Mączniak prawdziwy

Amerykański mączniak agrestu Podosphaera mors-uvae

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Wczesną wiosną na końcach pędów i młodych liściach białe, pylące plamy; przy silnym porażeniu całe wierzchołki pokryte mączystym nalotem. Na owocach nalot najpierw biały, potem brązowy, zbity i wojłokowaty, latem z ciemnymi punkcikami. Wierzchołki zamierają, liście się deformują, owoce drobnieją, pękają i gniją. Pierwsze plamy w sezonie — zwykle na przełomie maja i czerwca.

Profilaktyka

• Wycinanie porażonych wierzchołków pędów zimą lub wczesną wiosną, przed kwitnieniem
• Odmiany mało podatne, np. 'Hinnonmaki Rot', 'Hinsel', 'Resika', 'Pax'
• Umiarkowane nawożenie, zwłaszcza azotem
• Cięcie prześwietlające i utrzymywanie krzewu bez chwastów

W kalendarzu rośliny

• Przytnij krzew w lutym lub marcu, zanim ruszą pąki · lut–mar — Zagęszczony krzew długo stoi mokry i łatwo łapie mączniaka i szarą pleśń, a gęstwiny nie da się dokładnie opryskać. Najstarsze pędy plonują już słabo. Przy okazji usuwasz pędy z zimującą gąsienicą przeziernika i wierzchołki z zimującym mączniakiem.
• Wytnij wierzchołki pędów z mączniakiem, zanim krzew zakwitnie · kwi — Amerykański mączniak zimuje na porażonych pędach, a wiosną z nich zaczyna nowy sezon. Usunięcie porażonych końców pędów zmniejsza źródło choroby i poprawia skuteczność każdej późniejszej ochrony — szczególnie tam, gdzie rok wcześniej choroba była silna.
• Chroń odmiany podatne przed mączniakiem — od tuż przed kwitnieniem do zbioru · kwi–cze
• Oglądaj końce pędów i owoce — pierwsze plamy mączniaka · maj–lip

Europejski mączniak agrestu Microsphaera grossulariae

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Od maja delikatny, białoszary, mączysty nalot głównie na górnej stronie liści, rzadziej na spodzie i na owocach; w nalocie drobne, czarne, kuliste punkciki. W odróżnieniu od mączniaka amerykańskiego nigdy nie tworzy zbitego, wojłokowatego nalotu. Silnie porażone liście opadają jesienią wcześniej. W Polsce lokalnie, głównie na zachodzie kraju.

Profilaktyka

• Wygrabianie i usuwanie opadłych liści
• Cięcie prześwietlające, bez zagęszczania krzewów
• Umiarkowane nawożenie azotem
• Ochrona przed mączniakiem amerykańskim zapobiega też tej chorobie

Mączniak prawdziwy astra Erysiphe cichoracearum (syn. Golovinomyces cichoracearum)

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na powierzchni młodych liści i pędów biały, mączysty nalot grzybni i zarodnikowania. Początkowo są to pojedyncze plamy na blaszce liściowej, ale w ciągu kilku dni nalot pokrywa całą powierzchnię najmłodszych liści i pędów. Na grzybni tworzą się bardzo liczne, drobne, okrągłe otocznie — początkowo jasnobrązowe, potem czarne. Wzrost porażonych roślin jest zahamowany, silnie porażone liście i pędy zamierają. U astry jesiennej choroba potrafi w szczycie sezonu ozdobnego pokryć nalotem całą kępę.

Profilaktyka

• Podlewanie z kierowaniem strumienia wody bezpośrednio na podłoże, nigdy na liście
• Niedopuszczanie do przenawożenia roślin azotem
• Nie sadzić astr w miejscach zacienionych
• Przewiewne stanowisko i rozluźnianie zbyt gęstych kęp — po deszczu roślina ma obeschnąć
• Wycinanie i usuwanie z działki pierwszych porażonych liści i pędów

W kalendarzu rośliny

• Słońce i przewiew — inaczej wygra mączniak · lut–mar — Program ochrony astry przy mączniaku prawdziwym podaje trzy metody niechemiczne i dwie z nich dotyczą samego stanowiska: nie sadzić w miejscach zacienionych i podlewać bezpośrednio na podłoże. Marcinki w cieniu i w zwarciu dłużej pozostają mokre, a mączniak potrafi w szczycie kwitnienia pokryć białym nalotem cały łan liści.
• W suszę podlewaj obficie — ale zawsze pod korzeń — PZD wymienia astry obok płomyków jako byliny szczególnie wrażliwe na suszę. Jednocześnie program ochrony astry przy mączniaku prawdziwym stawia na pierwszym miejscu zalecenie, żeby kierować strumień wody bezpośrednio na podłoże — zmoczone liście to zaproszenie dla mączniaka, plamistości i szarej pleśni, których zarodniki roznoszą krople rozpryskującej się wody.
• Zasil kępę wiosną — z przewagą potasu, nie azotu · mar–kwi — Program ochrony astry przy mączniaku prawdziwym mówi wprost: nie dopuszczać do przenawożenia roślin azotem. Bujny, wypasiony azotem przyrost jest miękki i podatny na mączniaka, a przy okazji pędy stają się kruche i kładą się pod ciężarem kwiatów. W uprawie astrów zaleca się dokarmianie nawozami wieloskładnikowymi z przewagą potasu.
• Od lipca oglądaj liście co kilka dni — mączniak prawdziwy · lip–paź

Mączniak prawdziwy begonii Oidium begoniae, Erysiphe cichoracearum

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Biały, mączysty nalot na liściach i pędach; porażone liście żółkną i zasychają.

Profilaktyka

• Podlewanie strumieniem do podłoża
• Bez przenawożenia azotem
• Usuwanie resztek roślin po sezonie

W kalendarzu rośliny

• Biały nalot na liściach — mączniak prawdziwy · cze–wrz

Mączniak prawdziwy berberysu Microsphaera berberidis, Phyllactinia berberidis

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na powierzchni młodych liści i pędów pojawia się biały, mączysty nalot grzybni i zarodnikowania — początkowo pojedyncze plamy, które w ciągu kilku dni pokrywają całą powierzchnię najmłodszych liści i pędów. Na grzybni formują się liczne, okrągłe, drobne otocznie: najpierw jasnobrązowe, potem czarne. Postać z rodzaju Phyllactinia wygląda inaczej i pojawia się dopiero latem: żółtozielone plamy na GÓRNEJ stronie liści i delikatny, biały nalot grzybni od spodu. Wzrost porażonych roślin jest zahamowany, a silnie porażone liście i pędy zamierają.

Profilaktyka

• Nie przenawozić azotem — metodyka wiąże zbyt obfite nawożenie azotowe przy niedoborze fosforu wprost z silnym występowaniem mączniaków prawdziwych.
• Unikać nadmiernego zagęszczenia i zachwaszczenia roślin, żeby zmniejszyć wilgotność wokół nich.
• Usuwać i palić silnie porażone pędy i liście.
• Dobór odmian mało podatnych: metodyka umieszcza berberys Thunberga i siedem jego odmian na liście krzewów zalecanych do ogrodów przydomowych jako mało wrażliwe na choroby.

Mączniak prawdziwy bratka Sphaerotheca humuli

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Po obu stronach liści plamy delikatnego, białego nalotu grzybni, który w krótkim czasie obejmuje całą blaszkę i przechodzi na ogonki oraz pędy kwiatostanowe. Niekiedy na powierzchni nalotu widać drobne czarne otocznie. Najstarsze liście w gęstej, dolnej części rozety żółkną, brązowieją i obumierają. Silnie porażone rośliny deformują się, wolniej rosną i tracą wartość ozdobną.

Profilaktyka

• Nie dopuszczać do przenawożenia azotem — sprzyja nasileniu objawów
• Nie uprawiać w miejscach zacienionych
• Unikanie zbyt dużego zagęszczenia i zachwaszczenia
• Ograniczenie częstego zwilżania liści
• Usunięcie i przykrycie resztek roślinnych po zakończeniu uprawy (w produkcji towarowej: głęboka orka)
• Wybór odmian odpornych lub mało podatnych
• Kluczowym warunkiem rozwoju są DUŻE WAHANIA wilgotności i temperatury powietrza między dniem a nocą
• Szczególnie podatne są najmłodsze liście
• Choroba pojawia się zwykle pod koniec lata lub jesienią i nie zawsze corocznie
• Przy zabiegach rotacja substancji czynnych — mączniak szybko uodparnia się na powtarzaną substancję

W kalendarzu rośliny

• Nie przenawoź azotem · sty, lut, mar, kwi, maj, cze, lip, wrz, paź, lis, gru — Przenawożenie azotem jest w poradniku wskazane jako czynnik nasilający objawy mączniaka prawdziwego. Bujny, miękki przyrost jest dla grzyba łatwiejszy do opanowania, a najmłodsze liście bratka są i tak najbardziej podatne.
• Od końca sierpnia co tydzień szukaj białego nalotu · sie–lis
• Po pierwszych objawach mączniaka — zabieg z rotacją substancji

Erysiphe cruciferarum

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na górnej stronie liści nieregularne plamy białego, mączystego nalotu, które z czasem pokrywają całe blaszki. Liście jaśnieją, żółkną, brązowieją, skręcają się i przedwcześnie zasychają; od spodu, pod nalotem, tkanka często czerwienieje. Groźny głównie na plantacjach nasiennych.

Profilaktyka

• Optimum rozwoju grzyba 18–22 °C; sprzyjają mu duże wahania temperatury i wilgotności między dniem a nocą i okresy bez deszczu
• Obserwacje co 3–4 dni od wschodów do końca uprawy, zwłaszcza w okresach bezdeszczowych; ochrona od 1–3% roślin z objawami
• Umiarkowane nawożenie azotem i zalecana rozstawa roślin
• Kapustowate na tym samym stanowisku nie częściej niż co 3–4 lata; z dala od innych upraw kapustowatych, także nasiennych
• Po zbiorze głęboko przekopać resztki

Mączniak prawdziwy brzoskwini Podosphaera pannosa

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Choroba występuje na podatnych odmianach; porażane są liście, pędy i owoce. Na porażonych organach tworzy się obfity, biały nalot z grzybni i zarodników. Na liściach nalot jest najczęściej na dolnej stronie, a na górnej w tym samym miejscu tkanka przebarwia się, żółknie i zasycha. Porażone liście deformują się, zasychają i opadają, a pędy są zdeformowane i mają zahamowany wzrost. Na zielonych owocach oprócz białego nalotu bywają rozjaśnione plamy, a z czasem nalot na owocach staje się ciemnoszary.

