rannych, do ziemi, nie zwilżając roślin
• Unikać uszkodzeń mechanicznych pędów — zranienia i żerowanie szkodników otwierają drogę infekcji
• Lustracja co 7 dni; próg reakcji 1–3% chorych roślin
• Przy pierwszych objawach zabiegi przemienne co 7–10 dni środkiem dopuszczonym do stosowania amatorskiego przeciw zgniliźnie twardzikowej — rejestr dopuszcza tu m.in. cyprodynil z fludioksonilem; dawka i karencja z etykiety
• Uwaga na dwa różne optima: sklerocja formują się najszybciej w 5–15°C przy wysokiej wilgotności podłoża, a infekcji roślin sprzyja 16–22°C

W kalendarzu rośliny

• Nie sadź chryzantem tam, gdzie w zeszłym roku chorowały · kwi–maj — Trzy choroby przeżywają w ziemi bez rośliny: przetrwalniki zgnilizny twardzikowej wytrzymują w podłożu do trzech lat, grzyb werticiliozy wiele lat, a sprawca fytoftorozy kilka. Poradnik przy każdej z nich wprost zakazuje uprawy w tym samym miejscu po sezonie z objawami.
• Raz na trzy tygodnie zaglądaj do zimujących karp · sty, lut, gru

ostrzeżenie z prognozy pogody

Profilaktyka

• Ziemię do rozsady odkażać termicznie (80–90 °C przez 30 minut) albo używać świeżego substratu
• Głęboko przekopać grządkę jesienią

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Plamy mokrej zgnilizny, które szybko obejmują całe łodygi i strąki, pokryte obficie białą, puszystą grzybnią. W grzybni tworzą się początkowo szare, później czarne sklerocja — twarde grudki wielkości ziarna. Porażone łodygi gwałtownie więdną, co może doprowadzić do zamierania całej rośliny. Starsze rośliny są na ogół bardziej podatne.

Profilaktyka

• Przerwa 3–5 lat w uprawie fasoli, a bezwzględnie 3–4 lata po roślinach, na których choroba wystąpiła w roku poprzednim
• Głębokie przekopanie jesienią — sklerocja leżą płytko pod powierzchnią, a wydobyte wyżej giną od niskich temperatur
• Grządka na glebie o dobrej strukturze, bez miejsc, gdzie tworzą się zastoiska wodne
• Nasiona z pewnego źródła, wolne od chorób
• Ochronę profilaktyczną prowadzić PRZED kwitnieniem
• Sklerocja przeżywają w glebie nawet kilka lat; infekcja następuje najszybciej przez zranienia, a wtórnie grzyb rozprzestrzenia się z rozpryskiwaną wodą
• Optimum rozwoju 15–20 °C (oba poradniki); nasilenie objawów rośnie gwałtownie w czasie deszczów. Sklerocja leżące głębiej niż 6–8 cm nie wydają owocników — stąd głębokie przekopanie

W kalendarzu rośliny

• Zaplanuj przerwę w uprawie i wybierz suche, przewiewne miejsce · mar–maj — Najgroźniejsze choroby fasoli — zgnilizna twardzikowa i fuzaryjne więdnięcie — przeżywają w glebie latami: sklerocja twardzikowej kilka lat, a grzybnia antraknozy nawet 5 lat na nasionach. Metodyka podaje wprost przerwy: 4 lata dla samej fasoli, 3–4 lata dla fuzariozy, a 3–5 lat po roślinach, na których zgnilizna twardzikowa wystąpiła rok wcześniej.
• Zadbaj o rośliny jeszcze przed otwarciem kwiatów · cze–lip
• Po zbiorze usuń resztki i głęboko przekop grządkę · wrz–lis — Resztki roślinne to miejsce zimowania sprawców niemal wszystkich chorób fasoli oraz rolnic i strąkowca. Metodyka zaleca głębokie przekopanie jesienią zwłaszcza przeciw zgniliźnie twardzikowej: sklerocja leżą płytko pod powierzchnią, a wydobyte wyżej giną od niskich temperatur. Przy okazji przekopywanie wydobywa na wierzch szkodniki glebowe, które zjadają ptaki albo które po prostu przesychają.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na pędach białe lub szarobiałe plamy. Z czasem tworzy się watowaty, biały nalot grzybni, w którym powstają czarne grudki sklerocjów. Patogen powoduje zamieranie pędów, a w konsekwencji całej rośliny.

Profilaktyka

• Metodyka nazywa ją jedną z najgroźniejszych chorób grochu; występuje powszechnie, bo sprawca jest polifagiem i zasiedla większość gleb
• Głęboka orka lub głębokie przekopanie jesienią — wydobyte na powierzchnię sklerocja wymarzają
• Odchwaszczanie: wiele gatunków chwastów jest żywicielami sprawcy i stanowi źródło infekcji pierwotnej
• Uprawa odmian o większej odporności
• Źródło infekcji to sklerocja zasiedlające nasiona oraz grzybnia i sklerocja w resztkach pożniwnych i w glebie
• Na stanowiskach z chorobą pomagają środki biologiczne ograniczające sklerocja w glebie — tylko dopuszczone do stosowania amatorskiego
• Lustracja od BBCH 61–71 co tydzień, 3–4 miejsca, 30 roślin; 3 stopień skali to 20% i więcej roślin z plamkami, 4 stopień to pojedyncze zamierające całe rośliny

W kalendarzu rośliny

• Trzymaj grządkę bez chwastów od wschodów do wydłużania pędu · kwi–cze — Metodyka mówi wprost, że dla grochu nie opracowano progów szkodliwości zachwaszczenia — zamiast progu podaje krytyczny okres konkurencji, czyli przedział, w którym na grządce nie powinno być chwastów w ogóle. Kwitnące chwasty dodatkowo zwabiają szkodniki grochu, a zachwaszczenie sprzyja zgniliźnie twardzikowej, bo wiele chwastów jest żywicielami jej sprawcy.
• Od kwitnienia oglądaj rośliny co tydzień według skali porażenia · maj–sie
• Ciepło i wilgotno — alert na zgniliznę twardzikową · maj–lip

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Najczęściej u podstawy łodygi ciemnobrązowe, wodniste nekrozy z białą, watowatą grzybnią, a później czarnymi sklerocjami, także wewnątrz łodygi. Część rośliny ponad miejscem infekcji więdnie, żółknie i zamiera, łodyga może się złamać; porażone liście gniją.

Profilaktyka

• Do infekcji dochodzi najczęściej w maju i czerwcu, w czasie kwitnienia roślin żywicielskich, przy wysokiej wilgotności i 16–22 °C
• Dokładne zwalczanie chwastów, bez zagęszczania roślin
• Jesienią głęboko przekopać resztki; na zakażonym stanowisku nie uprawiać sałaty, pomidora, ogórka i warzyw korzeniowych
• Liście z objawami nie nadają się do przechowywania

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Pierwsze infekcje widać na ogonkach liściowych lub u podstawy liści jako ciemnobrązowe, wodniste plamy. Objawy najbardziej charakterystyczne pojawiają się w czasie przechowywania: obfity, puszysty biały nalot grzybni na główkach, czasem z pomarańczową obwódką zbitej grzybni, a na jego powierzchni czarne sklerocja wielkości ziaren pszenicy.

Profilaktyka

• Największe zagrożenie w maju i czerwcu, w okresie kwitnienia roślin żywicielskich, przy temperaturze 16–22°C i chłodnej, wilgotnej pogodzie
• Dokładne zwalczanie chwastów wyraźnie obniża ryzyko wystąpienia choroby
• Prawidłowe zmianowanie — patogen jest typowym polifagiem glebowym porażającym większość roślin uprawnych
• Natychmiastowe schładzanie główek po zbiorze
• W czasie przechowywania utrzymywać stałą temperaturę i wilgotność
• Na stanowiskach zasiedlonych metodyka dopuszcza walkę biologiczną grzybem antagonistycznym ok. 2 miesiące przed sadzeniem — tylko preparatem dopuszczonym do stosowania amatorskiego, według etykiety
• Owocniki grzyba (brązowe miseczki — apotecja) wyrastają ze sklerocjów przy 15–25°C i dużej wilgotności powietrza
• Od zawiązywania główek przeglądaj rośliny i powierzchnię gleby; poradnik sygnalizatora przyjmuje za próg 1–5 sklerocjów z apotecjami na 1 m² w okresie tworzenia główek albo 2–3 takie sklerocja na 10 m² gleby