Profilaktyka

• Usuwanie porażonych pędów
• Prawidłowe cięcie i niezagęszczone korony — takie drzewa są atakowane w mniejszym stopniu
• Uprawa odmian mało podatnych
• Jeśli w poprzednim roku obserwowano duże nasilenie choroby: pierwsze opryskiwanie po opadnięciu resztek okwiatu, dalsze co 7-10 dni
• Obserwacje należy prowadzić przez cały okres wegetacji
• Porażone owoce są drobne i oszpecone, a porażenie liści i pędów jest szczególnie groźne dla młodych drzewek

W kalendarzu rośliny

• Po kwitnieniu — ochrona przed mączniakiem · kwi–sie

Mączniak prawdziwy brzozy Phyllactinia guttata var. betulae, Microsphaera alni

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Metodyka opisuje objawy dla całej grupy mączniaków prawdziwych: biały, mączysty nalot grzybni i zarodnikowania na powierzchni młodych liści i pędów — początkowo pojedyncze plamy, które w ciągu kilku dni pokrywają całą powierzchnię najmłodszych liści; na grzybni formują się bardzo liczne, okrągłe, drobne, jasnobrązowe, a potem czarne otocznie. Przy grzybach z rodzaju *Phyllactinia* — a taki jest jednym ze sprawców u brzozy — objawy pojawiają się dopiero LATEM, w postaci żółtozielonych plam na górnej stronie liści i delikatnego, białego nalotu grzybni od spodu. Wzrost porażonych roślin jest zahamowany, silnie porażone liście i pędy zamierają.

Profilaktyka

• Nie przenawozić azotem: metodyka wskazuje, że zbyt obfite nawożenie azotowe przy niedoborze fosforu powoduje występowanie w dużym nasileniu patogenów bezwzględnych, czyli mączniaków prawdziwych i rdzy, a nawozy fosforowe i potasowe ograniczają te choroby.
• Unikać nadmiernego zagęszczenia nasadzeń — rośliny rosnące zbyt gęsto są słabe, wiotkie i podatne na choroby.
• Wycinać i usuwać z działki silnie porażone pędy; cięcie wykonywać przy suchej, słonecznej pogodzie.

W kalendarzu rośliny

• Jeśli już nawozisz — azot tylko do końca lipca i bez przesady · kwi–lip

Mączniak prawdziwy bukszpanu Phyllactinia guttata

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Nietypowy jak na mączniaka: objawy pojawiają się dopiero w okresie lata i nie mają postaci białego nalotu na wierzchu liścia. Na GÓRNEJ stronie liści widać żółtozielone plamy, a od SPODU delikatny, biały nalot grzybni. Wzrost porażonych roślin jest zahamowany, silnie porażone liście i pędy zamierają.

Profilaktyka

• Nie dopuszczać do zbyt dużego zagęszczenia roślin
• Zapewnić przewiew — przy wysokiej wilgotności wietrzyć (w źródle: szklarnie; w ogrodzie odpowiednikiem jest rozrzedzenie nasadzenia)
• W trakcie podlewania nie dopuszczać do zwilżenia liści
• Usuwać zamierające liście i pędy

W kalendarzu rośliny

• Latem szukaj żółtozielonych plam na wierzchu liścia i nalotu od spodu · lip–lis

Mączniak prawdziwy buraka Erysiphe betae

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na liściach i ogonkach liściowych początkowo pojedyncze, stopniowo zlewające się białe plamy mączystego nalotu złożonego z grzybni i zarodników konidialnych. W polskich warunkach choroba pojawia się dopiero pod koniec okresu wegetacji. Przy dużym nasileniu, zwłaszcza w ciepłe i suche dni, może ograniczyć powierzchnię asymilacyjną liści nawet o 80 procent.

Profilaktyka

• Patogen atakuje w porze suchej i ciepłej: poradnik podaje, że zarodniki kiełkują najlepiej przy 20–30 °C i wilgotności 30–40%, a wilgotność 60–100% ogranicza ich tworzenie
• Nie przetrzymywać buraków na grządce w okresie przedzbiorczym dłużej, niż to konieczne — to sprzyja mączniakowi prawdziwemu i suchej zgniliźnie korzeni
• Utrzymywanie roślin w dobrej kondycji
• Dokarmianie dolistne może wzmocnić odporność roślin na mączniaki — wyłącznie nawozami dopuszczonymi do obrotu, zgodnie z etykietą
• Przy realnym zagrożeniu — oprysk środkiem dopuszczonym do stosowania amatorskiego przeciw mączniakowi prawdziwemu — dawka, odstęp między zabiegami i karencja z etykiety
• Pasożyt obligatoryjny; poza burakiem występuje na roślinach z rodzaju Chenopodium (komosa)

W kalendarzu rośliny

• Późne lato, sucho i gorąco — mączniak prawdziwy · cze–paź
• Nie przetrzymuj buraków w ziemi po dojrzałości · cze–paź — Metodyka wymienia to jako osobny element ochrony: zbyt długie trzymanie roślin na grządce w okresie przedzbiorczym sprzyja mączniakowi prawdziwemu i suchej zgniliźnie korzeni, obniża zdolność przechowalniczą korzeni i pogarsza ich jakość. Przerośnięte buraki mają też gorszy smak i drewnieją.

Mączniak prawdziwy chryzantemy Golovinomyces chrysanthemi (syn. Oidium chrysanthemi)

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na liściach i ogonkach liściowych liczne białe plamy nalotu grzybni i zarodnikowania, które szybko pokrywają całą blaszkę. Silnie porażone liście deformują się, a wzrost roślin jest zahamowany. Nalot bywa widoczny także na najmłodszych pędach i na kwiatach. Szczególnie podatne są najmłodsze liście.

Profilaktyka

• Nie przenawożać azotem — nadmiar azotu wprost nasila objawy
• Unikać zagęszczenia roślin; dbać o przewiew
• Lustracje co 3–4 dni od końca sierpnia do jesieni
• Próg reakcji: 1–3% roślin z objawami
• Zabiegi przemienne co 7–10 dni środkami o różnym działaniu
• Usuwanie wszystkich resztek roślinnych po zakończeniu uprawy
• Sprzyjają mu duże wahania temperatury i wilgotności między dniem a nocą. Praktyczny sygnał: ciepłe dni i zimne, wilgotne noce z rosą pod koniec sierpnia.

Erysiphe cichoracearum (Golovinomyces cichoracearum)

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na powierzchni młodych liści i pędów pojawia się biały, mączysty nalot grzybni i zarodnikowania. Początkowo są to pojedyncze plamy nalotu na blaszce liściowej, a w ciągu kilku dni nalot pokrywa całą powierzchnię najmłodszych liści i pędów. Na grzybni formowane są bardzo liczne, okrągłe, drobne, jasnobrązowe, a następnie czarne otocznie. Wzrost porażonych roślin jest zahamowany, a silnie porażone liście i pędy zamierają. Opis objawów pochodzi z ogólnej charakterystyki mączniaków prawdziwych (s. 31).

Profilaktyka

• Ograniczenie nawożenia azotem: zbyt obfite nawożenie azotowe przy niedoborze fosforu nasila w dużym stopniu patogeny bezwzględne, do których należą mączniaki prawdziwe, a nawozy fosforowe i potasowe ich rozwój ograniczają
• Nieprzegęszczanie kobierca — zbyt gęsto rosnące rośliny są słabe, wiotkie i podatne na choroby
• Bieżące wyszczypywanie i wynoszenie z działki liści z białym nalotem
• Unikanie zachwaszczenia, które podnosi wilgotność wokół roślin

W kalendarzu rośliny

• Garść kompostu wiosną i tyle — azotu nie dokładaj · mar–kwi — Dąbrówka nie jest byliną żarłoczną i próba „poprawienia” jej nawozem azotowym to jeden z niewielu sposobów, żeby jej zaszkodzić. Metodyka podaje regułę, która przy tym gatunku ma bezpośrednie przełożenie: nadmiar azotu daje bujny rozwój liści przy słabym kwitnieniu, a tkanki stają się wiotkie i podatne na patogeny oraz szkodniki; „zbyt obfite nawożenie nawozami azotowymi przy niedoborze fosforu jest przyczyną występowania w dużym nasileniu patogenów bezwzględnych (mączniaki prawdziwe, rdze)”, natomiast nawozy fosforowe i potasowe ich rozwój ograniczają. Dąbrówka jest żywicielem mączniaka prawdziwego, więc to ostrzeżenie dotyczy jej wprost. U rośliny, która ma tworzyć zwartą okrywę, bujny i wiotki przyrost oznacza dodatkowo dłużej stojącą wilgoć w środku kobierca.
• Biały nalot na młodych liściach — mączniak prawdziwy · cze–wrz

Mączniak prawdziwy derenia Erysiphe sp., Phyllactinia guttata

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na powierzchni młodych liści i pędów biały, mączysty nalot grzybni i zarodnikowania. Początkowo pojedyncze plamy nalotu, które w ciągu kilku dni pokrywają całą powierzchnię najmłodszych liści i pędów; na grzybni tworzą się bardzo liczne, okrągłe, drobne otocznie, początkowo jasnobrązowe, potem czarne. Wzrost porażonych roślin jest zahamowany, silnie porażone liście i pędy zamierają. UWAGA na drugiego sprawcę: „w przypadku mączniaków prawdziwych z rodzaju Phyllactinia objawy pojawiają się dopiero w okresie lata w postaci żółtozielonych plam na górnej stronie liści i delikatnego, białego nalotu grzybni od spodu” — czyli zupełnie inaczej niż klasyczny mączniak i dużo później. Opis z ogólnego rozdziału metodyki o mączniakach prawdziwych.

Profilaktyka

• Nie sadzić derenia w miejscach zacienionych i zastoinowych.
• Nie dopuszczać do przenawożenia azotem — bujne, miękkie przyrosty są najbardziej podatne.
• Obrywać i wynosić porażone wierzchołki pędów i liście.

W kalendarzu rośliny

• Od lipca oglądaj liście od spodu — mączniak z rodzaju Phyllactinia pokazuje się późno · lip–wrz

Mączniak prawdziwy dyniowatych Podosphaera fusca, Golovinomyces orontii

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na górnej stronie liści białe, mączyste plamy, które rozszerzają się na całą blaszkę; silnie porażone liście przedwcześnie zamierają, a plon jest niższy. W gruncie choroba występuje rzadziej niż pod osłonami.

Profilaktyka

• Odmiany odporne
• Nie przenawozić azotem
• Unikać częstego zwilżania liści
• Stanowisko słoneczne — w lata z małą liczbą godzin słonecznych dynia szybciej choruje
• Po zbiorze usunąć resztki roślin

Mączniak prawdziwy płomyka Erysiphe cichoracearum (syn. Golovinomyces cichoracearum)

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Biały, mączysty nalot grzybni i zarodnikowania na powierzchni młodych liści i pędów, niekiedy także płatków kwiatowych. Początkowo pojedyncze plamy nalotu na blaszce liściowej, a w ciągu kilku dni nalot pokrywa całą powierzchnię najmłodszych liści i pędów. Na grzybni formowane są bardzo liczne, okrągłe, drobne, jasnobrązowe, a następnie czarne otocznie. Wzrost porażonych roślin jest zahamowany, a silnie porażone liście i pędy zamierają. U floksa objawy zaczynają się zwykle od dolnej części kępy, tam gdzie najdłużej utrzymuje się wilgoć, i w pełni sezonu potrafią pobielić całą roślinę.

Profilaktyka

• Stanowisko słoneczne i przewiewne — mączniak rozwija się tam, gdzie liście najdłużej schną po deszczu i rosie
• Rozstawa 40–50 cm i rozrzedzanie pędów w kępie; metodyka: unikać nadmiernego zagęszczania roślin, bo rosnące zbyt gęsto są słabe, wiotkie i podatne na choroby oraz szkodniki
• Podział kępy co 3–4 lata — stara, zbita kępa to gąszcz bez przewiewu
• Podlewanie wyłącznie pod korzeń, do ziemi, nigdy po liściach i nigdy wieczorem
• Ograniczenie nawożenia azotem: zbyt obfite nawożenie azotowe przy niedoborze fosforu jest przyczyną silnego występowania patogenów bezwzględnych (mączniaki prawdziwe, rdze), a nawozy fosforowe i potasowe je ograniczają
• Usuwanie i wynoszenie z działki pierwszych porażonych liści i pędów
• Dobór odmian o podwyższonej odporności na mączniaka (źródło wskazuje grupę Sweet Summer)

W kalendarzu rośliny

• Słońce i przewiew — o tym rozstrzyga się los floksa na lata · lut–mar — Mączniak prawdziwy jest chorobą numer jeden floksa i metodyka wymienia płomyka wprost jako żywiciela Erysiphe cichoracearum. Najwięcej zależy od stanowiska. Metodyka mówi jasno: należy unikać nadmiernego zagęszczania roślin, bo zbyt dużo roślin rosnących razem powoduje, że są słabe, wiotkie i podatne na choroby oraz szkodniki. Floks postawiony w kącie bez ruchu powietrza, między krzewami albo pod ścianą, schnie po deszczu godzinami dłużej i każda taka godzina pracuje na biały nalot.
• Wyłam część pędów, zanim kępa zrobi się nieprzewiewna · maj–cze
• W suszę podlewaj obficie — ale zawsze pod korzeń — PZD wymienia płomyki wiechowate razem z astrami jako byliny szczególnie wrażliwe na suszę i zaleca regularne nawadnianie bylin kwitnących latem. Floks reaguje na brak wody szybciej niż większość rabatowych bylin: więdnie w ciągu dnia, a przy dłuższej suszy brązowieją i zasychają brzegi liści, wiechy drobnieją i kwitnienie się skraca. Sposób podlewania jest przy tym równie ważny jak jego termin — metodyka wiąże zwilżanie roślin przy podlewaniu i pozostawianie ich mokrych na noc z porażeniem przez choroby.
• Zasil kępę wiosną — ale bez przewagi azotu · mar–kwi — Floks żywo reaguje na nawożenie, tylko nie na azot. Źródło jest przy tej roślinie jednoznaczne: aby uzyskać rośliny o silnych, sztywnych pędach, należy unikać nawozów z przewagą azotu. Metodyka dokłada regułę ogólną, która trafia w sedno problemu floksa: zbyt obfite nawożenie azotem przy niedoborze fosforu jest przyczyną występowania w dużym nasileniu patogenów bezwzględnych — mączniaków prawdziwych i rdz — a nawozy fosforowe i potasowe ograniczają te choroby. Przenawożony floks daje wiotkie, wylegające pędy, które w dodatku łatwiej bieleją.
• Od połowy czerwca oglądaj dolne liście — mączniak prawdziwy · cze–paź

Mączniak prawdziwy grabu Microsphaera ellisii, Phyllactinia guttata

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Biały, mączysty nalot grzybni i zarodnikowania na powierzchni młodych liści i pędów: początkowo pojedyncze plamy, w ciągu kilku dni nalot pokrywa całą powierzchnię najmłodszych liści. Na grzybni formują się liczne, okrągłe, drobne, jasnobrązowe, a następnie czarne otocznie. W przypadku sprawców z rodzaju Phyllactinia — a taki jest przy grabie wymieniony wprost — objawy pojawiają się dopiero w okresie lata: żółtozielone plamy na górnej stronie liści i delikatny, biały nalot grzybni od spodu. Wzrost porażonych roślin jest zahamowany, silnie porażone liście i pędy zamierają.

Profilaktyka

• Nieprzenawożanie azotem — obfite nawożenie azotowe przy niedoborze fosforu wprost nasila mączniaki prawdziwe i rdze
• Nawozy fosforowe i potasowe ograniczają występowanie tych chorób
• Unikanie nadmiernego zagęszczenia roślin i zachwaszczenia wokół żywopłotu
• Wycinanie i palenie silnie porażonych pędów; sierpniowe strzyżenie usuwa najmłodsze, najsilniej porażone przyrosty — pod warunkiem wyniesienia ścinków

W kalendarzu rośliny

• Biały nalot i żółtozielone plamy późnym latem — mączniak prawdziwy grabu · lip–wrz

Mączniak prawdziwy grochu Erysiphe pisi

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Choroba łatwa do rozpoznania. Pierwsze objawy to biały, mączysty nalot na liściach. Powyżej 15°C i przy suszy nalot jest bardziej intensywny. Porażone liście przedwcześnie zamierają, pędy z nalotem są zahamowane we wzroście, a zainfekowane strąki przedwcześnie brunatnieją i pękają.

Profilaktyka

• Nawożenie nawozami zawierającymi związki krzemu ogranicza porażenie przez sprawcę tej choroby
• Uprawa odmian o większej odporności
• Staranne przeoranie resztek roślinnych
• Obserwacje pierwszych objawów (białe pojedyncze plamki na liściach) rozpocząć od fazy pierwszego pąka kwiatowego (BBCH 51)
• Infekcja pierwotna następuje z zarodników workowych, wtórna z konidialnych
• Objawy zwykle w drugiej połowie lata; poradnik każe obserwować rośliny co 3–4 dni od końca sierpnia do jesieni

W kalendarzu rośliny

• Ciepło i sucho — sprawdź liście na mączniaka prawdziwego · maj–sie

Mączniak prawdziwy hortensji Erysiphe polygoni

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na powierzchni młodych liści i pędów, a niekiedy płatków kwiatowych, biały mączysty nalot grzybni i zarodnikowania. Początkowo są to pojedyncze plamy nalotu na blaszce liściowej, ale w ciągu kilku dni nalot pokrywa całą powierzchnię najmłodszych liści i pędów. Na grzybni formowane są bardzo liczne, okrągłe, drobne, jasnobrązowe, a następnie czarne otocznie. Wzrost porażonych roślin jest zahamowany, silnie porażone liście i pędy zamierają.

Profilaktyka

• Nie przenawożać azotem: zbyt obfite nawożenie azotowe przy niedoborze fosforu jest przyczyną występowania mączniaków prawdziwych i rdzy w dużym nasileniu, a nawozy fosforowe i potasowe te choroby ograniczają
• Wycinanie i palenie silnie porażonych pędów
• Unikanie nadmiernego zagęszczenia roślin — zbyt gęsto rosnące rośliny są słabe, wiotkie i podatne na choroby
• Dobór gatunków i odmian mało podatnych; metodyka poleca do nasadzeń w ogrodach przydomowych hortensję wiechowatą (bukietową) odm. 'Diamant Rouge' jako roślinę o niskiej wrażliwości na choroby

W kalendarzu rośliny

• Zasilaj regularnie od kwietnia do sierpnia · kwi–wrz — Hortensje wytwarzają w jednym sezonie ogromną masę liści i kwiatostanów i bez corocznego zasilania kwitną coraz słabiej. Ale nadmiar azotu jest równie zły jak niedobór: metodyka wiąże go z bujnym rozwojem liści przy słabym kwitnieniu i wiotkimi tkankami podatnymi na patogeny, a zbyt obfite nawożenie azotem przy niedoborze fosforu wskazuje wprost jako przyczynę silnego nasilenia mączniaków prawdziwych i rdzy.
• Od kwietnia oglądaj krzewy raz w tygodniu · kwi–lis
• Biały nalot na młodych liściach — reaguj od razu

Mączniak jabłoni Podosphaera leucotricha

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Biały, mączysty nalot na liściach, pędach i kwiatach; liście zwijają się w rurkę i zasychają, porażone kwiaty nie zawiązują owoców. Grzybnia zimuje w pąkach, więc wiosną porażone pędy odbijają już chore.

Profilaktyka

• Wycinanie srebrzących się, porażonych pędów podczas cięcia wiosennego
• Usuwanie pędów z objawami przed kwitnieniem
• Umiarkowane nawożenie, bez nadmiernego wzrostu długopędów
• Odmiany mniej podatne lub odporne

W kalendarzu rośliny

• Policz pędy z mączniakiem w fazie różowego pąka · kwi–maj

Erysiphe ehrenbergii (dawniej Microsphaera alni)

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Objawy najczęściej na liściach i wierzchołkach młodych pędów, początkowo jako pojedyncze białawe plamy pokryte mączystym nalotem grzybni. Plamy zwykle brązowieją po kilku dniach od pojawienia się nalotu. Silnie porażone liście zwijają się ku górze i zasychają, także wskutek poparzenia słonecznego odsłoniętej dolnej strony blaszki. Pojawia się nietypowo późno — najczęściej dopiero po zbiorach.

Profilaktyka

• Sadzenie zdrowych roślin i uprawa odmian mało podatnych
• Usuwanie i niszczenie porażonych pędów oraz opadłych liści jesienią lub wczesną wiosną
• Prawidłowe cięcie, żeby nie dopuszczać do nadmiernego zagęszczenia pędów

W kalendarzu rośliny

• Wynieś z działki wycięte pędy i opadłe liście · wrz–lis — Metodyka stawia sprawę ostro: zaniedbanie wycinania i niszczenia porażonych pędów może doprowadzić do wypadania całych krzewów. Opadłe liście i porażone pędy to zimowa kryjówka mączniaka — usunięcie ich ogranicza źródło choroby na przyszły rok bez żadnego zabiegu.
• Po zbiorze zaglądaj na liście — mączniak prawdziwy · cze–wrz

Erysiphe cruciferarum

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na wierzchu liści i na ogonkach biały lub szarobiały, mączysty nalot; porażone liście jaśnieją, żółkną, zasychają i opadają. Objawy najczęściej późnym latem, gdy liście nadają się do zbioru.

Profilaktyka

• Optimum 18–22 °C; zarodniki obficie tworzą się w okresach bez deszczu i roznosi je wiatr; infekcji sprzyja wysoka wilgotność i częściowe zacienienie
• Grzyb zimuje głównie w grzybni na resztkach, roślinach uprawnych i chwastach kapustowatych
• Umiarkowane nawożenie azotem, zwalczanie chwastów, bez zagęszczania roślin
• Niszczenie resztek po sezonie

Erysiphe cruciferarum

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na górnej stronie liści i na łodydze biały, mączysty nalot; liście jaśnieją, żółkną albo brązowieją, skręcają się i opadają. Na główkach brukselki pojawiają się czarne plamy; u odmian odpornych wokół miejsc infekcji fioletowe przebarwienia.