W kalendarzu rośliny

• Zbieraj bez uszkodzeń i szybko schłódź główki · maj–lis — Zgnilizna twardzikowa i szara pleśń najczęściej ujawniają się dopiero w czasie przechowywania — do piwnicy trafiają z pozoru zdrowe główki, w których infekcja już siedzi. Metodyka podaje natychmiastowe schłodzenie główek po zbiorze jako podstawowy zabieg ograniczający zgniliznę twardzikową, a każde uszkodzenie mechaniczne to otwarte drzwi dla szarej pleśni.
• Co dwa tygodnie przejrzyj główki w piwnicy · sty, lut, mar, paź, lis, gru

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na ogonkach lub u podstawy liści ciemnobrązowe, wodniste plamy, a potem biała, puszysta grzybnia z czarnymi, twardymi sklerocjami. Często ujawnia się dopiero w składowaniu i przechowaniu główek; w skrajnych przypadkach zamierają całe rośliny.

Profilaktyka

• Metodyka: największe zagrożenie w maju i czerwcu, w czasie kwitnienia roślin żywicielskich, przy wysokiej wilgotności i 16–22 °C; poradnik: optimum 10–18 °C, duża wilgotność gleby i powietrza, niedobór światła
• Sklerocja żyją w glebie wiele lat — płodozmian (poradnik: 3 lata przerwy), głęboka orka jesienna przykrywająca resztki na ponad 10 cm, zwalczanie chwastów
• Na zainfekowanych stanowiskach nie uprawiać sałaty, pomidora ani warzyw korzeniowych; możliwa walka biologiczna
• Obserwacje co 3–4 dni od końca lipca, zwłaszcza w okresach deszczowych; ochrona od 1–3% roślin z objawami

W kalendarzu rośliny

• Po zbiorze usuń resztki i głęboko przekop grządkę · cze–lis — Na resztkach kapusty zimują jaja mszycy kapuścianej, poczwarki tantnisia i bielinka rzepnika, wciornastki, larwy chowacza galasówka w naroślach, a w glebie — poczwarki piętnówki, bobówki śmietek i rolnice. Resztki przenoszą też czarną zgniliznę, czerń krzyżowych, mączniaka rzekomego, zgniliznę twardzikową i fuzariozę.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. U nasady ogonków liściowych lub u podstawy liści ciemnobrązowe, wodniste plamy. Z czasem pojawia się obfity, puszysty, biały nalot grzybni, a w nim czarne sklerocja. Porażone liście żółkną, obumierają i gniją na ziemi. Objawy wychodzą zwykle pod koniec wegetacji albo dopiero w czasie przechowywania.

Profilaktyka

• Najwyższe zagrożenie infekcją zarodnikami workowymi występuje w maju i czerwcu, w temperaturze 16-22°C, czyli w okresie kwitnienia roślin żywicielskich
• Sklerocja przeżywają w glebie 5-8 lat, a patogen poraża ponad 400 gatunków roślin — płodozmian musi być długi i nie po roślinach okopowych
• Na stanowisku, na którym choroba już była, pomaga profilaktyczne zwalczanie biologiczne sklerocjów w glebie przed siewem — tylko środkiem dopuszczonym do stosowania amatorskiego
• Po wystąpieniu pierwszych objawów — oprysk środkiem dopuszczonym do stosowania amatorskiego przeciw zgniliźnie twardzikowej — dawka, odstęp między zabiegami i karencja z etykiety
• Do zakażeń pozbiorczych dochodzi najczęściej przy wykopywaniu i transporcie — uszkodzona tkanka wydziela substancje odżywcze stymulujące rozwój strzępek infekcyjnych
• Po zbiorze natychmiast schładzać korzenie i utrzymywać stałą temperaturę oraz wilgotność w przechowalni
• Najlepiej rozwija się w umiarkowanej temperaturze i wysokiej wilgotności powietrza

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Wodniste, nekrotyczne plamy mokrej zgnilizny, które w wilgoci pokrywają się białą, obfitą, watowatą grzybnią z czarnymi sklerocjami; sklerocja tworzą się też wewnątrz pędów. Rośliny szybko więdną i zamierają; największe straty w okresie dojrzewania owoców. U siewek powoduje zgorzel.