Profilaktyka

• Rozwija się w 18–22 °C; sprzyjają mu duże wahania temperatury i wilgotności między dniem a nocą, długie zwilżenie liści, wysoka wilgotność, częściowe zacienienie i nadmiar azotu
• Obserwacje co 3–4 dni od wschodów do końca uprawy; ochrona od 1–3% roślin z objawami
• Kapustowate nie częściej niż co 3–4 lata; z dala od innych upraw kapustowatych i plantacji nasiennych; po zbiorze głęboko przekopać resztki

Mączniak prawdziwy karagany Erysiphe martii

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Biały, mączysty nalot na młodych liściach i pędach: najpierw pojedyncze plamy, po kilku dniach cała powierzchnia najmłodszych liści; później na nalocie drobne, jasnobrązowe, a potem czarne kuleczki. Wzrost porażonych pędów jest zahamowany, silnie porażone liście i pędy zamierają.

Profilaktyka

• Zrywanie i wynoszenie porażonych liści i wierzchołków
• Nawożenie azotem tylko wiosną i latem, najpóźniej do końca lipca; fosfor i potas ograniczają mączniaki
• Jesienią zgrabienie i wyniesienie opadłych liści

W kalendarzu rośliny

• Biały, mączysty nalot na liściach — mączniak prawdziwy
• Jesienią zgrab opadłe liście i wynieś je z ogrodu — Na opadłych liściach zimuje wiele grzybów chorobotwórczych; jesienne sprzątanie ogranicza źródło infekcji na wiosnę.

Mączniak prawdziwy klonu Uncinula tulasnei, U. bicornis, Phyllactinia guttata

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Biały, mączysty nalot grzybni i zarodnikowania na powierzchni liści i młodych pędów, dający się zetrzeć palcem; początkowo pojedyncze plamy, przy nasileniu nalot pokrywa całą powierzchnię najmłodszych liści. Na grzybni formują się liczne, okrągłe, drobne, jasnobrązowe, a następnie czarne otocznie. Przy sprawcach z rodzaju Phyllactinia — wymienionym dla klonu wprost — objawy pojawiają się dopiero latem i wyglądają inaczej: żółtozielone plamy na górnej stronie liści i delikatny biały nalot grzybni od spodu. Wzrost porażonych roślin jest zahamowany, silnie porażone liście i pędy zamierają.

Profilaktyka

• Nieprzenawożanie azotem — obfite nawożenie azotowe przy niedoborze fosforu jest wprost wskazane w metodyce jako przyczyna silnego nasilenia mączniaków prawdziwych i rdzy
• Nawozy fosforowe i potasowe ograniczają występowanie tych chorób
• Unikanie nadmiernego zagęszczenia nasadzeń i zachwaszczenia wokół drzewa
• Wycinanie i palenie silnie porażonych pędów

W kalendarzu rośliny

• Lustracja pod kątem mączniaka prawdziwego klonu · cze–wrz

Mączniak prawdziwy laurowiśni

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Biały, mączysty nalot na młodych liściach i pędach: najpierw pojedyncze plamy, po kilku dniach cała powierzchnia najmłodszych liści. Porażone przyrosty rosną słabiej, liście się deformują.

Profilaktyka

• Zrywanie i usuwanie porażonych wierzchołków
• Bez nadmiaru nawozów azotowych

Mączniak prawdziwy leszczyny Phyllactinia corylea

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Biały, mączysty nalot na DOLNEJ stronie liści, zwykle w dolnej części krzewu, od przełomu wiosny i lata do końca lata; może obejmować pędy. Młode liście przestają rosnąć, silnie porażone brunatnieją, zwijają się i opadają. Jesienią w nalocie czarne punkciki owocników.

Profilaktyka

• Wygrabianie i usuwanie opadłych liści — na nich grzyb zimuje
• Unikanie zraszania z góry
• Przewiewny krzew i systematyczne odchwaszczanie

W kalendarzu rośliny

• Jesienią wygrab opadłe liście i porażone orzechy · wrz–lis — Mączniak prawdziwy zimuje na opadłych liściach, a monilioza i szara pleśń — na porażonych orzechach leżących na ziemi. Usunięcie ich zmniejsza źródło infekcji w następnym sezonie.

Mączniak prawdziwy ligustra Microsphaera alni, M. fraxini, M. syringae

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Biały, mączysty nalot grzybni i zarodnikowania na powierzchni młodych liści i pędów: początkowo pojedyncze plamy, w ciągu kilku dni nalot pokrywa całą powierzchnię najmłodszych liści. Na grzybni formują się liczne, okrągłe, drobne, jasnobrązowe, a następnie czarne otocznie. W przypadku sprawców z rodzaju Phyllactinia objawy pojawiają się dopiero latem: żółtozielone plamy na górnej stronie liści i delikatny, biały nalot grzybni od spodu. Wzrost porażonych roślin jest zahamowany, silnie porażone liście i pędy zamierają.

Profilaktyka

• Nieprzenawożanie azotem — obfite nawożenie azotowe przy niedoborze fosforu wprost nasila mączniaki prawdziwe i rdze
• Nawozy fosforowe i potasowe ograniczają występowanie tych chorób
• Unikanie nadmiernego zagęszczenia roślin i zachwaszczenia wokół żywopłotu
• Wycinanie i palenie silnie porażonych pędów; sierpniowe strzyżenie usuwa najmłodsze, najsilniej porażone przyrosty — pod warunkiem wyniesienia ścinków

W kalendarzu rośliny

• Biały nalot i żółtozielone plamy późnym latem — mączniak prawdziwy ligustra · lip–wrz

Mączniak prawdziwy lilaka Microsphaera syringae, M. lonicerae, Phyllactinia guttata

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Biały, mączysty nalot grzybni i zarodnikowania na powierzchni młodych liści i pędów: początkowo pojedyncze plamy, w ciągu kilku dni nalot pokrywa całą powierzchnię najmłodszych liści. Na grzybni formują się liczne, okrągłe, drobne, jasnobrązowe, a następnie czarne otocznie. W przypadku sprawców z rodzaju Phyllactinia objawy pojawiają się dopiero latem: żółtozielone plamy na górnej stronie liści i delikatny, biały nalot grzybni od spodu. Wzrost porażonych roślin jest zahamowany, silnie porażone liście i pędy zamierają.

Profilaktyka

• Nieprzenawożanie azotem — obfite nawożenie azotowe przy niedoborze fosforu wprost nasila mączniaki prawdziwe i rdze
• Nawozy fosforowe i potasowe ograniczają występowanie tych chorób
• Unikanie nadmiernego zagęszczenia roślin i zachwaszczenia wokół krzewu
• Wycinanie i palenie silnie porażonych pędów

W kalendarzu rośliny

• Biały nalot na liściach późnym latem — mączniak prawdziwy lilaka · lip–wrz

Mączniak prawdziwy maliny Podosphaera aphanis

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Biały, mączysty nalot na liściach i wierzchołkach pędów; porażone liście deformują się.

Profilaktyka

• Pierwszy zabieg przed kwitnieniem lub przy pierwszych objawach, powtórka po kwitnieniu
• Przewiewne stanowisko

Mączniak prawdziwy baldaszkowatych Erysiphe heraclei

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Pojedyncze białe plamy mączystego nalotu grzybni, pokryte drobnymi czarnymi zarodnikami, najpierw na najmłodszych liściach i ogonkach liściowych. W sprzyjających warunkach — ciepłe dni i wilgotne noce — plamy rosną i pokrywają całą roślinę. Porażone rośliny żółkną i stopniowo obumierają.

Profilaktyka

• Patogen atakuje w porze suchej i przy wysokiej temperaturze powietrza, a do zakażenia potrzebny jest krótki okres zwilżenia liści podczas nocnych i porannych mgieł — to cykl dobowy modelu mączniaków prawdziwych
• Zimuje w postaci zamkniętych otoczni na resztkach roślin selerowatych; wiosną rozwija się na chwastach z tej rodziny, skąd zarodniki przenosi wiatr — usuwaj chwasty selerowate z obrzeży działki
• Może się rozprzestrzeniać przez wysiew zakażonych nasion
• Nie uprawiać roślin w zbyt dużym zagęszczeniu
• Unikać przenawożenia azotem
• Choroba wychodzi najczęściej w końcowej fazie wzrostu (BBCH 47-49) i nie powoduje większych strat w plonie korzeni
• Przy dużym nasileniu, zwłaszcza w chłodniejsze i wilgotne dni, może dojść do wtórnego zakażenia roślin przez inne grzyby i bakterie
• W doborze są odmiany o zwiększonej tolerancji na mączniaka prawdziwego

W kalendarzu rośliny

• Trzymaj grządkę czystą do połowy wegetacji · kwi–wrz — Metodyka definiuje dla marchwi wymagany okres wolny od chwastów: od wschodów do jednej trzeciej, a najlepiej połowy okresu wegetacji. Marchew wschodzi wolno i ma delikatną nać, więc przegrywa konkurencję. Do tego kwitnące chwasty są źródłem nektaru dla połyśnicy marchwianki i motyli rolnic, a chwasty dwuliścienne są roślinami żywicielskimi guzaka północnego.
• Suche dni i mgliste noce — sprawdź najmłodsze liście · sie–paź

Mączniak prawdziwy melisy

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Biały, mączysty nalot na młodych liściach i pędach — najpierw pojedyncze plamy, po kilku dniach cała powierzchnia najmłodszych liści. Później pojawiają się drobne, jasnobrązowe, a potem czarne kuleczki owocników. Wzrost słabnie, silnie porażone liście i pędy zamierają.

W kalendarzu rośliny

• Biały nalot na młodych liściach — mączniak prawdziwy

Mączniak prawdziwy mięty Erysiphe cichoracearum

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Biały, mączysty nalot na wierzchniej stronie liści, także na łodygach i pąkach; z początku łatwo się ściera, potem szybko pokrywa całe liście. Porażone liście brunatnieją od spodu, zwijają się i zamierają, pąki nie rozwijają się.

Profilaktyka

• Unikaj ciężkiej, nieprzepuszczalnej gleby
• Mączniak prawdziwy ma nalot na WIERZCHU liścia, mączniak rzekomy — na spodzie

W kalendarzu rośliny

• Biały nalot na liściach — mączniak prawdziwy czy rzekomy

Mączniak brzoskwini Sphaerotheca pannosa

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Choroba występuje bardzo rzadko. Na dolnej stronie młodych liści obfity, biały, mączysty nalot, na górnej chloroza; przy silnym porażeniu liście skręcają się i zasychają. Na pędach nalot bywa jeszcze obfitszy, z czasem staje się wojłokowaty i zmienia barwę od kremowej do brunatnej, a wierzchołki pędów przestają rosnąć, skręcają się i zasychają. Na zielonych zawiązkach najpierw jasnozielone plamy, potem szarzejący nalot; skórka silnie porażonych owoców staje się skórzasta, twarda i pęka.