Profilaktyka

• Sklerocja przeżywają w glebie wiele lat; owocniki wyrastają tylko ze sklerocjów leżących płycej niż 8 cm
• Głęboko przekopywać glebę jesienią — przekopanie wiosną wyciąga sklerocja ku powierzchni
• Prawidłowy płodozmian, regularne odchwaszczanie
• Wcześnie usuwać porażone rośliny i ich części, po sezonie dokładnie usuwać resztki
• Unikać miejsc, gdzie stoi woda
• Oprysk tylko środkiem (także biologicznym) dopuszczonym do stosowania amatorskiego przeciw zgniliźnie twardzikowej; dawka i karencja z etykiety

W kalendarzu rośliny

• Wilgotno i duże wahania temperatury — zgnilizna twardzikowa · cze–wrz
• Po sezonie usuń resztki roślin i przekop glebę · wrz–paź — Niemal wszyscy sprawcy chorób papryki zimują w resztkach roślin: szara pleśń i zgnilizna twardzikowa, antraknoza i korkowatość korzeni, werticilioza, fuzarioza, fytoftoroza, bakteryjna cętkowatość i mokra zgnilizna; wirusy mozaiki tytoniu i łagodnej pstrości przeżywają w resztkach w glebie do następnej uprawy. W resztkach zimują też samice wciornastka.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. U nasady ogonków i na części korzenia nad ziemią wodniste, brązowe, szybko rosnące plamy. Wkrótce na nich i na ziemi pod rozetą pojawia się biała, zbita, watowata grzybnia z czarnymi, błyszczącymi sklerocjami wielkości 3–10 mm. Liście więdną, zamierają i opadają. Objawy zwykle pod koniec wegetacji i w przechowaniu.

Profilaktyka

• Infekcji roślin sprzyja 16–22°C (poradnik i metodyka zgodnie); sklerocja formują się najszybciej w 5–15°C przy wilgotnej glebie; największe zagrożenie infekcją zarodnikami workowymi w maju i czerwcu
• Deszczowanie, częste opady i wysoka wilgotność powietrza sprzyjają chorobie; podlewać rano, krótko i obficie
• Sklerocja przeżywają w glebie do 3 lat (metodyka) — kilkuletni płodozmian z jednoliściennymi; nie siać po roślinach, na których choroba wystąpiła
• Po zbiorze głębokie przekopanie, ponad 25 cm, żeby przykryć sklerocja
• Nie dopuszczać do zagęszczenia i zachwaszczenia
• Zakażenia pozbiorcze najczęściej przy wykopywaniu i przewozie — nie kaleczyć korzeni, uszkodzone odrzucać, od razu schłodzić
• W przechowaniu 0–1°C i ok. 95% wilgotności, przegląd co 5–7 dni i usuwanie gniazd

W kalendarzu rośliny

• Po zbiorze uprzątnij nać i przekop głęboko · paź–lis — Na resztkach pietruszki zimują sprawcy alternariozy, septoriozy, mączniaków i zgnilizny twardzikowej, a głęboka orka niszczy znaczną część pędraków, drutowców, gąsienic rolnic i bobówek połyśnicy. Sklerocja zgnilizny twardzikowej trzeba przykryć ziemią głębiej niż na 25 cm.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Choroba roślin zielnych i bylin. Grzyb przetrwalnikuje w glebie w formie czarnych sklerocjów kształtu fasolowatego. W obecności rośliny żywicielskiej sklerocja kiełkują, a strzępki wrastają do podstawy pędu lub liści stykających się z glebą. Na porażonych częściach rozwija się biała, watowata grzybnia, w której formują się początkowo białe, potem brązowiejące i czerniejące sklerocja — także wewnątrz porażonych łodyg.

Profilaktyka

• Nieprzenoszenie choroby z materiałem i nieponawianie nasadzeń tego samego gatunku w tym samym miejscu — sklerocja przeżywają w glebie latami
• Wycinanie i usuwanie porażonych pędów; nie kompostować roślin porażonych przez Sclerotinia
• Unikanie zalegania liści na wilgotnej glebie wokół kępy
• Wprowadzanie do gleby kompostu i nawozów organicznych — podnoszą potencjał antychorobowy podłoża

W kalendarzu rośliny

• Nie sadź nowej piwonii tam, gdzie właśnie zginęła stara · lip–sie

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Mokra zgnilizna łodyg i owoców pokryta obfitą białą grzybnią, na której z czasem powstają czarne, twarde sklerocja. Choroba pojawia się gniazdami, najczęściej w wilgotnych miejscach grządki.