Profilaktyka

• Unikanie nadmiernego zagęszczenia koron — zagęszczenie sprzyja chorobie i uniemożliwia dokładne opryskiwanie
• Wycinanie porażonych pędów
• Lustracje od kwitnienia przez cały okres wegetacji, bo objawy z czasem się nasilają
• Źródłem infekcji są porażone rośliny-gospodarze w otoczeniu, głównie róże i brzoskwinie
• Przy silnym porażeniu rejestr dopuszcza dla ogrodu przydomowego środek z siarką — dawka i karencja są na etykiecie
• Warunki wg poradnika sygnalizatora IO-PIB: „kiełkowanie zarodników konidialnych NIE wymaga zwilżenia tkanek, ale rozwojowi choroby sprzyjają mgły i wilgotność względna powietrza powyżej 40%”, optymalna temperatura 19–22°C
• Wycinać porażone pędy, żeby ograniczyć źródło infekcji

Mączniak prawdziwy dyniowatych Podosphaera fusca

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Drobne, okrągłe skupienia białego, mączystego nalotu, przeważnie na górnej stronie liścia; z czasem obejmują całą blaszkę. Silnie porażone liście deformują się i zamierają, wzrost roślin ustaje.

Profilaktyka

• Odmiany odporne lub tolerancyjne
• Nieprzenawożanie azotem — silny wzrost przy ograniczonym świetle przyspiesza infekcję
• Unikanie okresowego zwilżania liści
• Sprzyja mu ciepła, sucha pogoda w dzień (20–27 °C, wilgotność ok. 50% i niżej) — deszcz go nie wywołuje, jak u większości chorób grzybowych

Mączniak prawdziwy orlika Erysiphe aquilegiae

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Biały, mączysty nalot grzybni i zarodnikowania na powierzchni młodych liści i pędów, niekiedy także płatków kwiatowych. Początkowo pojedyncze plamy nalotu na blaszce liściowej, w ciągu kilku dni nalot pokrywa całą powierzchnię najmłodszych liści i pędów. Na grzybni formowane są bardzo liczne, okrągłe, drobne, jasnobrązowe, a następnie czarne otocznie. Wzrost porażonych roślin jest zahamowany, silnie porażone liście i pędy zamierają.

Profilaktyka

• Unikanie nadmiernego zagęszczenia nasadzeń — zbyt gęsto rosnące rośliny są słabe, wiotkie i podatne na choroby oraz szkodniki
• Ograniczenie nawożenia azotem: zbyt obfite nawożenie azotowe przy niedoborze fosforu powoduje występowanie w dużym nasileniu patogenów bezwzględnych (mączniaki prawdziwe, rdze), a nawozy fosforowe i potasowe ograniczają te choroby
• Podlewanie do ziemi, nie po liściach
• Usuwanie i wynoszenie z działki porażonych liści; nie zostawiać ich pod kępą
• Dobór gatunku zamiast wyselekcjonowanej odmiany — gatunki są na ogół odporniejsze na choroby i szkodniki

W kalendarzu rośliny

• Orlika raczej nie dokarmiaj — a już na pewno nie azotem · mar–kwi — To rzadki przypadek, w którym najlepszym nawożeniem jest jego brak. Orliki mają niewielkie wymagania glebowe i najlepiej rosną na ziemiach niezbyt zasobnych; nadmiar azotu daje u nich to samo co u innych bylin — bujny rozwój liści, słabe kwitnienie i tkanki wiotkie, podatne na patogeny i szkodniki. Metodyka dokłada bezpośredni związek z chorobami orlika: zbyt obfite nawożenie azotowe przy niedoborze fosforu powoduje występowanie w dużym nasileniu patogenów bezwzględnych, czyli mączniaków prawdziwych i rdz, a nawozy fosforowe i potasowe ograniczają te choroby.
• Od kwitnienia oglądaj młode liście — mączniak prawdziwy orlika · maj–lis
• Gdy mączniak się rozwija mimo cięcia — zabieg grzybobójczy
• Po kwitnieniu przerzedź kępę z liści zniszczonych i chorych · lip–wrz — Po kwitnieniu kępa orlika zwykle wygląda najgorzej w całym sezonie: część liści jest podziurawiona przez larwy pilarza, część ma miny, część plamy albo nalot mączniaka. Metodyka zaleca w takiej sytuacji usuwanie pojedynczych chorych liści lub zasiedlonych przez szkodniki, a przy chorobach plamistych — unikanie nadmiernego zagęszczenia, które podtrzymuje wilgoć wokół roślin. Przerzedzenie kępy latem załatwia obie rzeczy naraz i zwykle wystarczy, żeby dotrwała do jesieni w przyzwoitej formie.
• Przy nawrotach chorób wybierz gatunek zamiast pełnokwiatowej odmiany · lip–sie

Mączniak prawdziwy głogu, jabłoni i jarzębu Podosphaera pannosa

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na najmłodszych liściach i pędach plamy białego, mączystego nalotu grzybni, który w ciągu kilku dni pokrywa całą powierzchnię liści i najmłodsze pędy; nalot pojawia się także na ogonkach liściowych, a niekiedy na działkach kielicha. Najstarsze liście żółkną, brązowieją i obumierają. Silnie porażone rośliny rosną wolniej i tracą dekoracyjność. Objawu nie można pomylić z żadną inną chorobą tych drzew.

Profilaktyka

• Sprzyjają mu duże wahania wilgotności i temperatury powietrza między dniem a nocą
• Nie przenawożać azotem — bujny przyrost nasila objawy
• Nie sadzić w miejscach zacienionych
• Unikać zbyt dużego zagęszczenia roślin i zachwaszczenia — jedno i drugie podnosi wilgotność powietrza
• Ograniczyć zwilżanie liści przy podlewaniu
• Lustracja co 7 dni w okresie wegetacji; zabieg po stwierdzeniu pierwszych objawów
• Zabiegi środkami dopuszczonymi do stosowania amatorskiego przeciw mączniakowi, przemiennie — nie w kółko ta sama substancja
• Grzybnia zimuje w pąkach liściowych i kwiatowych oraz na pędach — cięcie porażonych pędów ogranicza źródło infekcji
• Wybierać odmiany odporne lub tolerancyjne

W kalendarzu rośliny

• Biały nalot na młodych liściach — mączniak prawdziwy
• Nawoź rozsądnie — nadmiar azotu szkodzi · mar–kwi — Przenawożenie azotem poradnik wymienia wprost jako czynnik nasilający mączniaka prawdziwego: bujny, miękki przyrost jest dla grzyba łatwiejszym celem. Z drugiej strony niedobory też widać na liściach i łatwo pomylić je z chorobą — dlatego warto umieć je rozróżnić, zanim sięgnie się po oprysk.

Mączniak prawdziwy perukowca Erysiphe cichoracearum (syn. Golovinomyces cichoracearum)

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Biały, mączysty nalot na młodych liściach i pędach: najpierw pojedyncze plamy, po kilku dniach cała powierzchnia najmłodszych liści; później na nalocie drobne, jasnobrązowe, a potem czarne kuleczki. Wzrost porażonych pędów jest zahamowany, silnie porażone liście zamierają.

Profilaktyka

• Zrywanie i wynoszenie porażonych wierzchołków i liści
• Nawożenie azotem tylko wiosną i latem, najpóźniej do końca lipca

W kalendarzu rośliny

• Biały nalot na młodych liściach — mączniak prawdziwy

Oidium sp.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Biały, mączysty nalot na liściach i pędach; porażone liście żółkną i zasychają.

Profilaktyka

• Podlewanie bezpośrednio na podłoże
• Bez przenawożenia azotem
• Usuwanie resztek roślin po sezonie

W kalendarzu rośliny

• Biały nalot na liściach — mączniak prawdziwy · cze–wrz

Mączniak prawdziwy pięciornika Erysiphe polygoni, Sphaerotheca macularis

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Metodyka wymienia tę chorobę w tab. 11a (s. 77, choroby KRZEWÓW liściastych) z żywicielem „Pięciornik”; poniżej ogólna charakterystyka mączniaków prawdziwych z rozdz. 8.2. Choroba pojawia się na powierzchni młodych liści i pędów, a niekiedy płatków kwiatowych, w postaci białego, mączystego nalotu grzybni i zarodnikowania grzyba. Początkowo są to pojedyncze plamy mączystego nalotu na blaszce liściowej, a w ciągu kilku dni nalot pokrywa całą powierzchnię najmłodszych liści i pędów. Na grzybni formowane są bardzo liczne, okrągłe, drobne, jasnobrązowe, a następnie czarne otocznie. Wzrost porażonych roślin jest zahamowany, a silnie porażone liście i pędy zamierają. Kluczowa cecha diagnostyczna: nalot jest na WIERZCHU liścia (u mączniaka rzekomego — od spodu).

Profilaktyka

• Metodyka, nawożenie: „Zbyt obfite nawożenie nawozami azotowymi przy niedoborze fosforu jest przyczyną występowania w dużym nasileniu patogenów bezwzględnych (mączniaki prawdziwe, rdze), zaś nawozy fosforowe i potasowe ograniczają występowanie tych chorób” — to najmocniejsze zalecenie profilaktyczne, jakie źródło daje dla tej choroby
• Wycinanie i palenie silnie porażonych pędów oraz usuwanie pojedynczych chorych liści (metodyka, rozdz. 6.2)
• Unikanie nadmiernego zagęszczenia nasadzeń — zbyt gęsto rosnące rośliny są słabe, wiotkie i podatne na choroby oraz szkodniki
• Jesienne zbieranie i niszczenie opadłych liści, żeby nie dopuścić do przezimowania grzybów chorobotwórczych
• Dobór gatunków i odmian mało podatnych — metodyka podkreśla, że gatunki bywają odporniejsze od wyselekcjonowanych odmian

W kalendarzu rośliny

• Nawoź bardzo oszczędnie — nadmiar azotu karmi mączniaka · mar — Metodyka jest w tej sprawie precyzyjna: „Zbyt obfite nawożenie nawozami azotowymi przy niedoborze fosforu jest przyczyną występowania w dużym nasileniu patogenów bezwzględnych (mączniaki prawdziwe, rdze), zaś nawozy fosforowe i potasowe ograniczają występowanie tych chorób”. Mączniak prawdziwy jest jedną z dwóch chorób, jakie metodyka w ogóle wymienia dla pięciornika. Do tego tabela objawów pokarmowych opisuje nadmiar azotu jako „bujny rozwój liści, słabe kwitnienie; tkanki wiotkie podatne na patogeny i szkodniki” — u krzewu, którego kupuje się wyłącznie dla kwiatów, to zamiana ozdoby na kłopot.
• Biały, mączysty nalot na najmłodszych liściach — mączniak prawdziwy · kwi–lis
• Wytnij i wynieś porażone pędy — to główna metoda ochrony tego krzewu

Mączniak prawdziwy pierwiosnka Oidium primulae-obconicae

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Choroba wymieniona w metodyce z nazwy dla pierwiosnka (tab. 13a). Objawy według ogólnego opisu mączniaków prawdziwych: biały, mączysty nalot grzybni i zarodnikowania na powierzchni młodych liści i pędów, niekiedy także płatków kwiatowych. Początkowo są to pojedyncze plamy nalotu na blaszce liściowej, a w ciągu kilku dni nalot pokrywa całą powierzchnię najmłodszych liści. Na grzybni formowane są bardzo liczne, okrągłe, drobne, jasnobrązowe, a następnie czarne otocznie. Wzrost porażonych roślin jest zahamowany, a silnie porażone liście i pędy zamierają.