Profilaktyka

• Po zbiorach dokładnie uprzątnąć resztki roślin — sklerocja przetrwają w ziemi wiele lat
• Czyścić narzędzia i skrzynki — grzyb przenosi się z ziemią na butach i sprzęcie
• Nie zagęszczać roślin i systematycznie pielić
• Lustracja co 4–6 dni od rozwoju pędów bocznych do końca zbiorów

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na ogonkach i blaszkach liści dotykających ziemi ciemnobrązowe, wodniste plamy, a na nich biała, watowata grzybnia z czarnymi przetrwalnikami wielkości ziarna pszenicy.

Profilaktyka

• Intensywny rozwój przy 16–22 °C i wysokiej wilgotności gleby i powietrza
• Sklerocja przeżywają w glebie kilka lat; wiosną i latem wyrastają z nich owocniki z zarodnikami
• Głęboka uprawa jesienią (nie wiosną) ogranicza owocniki na powierzchni gleby
• Usuwanie porażonych roślin; lustracja co 5–7 dni

W kalendarzu rośliny

• Po zbiorze usuń resztki i głęboko przekop grządkę · maj–lis — Na resztkach roślin zimują sprawcy czarnej zgnilizny, czarnej plamistości, mączniaków i szarej pleśni, a sklerocja zgnilizny twardzikowej przeżywają w ziemi kilka lat. Głębokie przekopanie jesienią ogranicza owocniki, z których wiosną lecą zarodniki.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Objawy zaczynają się na szyjce korzeniowej, u nasady dolnych liści i na liściach dotykających podłoża: szarobiałe, współśrodkowo strefowane, szybko powiększające się plamy. W ich obrębie tworzy się biała, przypominająca watę grzybnia, a w niej po pewnym czasie czarne sklerocja. Zainfekowane rośliny więdną, żółkną, zamierają i gniją; nie tworzą główek handlowych.

Profilaktyka

• Rozwojowi patogena sprzyja temperatura 16–23°C
• Wielożerny grzyb glebowy porażający ponad 400 gatunków roślin uprawnych i chwastów — sam płodozmian go nie wyeliminuje
• Sklerocja zimują w glebie; wczesną wiosną, przy temperaturze około 21°C, wyrastają z nich miseczkowate, brązowe owocniki (apotecja), najczęściej w maju, czerwcu i latem oraz jesienią
• Objawy mogą wystąpić już tuż po wysadzeniu rozsady i utrzymywać się do zbioru (BBCH 14–49)
• Zakładać uprawę na stanowiskach bez zastoisk wodnych, unikać długotrwałego zwilżania liści
• Głęboka orka lub głębokie przekopanie jesienią ogranicza występowanie sprawcy
• Ściółkowanie, żeby dolne liście nie leżały na wilgotnej ziemi
• Przy zagrożeniu — oprysk środkiem dopuszczonym do stosowania amatorskiego przeciw zgniliźnie twardzikowej — dawka, odstęp między zabiegami i karencja z etykiety; na stanowiskach z chorobą pomagają środki biologiczne dopuszczone do stosowania amatorskiego
• Przerwa 3–5 lat w uprawie sałaty na tym samym miejscu

W kalendarzu rośliny

• Od zawiązywania główki oceniaj procent porażonej powierzchni · maj–lip

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Szarobiałe plamy średnicy 1–3 cm na niemal każdym organie rośliny, także na łodygach, szybko się powiększają. W wilgotnym powietrzu w porażonej tkance rozwija się biała, watowata grzybnia z czarnymi sklerocjami. Na korzeniach objawy bywają w sezonie, ale najczęściej wychodzą dopiero w długim przechowaniu.

Profilaktyka

• Największe zagrożenie w maju i czerwcu przy wysokiej wilgotności i 16–22°C (poradnik, IP); w chłodną (5–15°C) i wilgotną pogodę na sklerocjach tworzą się owocniki z zarodnikami, które wiosną robią infekcję pierwotną
• Zagrożenie od wczesnej fazy (BBCH 10–19) do końca wzrostu korzeni (BBCH 49); największe straty w długim przechowaniu
• Sklerocja przeżywają w glebie wiele lat — płodozmian, staranna orka resztek (ponad 10 cm), zwalczanie chwastów
• Na stanowiskach z chorobą nie uprawiać sałaty, pomidora i warzyw korzeniowych
• Ryzyko rośnie tam, gdzie w poprzednich latach chorowały rośliny żywicielskie, i przy rozsadzie z podłoża, w którym mógł zalegać patogen
• Do przechowania tylko zdrowe, nieuszkodzone korzenie, szybko schłodzone; chłodnie i skrzynie czyścić i odkażać
• Może obniżyć plon o 20–30%, a nawet 50%