Profilaktyka

• Ograniczenie nawożenia azotem — obfite nawożenie azotowe przy niedoborze fosforu daje duże nasilenie patogenów bezwzględnych, do których należą mączniaki prawdziwe i rdze; nawozy fosforowe i potasowe ograniczają ich występowanie
• Usuwanie i wynoszenie porażonych liści
• Nieprzegęszczanie nasadzeń

W kalendarzu rośliny

• Kwitnące prymulki zasilaj — ale doniczkowe inaczej niż te w gruncie · kwi–maj — PZD podaje dla prymulek konkretny schemat: podlewać do dwóch razy w tygodniu, w tym raz nawozem dla roślin kwitnących, bo pierwiosnki odwdzięczają się za dobrą pielęgnację kolejnymi kwiatami. To zalecenie dotyczy jednak rośliny w doniczce, gdzie podłoża jest garść i zapas składników kończy się w kilka tygodni. Na rabacie, w żyznej i próchnicznej glebie, tak intensywne dokarmianie nie jest potrzebne i łatwo nim zaszkodzić.
• Latem szukaj białego, mączystego nalotu na najmłodszych liściach · lip–lis

Mączniak prawdziwy baldaszkowatych Erysiphe heraclei

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Pojedyncze białe plamy mączystego nalotu grzybni i zarodników po obu stronach liści i na ogonkach, najpierw na najmłodszych liściach. W krótkim czasie nalot pokrywa całą blaszkę; na nim mogą być widoczne drobne czarne owocniki. Najstarsze liście w gęstej dolnej części rozety żółkną, brązowieją i zamierają, rośliny mają zahamowany wzrost.

Profilaktyka

• Źródła mówią o warunkach wyłącznie jakościowo: patogen atakuje w porze suchej i przy wysokiej temperaturze, sprzyjają mu duże wahania wilgotności i temperatury między dniem a nocą, a do zakażenia potrzebne jest krótkie zwilżenie liści z nocnych i porannych mgieł
• Zimuje w owocnikach na resztkach baldaszkowatych; wiosną rozwija się na chwastach z tej rodziny — usuwać je z obrzeży
• Najbardziej podatne są najmłodsze liście; częste zwilżanie liści i przenawożenie azotem nasilają objawy
• Nie siać w cieniu i nie zagęszczać roślin; unikać miejsc z porannymi mgłami
• Choroba wychodzi najczęściej w końcowej fazie wzrostu (BBCH 47–49) i nie daje dużych strat w plonie korzeni; groźna na plantacjach nasiennych
• Lustracje co 3–4 dni od końca sierpnia do jesieni; ochrona od 1–3% roślin z objawami — środkiem dopuszczonym do stosowania amatorskiego, dawka i odstępy z etykiety
• W doborze są odmiany odporne lub tolerancyjne

W kalendarzu rośliny

• Od połowy sierpnia co 3–4 dni — mączniak prawdziwy i rzekomy · sie–paź

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Biały, mączysty nalot grzybni i zarodnikowania na powierzchni młodych liści i pędów, niekiedy także płatków kwiatowych. Początkowo pojedyncze plamy nalotu na blaszce liściowej, w ciągu kilku dni nalot pokrywa całą powierzchnię najmłodszych liści i pędów. Na grzybni formowane są bardzo liczne, okrągłe, drobne, jasnobrązowe, a następnie czarne otocznie. Wzrost porażonych roślin jest zahamowany, silnie porażone liście i pędy zamierają.

Profilaktyka

• Podlewanie do ziemi — zraszanie liści piwonii wskazywane jest wprost jako czynnik sprzyjający mączniakowi
• Nieprzenawożanie azotem; nawozy fosforowe i potasowe ograniczają rozwój patogenów bezwzględnych, do których należą mączniaki prawdziwe
• Usuwanie porażonych liści

W kalendarzu rośliny

• Wiosną zasil piwonię — ale mało azotu, więcej fosforu i potasu · mar–kwi — Piwonia należy do roślin „żarłocznych”, a jednocześnie łatwo ją zepsuć nadmiarem azotu. Zbyt duża dawka azotu daje bujny rozrost liści kosztem pąków kwiatowych — czyli dokładnie odwrotnie, niż chcemy — a dodatkowo powoduje kruchość łodyg, które potem łamią się pod ciężarem kwiatów. Do obfitego kwitnienia piwonia potrzebuje fosforu i potasu. Metodyka dokłada regułę ogólną: nawozy azotowe sprzyjają patogenom bezwzględnym, takim jak mączniaki prawdziwe i rdze, a fosforowe i potasowe ograniczają ich rozwój.
• Po kwitnieniu sprawdzaj liście na biały nalot · lip–lis

Amerykański mączniak agrestu Podosphaera mors-uvae

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Wczesną wiosną porażone wierzchołki pędów; pierwsze mączyste plamy na liściach i pędach pod koniec maja lub na początku czerwca. Biały nalot z czasem brunatnieje i pokrywa wszystkie zielone części rośliny, wierzchołki pędów zamierają.

Profilaktyka

• Wycinanie porażonych wierzchołków pędów
• Przewiewne stanowisko i cięcie prześwietlające
• Umiarkowane nawożenie azotem
• Odmiany mało podatne

W kalendarzu rośliny

• Dokończ cięcie zimą, w dzień bez mrozu · sty, lut, mar, lis, gru — Na bezlistnym krzewie widać całą budowę, więc łatwiej trafić w pędy stare, chore i uszkodzone. Metodyka wskazuje okres jesienno-zimowy jako porę usuwania pędów z przeziernikiem i pryszczarkiem, a przewiewny krzew wolniej łapie antraknozę i szarą pleśń.

Mączniak prawdziwy powojnika

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Biały, mączysty nalot na GÓRNEJ stronie liści, przy dużym nasileniu również na pędach i kwiatach. Z czasem pojawiają się czerwieniejące i brązowiejące plamy, które prowadzą do całkowitego zasychania liści. Metodyka odnotowuje u powojnika nalot także na płatkach kwiatowych. Na grzybni formowane są liczne, okrągłe, drobne, jasnobrązowe, a następnie czarne otocznie.

Profilaktyka

• Stanowisko przewiewne i widne — choroba atakuje zwłaszcza rośliny rosnące w miejscach półcienistych i zacisznych, bez przewiewu
• Niedopuszczanie do podsychania rośliny; mączniak atakuje przede wszystkim egzemplarze przesuszone
• Dokładne usunięcie zeszłorocznych liści i pędów wczesną wiosną — na nich zimuje grzyb
• Usuwanie bardzo silnie porażonych liści i pędów
• Nieprzenawożanie azotem — metodyka wskazuje nadmiar azotu jako czynnik sprzyjający mączniakom prawdziwym i rdzom, a nawozy fosforowe i potasowe jako ograniczające te choroby
• Odmiany szczególnie wrażliwe: grupa Texensis, a także wiele odmian wielkokwiatowych oraz z grup Integrifolia i Viticella

W kalendarzu rośliny

• Głowa w słońcu, stopy w cieniu — wybierz miejsce zanim kupisz roślinę · kwi–paź — Cała reputacja powojnika jako „trudnego” bierze się z jednego nieporozumienia: to pnącze lubi mieć górną część dobrze oświetloną, a podstawę ocienioną. Nagrzana, przesychająca nasada to jednocześnie stres suszowy i otwarte drzwi dla mączniaka, który atakuje przede wszystkim rośliny podsychające, rosnące w miejscach zacisznych, bez przewiewu.
• Grupa 3 — zetnij nisko, na 20–50 cm, i to jest warunek obfitego kwitnienia · lut–kwi — Powojniki kwitnące późno — Viticella, wielkokwiatowe późno kwitnące, Tangutica — zawiązują kwiaty wyłącznie na pędach wyrosłych w danym roku. Im mocniej je przytniesz, tym więcej młodych pędów wypuszczą i tym obficiej zakwitną. Nieprzycięte co roku ogałacają się od dołu i przenoszą kwitnienie coraz wyżej, aż zostaje z nich zdrewniała plątanina z kilkoma kwiatami pod dachem altany.
• Wczesną wiosną wyzbieraj zeszłoroczne liście i pędy z podpory · lut–kwi — Grzyb powodujący mączniaka prawdziwego zimuje na zeszłorocznych liściach i pędach, dlatego usunięcie ich wczesną wiosną odcina źródło infekcji, zanim ruszy wegetacja. U powojnika to praca żmudniejsza niż u krzewu, bo suche liście i fragmenty pędów zostają wplecione w kratkę i siatkę.
• Od połowy czerwca oglądaj górną stronę liści — mączniak prawdziwy · cze–sie

Mączniak prawdziwy robinii Erysiphe polygoni, E. trifolii

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Metodyka wymienia chorobę przy robinii w tab. 9 (choroby drzew liściastych — mączniaki prawdziwe). Opis ogólny mączniaka prawdziwego: na powierzchni młodych liści i pędów pojawia się biały, mączysty nalot grzybni i zarodnikowania. Początkowo są to pojedyncze plamy nalotu na blaszce liściowej, a w ciągu kilku dni nalot pokrywa całą powierzchnię najmłodszych liści i pędów. Na grzybni formowane są bardzo liczne, okrągłe, drobne, jasnobrązowe, a następnie czarne otocznie. Wzrost porażonych roślin jest zahamowany, a silnie porażone liście i pędy zamierają.

Profilaktyka

• Nieprzenawożanie azotem — metodyka wskazuje zbyt obfite nawożenie azotem przy niedoborze fosforu jako przyczynę występowania mączniaków prawdziwych w dużym nasileniu; nawozy fosforowe i potasowe te choroby ograniczają. Przy robinii, która wiąże azot symbiotycznie, azot z nawozu jest po prostu zbędny
• Unikanie nadmiernego zagęszczenia roślin — zbyt gęsto rosnące rośliny są słabe, wiotkie i podatne na choroby
• Wycinanie i palenie silnie porażonych pędów; pędy obumarłe usuwać poniżej miejsca nekrozy, nad silnym bocznym odgałęzieniem
• Zrywanie i usuwanie z działki liści z nalotem, zamiast czekania na oprysk

W kalendarzu rośliny

• Azotu robinii nie dawaj — ona sobie go robi sama · kwi–maj
• Od maja oglądaj liście raz w tygodniu · kwi–lis

Mączniak prawdziwy róży Podosphaera pannosa

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Biały, mączysty nalot po obu stronach najmłodszych liści, szybko pokrywający całą powierzchnię; liście deformują się. Na młodych pędach i kolcach biały, watowaty nalot. U niektórych odmian nalot pojawia się także na płatkach kwiatów i działkach kielicha.