W kalendarzu rośliny

• Wykop seler w połowie października, przy suchej pogodzie · paź — Seler zbiera się, gdy korzenie są wyrośnięte, ale nie przejrzałe — zwykle w połowie października. Korzenie ranione i obijane przy zbiorze gniją w przechowaniu, a przemrożone w ogóle nie nadają się do długiego przechowania.
• Przechowuj w 0–1°C i przy bardzo wilgotnym powietrzu · paź — Zgnilizna twardzikowa robi selerowi największe szkody właśnie w długim przechowaniu, a każde podniesienie temperatury w kopcu czy piwnicy powyżej optymalnej oznacza, że coś zaczęło gnić. W dobrych warunkach seler wytrzymuje 6–8 miesięcy.

Zgnilizna twardzikowa szpinaku

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Pierwsze objawy na szyjce korzeniowej, u nasady dolnych liści i na liściach stykających się z podłożem: szarobiałe, współśrodkowo strefowane, szybko powiększające się plamy. W ich obrębie biała, przypominająca watę grzybnia, w której z czasem powstają czarne sklerocja. Zainfekowane rośliny więdną, żółkną i zamierają.

Profilaktyka

• Rozwojowi patogenu sprzyja temperatura 16–23°C przy wysokiej wilgotności i po opadach
• Polifag porażający ponad 400 gatunków roślin uprawnych i chwastów — dobór przedplonu ma ograniczoną skuteczność
• Źródłem infekcji pierwotnej są sklerocja zimujące w glebie; wiosną wyrastają z nich miseczkowate, brązowe apotecja z zarodnikami workowymi, najczęściej w maju, czerwcu i w okresie letnio-jesiennym
• Objawy mogą pojawić się już tuż po wschodach (BBCH 11–19) i trwać do zbioru
• Nagły deszcz po suszy jest szczególnie niebezpieczny: gwałtowny wzrost turgoru powoduje spękania tkanek, które są wrotami infekcji właśnie dla tego patogenu
• Po zbiorze dokładnie niszczyć resztki pozbiorcze

W kalendarzu rośliny

• Po zbiorze usuń resztki i przykryj glebę · cze–lis — Prawie wszystkie ważne choroby szpinaku zimują w resztkach roślinnych: mączniak rzekomy w postaci strzępek i oospor, szara pleśń jako grzybnia i sklerocja, zgnilizna twardzikowa jako sklerocja, antraknoza i alternarioza w resztkach i na odmianach ozimych. Metodyka nazywa usuwanie resztek pożniwnych podstawowym warunkiem zapobiegawczym.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Grzyb przetrwalnikuje w glebie w postaci czarnych sklerocjów o fasolowatym kształcie. W obecności rośliny żywicielskiej sklerocja kiełkują, a strzępki wrastają do podstawy pędu lub do liści stykających się z glebą. Na porażonych częściach rozwija się biała, watowata grzybnia, w której formują się początkowo białe, potem brązowiejące i czerniejące sklerocja — także wewnątrz porażonych łodyg.

Profilaktyka

• Usuwanie i niszczenie roślin silnie porażonych, razem z ziemią z otoczenia korzeni
• Niekompostowanie roślin porażonych przez patogeny glebowe z rodzajów Fusarium, Verticillium, Sclerotinia i Phytophthora
• Unikanie sadzenia tego samego gatunku wielokrotnie w to samo miejsce — patogen gromadzi się w glebie

W kalendarzu rośliny

• Uprzątnij ścięte źdźbła — nie zostawiaj ich pod kępą · mar–kwi — Resztki roślinne pozostawione przy kępie są miejscem zarodnikowania grzybów — program ochrony powtarza to zalecenie przy każdej z chorób traw ozdobnych. Ścięte źdźbła leżące u nasady w dodatku podtrzymują wilgoć dokładnie tam, gdzie zaczyna się zgnilizna twardzikowa i ryzoktonioza.
• Silnie porażoną roślinę usuń w całości