Profilaktyka

• Wycinanie i palenie silnie porażonych pędów
• Niskie cięcie wiosenne
• Nieprzenawożanie azotem
• Nie sadzić w miejscach zacienionych, np. pod konarami drzew
• Odmiany mało podatne, m.in. 'Ambassador', 'Berolina', 'Europeana', 'Super Star'

W kalendarzu rośliny

• Nie sadź róż w cieniu ani w zwarciu · mar — Zacienienie i zagęszczenie to podwójny błąd: poradnik wprost wskazuje jedno i drugie jako czynniki nasilające mączniaka prawdziwego i czarną plamistość. Krzew w cieniu dłużej pozostaje mokry.
• Ciepło i bardzo wilgotno — zagrożenie mączniakiem prawdziwym · kwi–cze
• Ciepło i bardzo wilgotno — zagrożenie mączniakiem prawdziwym · sie–wrz

Mączniak prawdziwy rudbekii Erysiphe cichoracearum (syn. Golovinomyces cichoracearum)

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na powierzchni młodych liści i pędów biały, mączysty nalot grzybni i zarodnikowania. Początkowo są to pojedyncze plamy na blaszce liściowej, ale w ciągu kilku dni nalot pokrywa całą powierzchnię najmłodszych liści i pędów. Na grzybni tworzą się bardzo liczne, drobne, okrągłe otocznie — początkowo jasnobrązowe, potem czarne. Wzrost porażonych roślin jest zahamowany, a silnie porażone liście i pędy zamierają.

Profilaktyka

• Stanowisko słoneczne i przewiewne — po deszczu roślina ma szybko obeschnąć
• Podlewanie z kierowaniem strumienia wody bezpośrednio na podłoże, nigdy na liście
• Niedopuszczanie do przenawożenia azotem; nawozy fosforowe i potasowe ograniczają występowanie mączniaków prawdziwych i rdz
• Rozluźnianie zbyt gęstych kęp i podział rozrośniętej kępy co kilka lat
• Wycinanie i wynoszenie z działki pierwszych porażonych liści i pędów

W kalendarzu rośliny

• Zasil kępę wiosną — ale bez nadmiaru azotu · kwi — Metodyka mówi o tym wprost i akurat o chorobie numer jeden rudbekii: „Zbyt obfite nawożenie nawozami azotowymi przy niedoborze fosforu jest przyczyną występowania w dużym nasileniu patogenów bezwzględnych (mączniaki prawdziwe, rdze), zaś nawozy fosforowe i potasowe ograniczają występowanie tych chorób”. Nadmiar azotu daje bujny rozwój liści, słabe kwitnienie i tkanki wiotkie, podatne na patogeny i szkodniki — a przy okazji pędy, które kładą się po deszczu.
• Od lipca oglądaj liście co tydzień — mączniak prawdziwy · lip–paź

Erysiphe cruciferarum

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na górnej stronie liści biały, mączysty nalot; liście jaśnieją, żółkną albo brązowieją, skręcają się, zamierają i opadają.

Profilaktyka

• Rozwija się w 18–22 °C; sprzyjają mu duże wahania temperatury i wilgotności między nocą a dniem, długie zwilżenie liści, częściowe zacienienie i nadmiar azotu
• Obserwacje co 3–4 dni od wschodów do końca uprawy; ochrona od 1–3% roślin z objawami
• Kapustowate na tym samym miejscu nie częściej niż co 3–4 lata; z dala od innych upraw kapustowatych i plantacji nasiennych
• Nie siać gęsto, pleć grządkę; po zbiorze głęboko przekopać resztki

Mączniak prawdziwy sałaty Golovinomyces cichoracearum (Erysiphe cichoracearum)

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na górnej stronie starszych liści biały, mączysty nalot zarodników, który stopniowo pokrywa cały liść. Porażone fragmenty i całe liście zwijają się, żółkną, brązowieją i zasychają. Nalot grzybni bywa widoczny i na górnej, i na dolnej stronie blaszki. Zainfekowane główki są mniejsze. Może występować na sałacie równocześnie z mączniakiem rzekomym.

Profilaktyka

• Patogen rozwija się w temperaturze 18–25°C, przy wilgotności powietrza 85% i niskiej intensywności światła
• W odróżnieniu od mączniaka rzekomego pojawia się w okresach suchej i ciepłej pogody — sucha pogoda nie chroni przed tą chorobą
• Infekcje wtórne po 4–10 dniach; zarodniki łatwo przenosi wiatr
• Zimuje w resztkach pożniwnych w postaci otoczni oraz jako grzybnia na pędach kwiatostanowych sałaty i na chwastach — usuwanie resztek jest kluczowe
• Rzadko występuje na sałacie liściowej, dość powszechnie na lodowej; masowo na plantacjach nasiennych
• Poza sałatą poraża słonecznik, cykorię, pietruszkę, skorzonerę i floks
• Po pojawieniu się pierwszych plam — oprysk środkiem dopuszczonym do stosowania amatorskiego przeciw mączniakowi prawdziwemu — dawka, odstęp między zabiegami i karencja z etykiety

Mączniak prawdziwy surmii Erysiphe elevata, E. communis, Oidium bignoniae

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Biały, mączysty nalot na młodych liściach i pędach — najpierw pojedyncze plamy, po kilku dniach cała powierzchnia najmłodszych liści; później na nalocie drobne, jasnobrązowe, a potem czarne kuleczki. Mączniaki z rodzaju Phyllactinia (RPD 617 wymienia surmię wśród ich żywicieli) dają objawy dopiero latem: żółtozielone plamy na wierzchu liścia i delikatny biały nalot od spodu. Silnie porażone liście zamierają.

Profilaktyka

• Obrywanie i wynoszenie porażonych liści
• Nawożenie azotem tylko wiosną i latem, najpóźniej do końca lipca — nadmiar azotu przy niedoborze fosforu nasila mączniaki, a fosfor i potas je ograniczają
• Jesienią zgrabienie i wyniesienie opadłych liści

W kalendarzu rośliny

• Latem oglądaj liście z obu stron — mączniak prawdziwy

Mączniak prawdziwy tawuły Microsphaera alni, Podosphaera oxyacanthae, Sphaerotheca macularis

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na powierzchni młodych liści i pędów biały, mączysty nalot grzybni i zarodnikowania. Początkowo pojedyncze plamy nalotu na blaszce liściowej, ale w ciągu kilku dni nalot pokrywa całą powierzchnię najmłodszych liści i pędów. Na grzybni tworzą się bardzo liczne, okrągłe, drobne, jasnobrązowe, a następnie czarne otocznie. Wzrost porażonych roślin jest zahamowany, silnie porażone liście i pędy zamierają.

Profilaktyka

• Po zakończeniu sezonu usuwać resztki roślinne spod krzewów
• Podlewać, kierując strumień wody bezpośrednio na podłoże, nigdy po liściach
• Nie dopuszczać do przenawożenia roślin azotem — bujne, miękkie przyrosty są najbardziej podatne
• Pierwszy zabieg wykonać zapobiegawczo lub z chwilą pojawienia się pierwszych objawów; kolejne co 7–14 dni, zmieniając grupę chemiczną

W kalendarzu rośliny

• Nawoź oszczędnie — przenawożenie azotem karmi mączniaka · mar — Program ochrony wymienia „nie dopuszczać do przenawożenia roślin azotem” jako jedną z trzech metod niechemicznych przeciw mączniakowi prawdziwemu tawuły, obok usuwania resztek roślinnych i podlewania do podłoża. Mechanizm jest prosty: nadmiar azotu daje bujne, miękkie przyrosty, a mączniak atakuje właśnie najmłodsze liście i pędy. Tawuła jest krzewem niewymagającym i łatwiej ją przekarmić niż zagłodzić.
• Jesienią zbierz resztki i przekop glebę wokół krzewów · paź–lis — Program ochrony przy mączniaku prawdziwym każe usuwać resztki roślinne po zakończeniu uprawy — to na nich i na opadłych liściach zimują sprawcy chorób liści. Metodyka dokłada drugi argument, tym razem o szkodnikach: podczas jesiennego przekopywania gleby wydobywa się na powierzchnię ich stadia zimujące (pędraki, drutowce, rolnice), które padają łupem ptaków lub giną podczas mrozów.
• Co dekadę oglądaj najmłodsze liście — nalot i plamy · kwi–wrz
• Biały nalot na młodych liściach — zabieg i zmiana grupy

Mączniak prawdziwy traw Blumeria graminis

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na liściach i pochwach liściowych skupienia białego, mączystego nalotu złożonego z grzybni i zarodników konidialnych; na starszym, zbitym nalocie powstają ciemnobrunatne otocznie widoczne jako czarne punkty. Silnie porażone liście i pochwy żółkną i przedwcześnie obumierają, co prowadzi do przerzedzenia darni. Na trawniku występuje przede wszystkim w miejscach zacienionych.

Profilaktyka

• Ograniczanie zacienienia — wycinanie zbędnych dolnych gałęzi drzew i krzewów nad trawnikiem
• Mniej nawozów azotowych; metodyka IOR: unikanie zbyt gęstego siewu i przenawożenia azotem
• Siew nie za gęsty; w miejscach zacienionych mieszanki z kostrzewami zamiast wiechliny łąkowej
• Uwaga na dwoistość warunków: infekcji sprzyja duża wilgotność w łanie, ale zarodnikowanie zachodzi przy suchej i ciepłej pogodzie — groźny jest ciąg: wilgotna noc, potem suchy ciepły dzień, kilka dni z rzędu
• Źródła infekcji wg metodyki IOR: gleba, resztki roślinne, samosiewy
• Poradnik IOR-PIB 2020: patogenowi wystarczą nawet krótkie okresy zwilżenia rośliny przez rosę lub mgłę, żeby silnie się rozwinąć i rozprzestrzenić
• Większe nasilenie występuje w miejscach zacienionych, w zbyt gęstej darni i przy zbyt wysokich dawkach azotu — to cechy stanowiska i pielęgnacji, nie pogody
• Silniejsze porażenie w latach z wysoką temperaturą wiosną; im wcześniej dojdzie do infekcji, tym większa szkoda

W kalendarzu rośliny

• Maj i czerwiec: najwyższe dawki azotu w roku — ale bez przesady · kwi–cze — Standardy przewidują na maj 40–50, a na czerwiec 30–40 kg N/ha, czyli najwyższe dawki w sezonie, bo to okres najsilniejszego wzrostu i to azot decyduje o krzewieniu się i o żywo zielonej barwie. Przenawożenie ma jednak cenę i wskazują ją zgodnie trzy źródła: metodyka IOR wymienia unikanie przenawożenia azotem jako podstawową metodę ograniczania mączniaka prawdziwego, badania wrocławskie pokazują, że wysoki azot nasila fuzariozę, rizoktoniozę i helmintosporiozę, bo powoduje gromadzenie się w darni martwych liści i spłyca korzenienie, a przegląd IHAR wiąże wysokie dawki azotu z narastaniem filcu, w którym rozwijają się grzyby czarcich kręgów.
• Sprawdzaj trawę w cieniu — tam siedzi mączniak · maj–paź
• 5–20°C i duża wilgotność w darni — zagrożenie mączniakiem

Mączniak prawdziwy traw ozdobnych Erysiphe polygoni

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Na powierzchni młodych liści i pędów biały, mączysty nalot grzybni i zarodnikowania. Początkowo pojedyncze plamy, ale w ciągu kilku dni nalot pokrywa całą powierzchnię najmłodszych liści i pędów. Na grzybni tworzą się bardzo liczne, okrągłe, drobne otocznie — początkowo jasnobrązowe, potem czarne. Wzrost porażonych roślin jest zahamowany, silnie porażone liście i pędy zamierają.

Profilaktyka

• Usuwanie i niszczenie silnie porażonych roślin
• Usuwanie resztek roślinnych, które mogą być miejscem zarodnikowania grzybów
• Nieprzenawożanie azotem — zbyt obfite nawożenie azotowe przy niedoborze fosforu nasila mączniaki prawdziwe i rdze, a nawozy fosforowe i potasowe je ograniczają
• Unikanie nadmiernego zagęszczenia nasadzeń
• Warunki infekcji wg metodyki IOR-PIB dla traw (tab. 3): 5–20°C przy dużej wilgotności w łanie
• PUŁAPKA, którą tab. 3 sygnalizuje wprost: infekcji sprzyja duża wilgotność, ale ZARODNIKUJE przy suchej i ciepłej pogodzie — groźny jest ciąg: wilgotna noc, potem suchy ciepły dzień, kilka dni z rzędu
• Poradnik sygnalizatora dodaje, że patogenowi wystarczą nawet krótkie okresy zwilżenia przez rosę lub mgłę, oraz że nasilenie jest większe w miejscach zacienionych i w zbyt gęstych nasadzeniach

W kalendarzu rośliny

• Szukaj białego nalotu na najmłodszych liściach · kwi–paź

Mączniak prawdziwy truskawki Podosphaera (Sphaerotheca) macularis

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Biały, mączysty nalot na spodzie liści; brzegi liści podwijają się do góry, a spód czerwienieje. Porażone owoce są matowe i gorzej wybarwione.

Profilaktyka

• Odmiany mało podatne
• Przewiewne stanowisko, unikanie zagęszczenia
• Środki z penkonazolem i difenokonazolem działają dopiero powyżej 12°C

Mączniak prawdziwy wiązu Microsphaera spp., Phyllactinia spp., Uncinula spp.

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Biały, mączysty nalot grzybni i zarodnikowania na powierzchni młodych liści i pędów. Początkowo pojedyncze plamy nalotu na blaszce, które w ciągu kilku dni pokrywają całą powierzchnię najmłodszych liści i pędów; na grzybni tworzą się bardzo liczne, okrągłe, drobne, jasnobrązowe, a potem czarne otocznie. W przypadku mączniaków z rodzaju Phyllactinia — a metodyka wymienia je przy wiązie jako jednego z trzech sprawców — objawy pojawiają się dopiero w okresie lata, w postaci żółtozielonych plam na górnej stronie liści i delikatnego białego nalotu grzybni od spodu. Wzrost porażonych roślin bywa zahamowany, a silnie porażone liście i pędy zamierają. Opis pochodzi z ogólnego rozdziału metodyki o mączniakach prawdziwych.

Profilaktyka

• Nie dopuszczać do przenawożenia azotem — obfite nawożenie azotowe przy niedoborze fosforu sprzyja patogenom bezwzględnym, do których należą mączniaki prawdziwe; nawozy fosforowe i potasowe działają odwrotnie.
• Unikać nadmiernego zagęszczenia i zachwaszczenia wokół rośliny, zmniejszając nadmierną wilgotność.
• Wycinać i palić silnie porażone pędy.
• Po zakończeniu sezonu usuwać resztki roślinne.

W kalendarzu rośliny

• Biały nalot albo żółtozielone plamy późnym latem — mączniak prawdziwy wiązu · lip–wrz

Mączniak prawdziwy wierzby Uncinula adunca

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Biały, mączysty nalot grzybni i zarodnikowania na powierzchni młodych liści i pędów. Początkowo pojedyncze plamy nalotu na blaszce liściowej, które w ciągu kilku dni pokrywają całą powierzchnię najmłodszych liści i pędów. Na grzybni tworzą się bardzo liczne, okrągłe, drobne, jasnobrązowe, a następnie czarne otocznie. Wzrost porażonych roślin jest zahamowany, a silnie porażone liście i pędy zamierają. Opis z ogólnego rozdziału metodyki o mączniakach prawdziwych.

Profilaktyka

• Po zakończeniu uprawy usuwać resztki roślinne.
• Rośliny podlewać kierując strumień wody bezpośrednio na podłoże.
• Nie dopuszczać do przenawożenia roślin azotem.
• Nie sadzić roślin w miejscach zacienionych.
• Pierwszy zabieg wykonać zapobiegawczo albo z chwilą pojawienia się pierwszych objawów.

W kalendarzu rośliny

• Posadź wierzbę pienną w słońcu, z dala od lasu i po właściwym przedplonie · mar–maj — Program ochrony wymienia zacienienie wprost jako czynnik sprzyjający mączniakowi prawdziwemu („nie sadzić roślin w miejscach zacienionych”), a metodyka dla ogrodów przydomowych dokłada trzy zasady, które ograniczają presję szkodników bez żadnej chemii: nie sadzić roślin ozdobnych od strony lasu i zadrzewień miejskich, nie sadzić drzew i krzewów po trawniku ani po wieloletnich bobowatych, a przed sadzeniem sprawdzić glebę na obecność pędraków, drutowców, rolnic i larw opuchlaków. Wybór miejsca to jedyna decyzja, której później nie da się cofnąć.
• Nawoź oszczędnie — przenawożenie azotem karmi mączniaka · kwi–maj — Program ochrony wymienia „nie dopuszczać do przenawożenia roślin azotem” jako jedną z czterech niechemicznych metod ograniczania mączniaka prawdziwego. Nadmiar azotu daje bujne, miękkie, wodniste przyrosty, które są łatwym łupem dla grzyba, a u wierzby — rośliny i tak bardzo szybko rosnącej — jest wyjątkowo łatwy do przedawkowania.
• Biały nalot na młodych liściach — mączniak prawdziwy

Mączniak prawdziwy winorośli Uncinula necator

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Najpierw mało wyraźne, bladozielone plamy o matowej powierzchni na obu stronach liścia, do kilku milimetrów. Potem tworzy się białawy, mączysty i pylący nalot, który po dłuższej ciepłej pogodzie może pokryć cały liść. Młode liście są zniekształcone i karłowate. Szypułki po zakażeniu stają się kruche i łamliwe. Jagody pokrywa brudnobiały nalot; porażone przed osiągnięciem pełnego rozmiaru głęboko pękają, bo skórka przestaje rosnąć, a miąższ dalej się powiększa. Czasem na skórce zostaje siateczka zbliznowaceń.

Profilaktyka

• Sadzić w rozstawie zapewniającej dobrą wentylację i nasłonecznienie krzewów i gron
• Zapobiegać zbytniemu zagęszczeniu gron na roślinie
• Uprawiać odmiany mało podatne
• Systematycznie odchwaszczać, wygrabiać i niszczyć opadłe liście
• Prawidłowo uszczykiwać wierzchołki latorośli i pasierby
• Wycinać silnie porażone pędy
• Unikać jednostronnego nawożenia azotem

W kalendarzu rośliny

• Mączniak prawdziwy — od piątego liścia do wybarwiania jagód · maj–wrz

Mączniak prawdziwy ubiorka i zawilca Erysiphe polygoni

ostrzeżenie z prognozy pogody

Objawy. Metodyka wymienia tę chorobę w tab. 13a (s. 83) z żywicielami „ubiorek, zawilec”; poniżej ogólna charakterystyka mączniaków prawdziwych z rozdz. 8.2. Choroba pojawia się na powierzchni młodych liści i pędów, a niekiedy płatków kwiatowych, w postaci białego, mączystego nalotu grzybni i zarodnikowania grzyba. Początkowo są to pojedyncze plamy mączystego nalotu na blaszce liściowej, a w ciągu kilku dni nalot pokrywa całą powierzchnię najmłodszych liści i pędów. Na grzybni formowane są bardzo liczne, okrągłe, drobne, jasnobrązowe, a następnie czarne otocznie. Wzrost porażonych roślin jest zahamowany, a silnie porażone liście i pędy zamierają.

Profilaktyka

• Metodyka, nawożenie: „zbyt obfite nawożenie nawozami azotowymi przy niedoborze fosforu jest przyczyną występowania w dużym nasileniu patogenów bezwzględnych (mączniaki prawdziwe, rdze), zaś nawozy fosforowe i potasowe ograniczają występowanie tych chorób” — to najmocniejsze zalecenie profilaktyczne, jakie źródło daje dla tej choroby
• Unikać nadmiernego zagęszczenia nasadzeń i zachwaszczenia
• Usuwać i wynosić z działki najmłodsze liście i pędy z nalotem, zanim nalot pokryje całą roślinę
• Dobór gatunków i odmian mało podatnych — metodyka podkreśla, że gatunki są zwykle bardziej odporne niż wyselekcjonowane odmiany

W kalendarzu rośliny

• Kompost wiosną — i uwaga na azot · kwi–maj — Zawilce nie są roślinami żarłocznymi i najlepiej reagują na próchnicę, a nie na nawóz mineralny. PZD zalicza wzbogacanie gleby kompostem do prac marcowych na rabatach. Metodyka podaje jednak dwa twarde ograniczenia dla azotu i oba dotyczą wprost chorób tego gatunku: nadmiar azotu daje „bujny rozwój liści, słabe kwitnienie; tkanki wiotkie podatne na patogeny i szkodniki”, a „zbyt obfite nawożenie nawozami azotowymi przy niedoborze fosforu jest przyczyną występowania w dużym nasileniu patogenów bezwzględnych (mączniaki prawdziwe, rdze), zaś nawozy fosforowe i potasowe ograniczają występowanie tych chorób”. Mączniak prawdziwy i dwie rdze to trzy z sześciu chorób zawilca w metodyce.